Bu rakamlar, aralarında 200'den fazlası Avrupalı konuk olmak üzere 700'den fazla katılımcının 22-24 Kasım tarihlerinde düzenlenen ELNET Jerusalem Summit için bir araya gelmesiyle aynı döneme denk geliyor. Güvenlik, teknoloji, araştırma ve ticaret alanlarında İsrail ile Avrupa arasındaki daha yakın işbirliği zirvenin gündeminin üst sıralarında yer alıyor.
Süren jeopolitik zorluklara rağmen IMF, 2026'da yüzde 4,5'lik ekonomik büyüme öngörüyor. İsrail Merkez Bankası ise daha iyimser; bu yıl için büyümenin yüzde 5,6, 2027'de ise yüzde 7,5 olmasını bekliyor. Ancak bu daha yüksek tahminler, İsrailli şirketlerin yurt dışındaki üretimini de kapsıyor. Bu faaliyet hariç tutulduğunda, merkez bankası 2026'da yüzde 3,4, 2027'de ise yüzde 5,1'lik iç büyüme öngörüyor.
Tüm bunlara karşın rakamlar, zorlayıcı güvenlik ortamına rağmen toparlanma ve genişleme potansiyeli yüksek bir ekonomiye işaret ediyor.
İsrail'in ekonomik başarısının ardındaki itici güç
İsrail ekonomisinin performansını açıklayan en önemli unsurlardan biri teknoloji sektörü.
İsrail, birkaç on yıl içinde son derece bağlantılı bir inovasyon ekosistemi geliştirdi. Ülke özellikle siber güvenlik, yapay zeka, yazılım, yarı iletkenler, tıbbi teknoloji ve savunma bağlantılı inovasyon alanlarında öne çıkıyor.
İsrail İnovasyon Kurumu'nun Yüksek Teknolojinin Durumu 2026 raporuna göre sektör, 2025'te İsrail GSYH'sinin yüzde 18,3'ünü ve ülkenin ihracatının yaklaşık yüzde 58'ini oluşturdu.
Bu rakamlar, teknolojinin İsrail ekonomisi için ne kadar önemli hale geldiğini gösteriyor. Yüksek teknoloji şirketleri yalnızca doğrudan ekonomik faaliyet yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda uluslararası yatırım çekiyor, yüksek nitelikli istihdam oluşturuyor ve İsrailli işletmeleri dünyanın dört bir yanındaki müşteri ve ortaklarla buluşturuyor.
Bu başarıda araştırma ve geliştirme merkezi bir rol oynuyor.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) araştırma ve geliştirme istatistiklerine göre İsrail, 2024'te GSYH'sinin yaklaşık yüzde 6,8'ini Ar-Ge'ye ayırdı. Bu oran, uluslararası ölçekte en yüksek paylardan biri. Eurostat verilerine göre Avrupa Birliği (AB) ise aynı yıl GSYH'sinin yaklaşık yüzde 2,3'ünü Ar-Ge'ye harcadı.
Bu fark, araştırma yoğun sektörlerin İsrail ekonomisindeki olağanüstü önemini yansıtıyor. Aynı zamanda inovasyona yönelik süreklilik arz eden yatırımların, bir ülkenin ekonomik gelişiminin ayırt edici özelliği haline gelebileceğini de ortaya koyuyor.
Araştırma, iş dünyası ve girişimcilik arasında farklı bir ilişki
İsrail'in inovasyon modeli, üniversiteler, özel şirketler, yatırımcılar ve kamu sektörü arasındaki sıkı bağlantılarla karakterize ediliyor.
Bu sistemin önemli bir parçasını, teknolojik araştırmaları, erken aşama girişimleri ve sanayi inovasyonunu destekleyen İsrail İnovasyon Kurumu oluşturuyor. Kurumun faaliyetleri, şirketlerin yeni teknolojiler geliştirmesine ve bunları ticarileşmeye daha yakın hale getirmesine yardımcı oluyor.
İsrail ayrıca girişimciliğin ve teknolojik deneyselliğin iyice yerleştiği bir iş kültüründen faydalanıyor. Girişim sermayesi yatırımcıları, umut vaat eden genç şirketlerin finansmanında önemli bir rol oynuyor ve ticari başarının garanti olmaktan uzak olduğu alanlarda bile risk almaya ve yenilikçi fikirlere yatırım yapma isteğini yansıtıyor.
Bir diğer belirleyici özellik ise İsrail şirketlerinin uluslararası yönelimi.
Görece küçük bir iç pazarı olan İsrail'de teknoloji şirketleri çoğu zaman daha erken aşamalarda yurt dışına açılmak zorunda kalıyor. Bu nedenle uluslararası müşteriler, yatırımcılar ve ticari ortaklıklar iş stratejilerinin merkezinde yer alıyor.
Amerika Birleşik Devletleri özellikle önemli bir ortak oldu. 1985'te yürürlüğe giren ABD-İsrail Serbest Ticaret Anlaşması, iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin yakınlaşması için bir çerçeve oluşturdu.
Savaş, savunma harcamaları ve ekonomik dayanıklılık
İsrail'in teknolojik gelişimi, zorlu bir jeopolitik arka plan eşliğinde yaşandı.
Askeri operasyonlar, yedek askerlerin seferber edilmesi, işgücü açığı ve iş faaliyetlerindeki kesintiler ekonomiyi baskı altına aldı. Daha yüksek savunma harcamaları da kamu maliyesi üzerinde ek yükler oluşturdu.
Buna rağmen İsrail'in teknoloji sektörü uluslararası ölçekte kayda değer bir etki göstermeye devam etti.
Ülkenin savunma sanayisi de bu tablonun bir parçası. Elbit Systems, Rafael ve Israel Aerospace Industries gibi şirketler, füze savunması, radar, insansız hava araçları ve askeri elektronik gibi alanlarda gelişmiş kabiliyetler geliştirdi.
Savunma bağlantılı araştırmalarda geliştirilen uzmanlığın bir kısmı, özellikle siber güvenlik, iletişim ve ileri mühendislikte olmak üzere sivil sektörlerde de uygulama alanı bulabiliyor.
Ancak askeri harcamaları ekonomik refahla karıştırmamak gerekiyor. Savunma harcamaları önemli maliyetler içeriyor ve uzun vadeli büyümeyi destekleyen eğitim, ulaşım, sağlık ve diğer yatırımlar için ayrılabilecek kaynakları azaltabiliyor.
OECD'nin Economic Survey of Israel 2025 raporu, çatışmayla bağlantılı ekonomik zorlukları ve altyapı, beceriler ile verimlilik alanlarındaki yatırımların korunması gereğini ele alıyor.
İsrail'i bekleyen ekonomik zorluklar
Güçlü teknoloji sektörüne rağmen İsrail'in karşısında önemli ekonomik zorluklar durmaya devam ediyor. IMF, Temmuz 2026 değerlendirmesinde, güçlenen şekele karşın artan enerji fiyatları ve arz sıkıntıları nedeniyle enflasyonun geçici olarak yükselebileceği uyarısında bulundu.
Süren çatışmaların ekonomik sonuçlarının, bunlar arasında yüksek savunma harcamaları ve işgücü açığının da, orta vadede büyüme üzerinde baskı oluşturması bekleniyor.
IMF'ye göre, özellikle ultra-Ortodoks Yahudi erkekler ile Arap İsrailli kadınlar arasındaki görece düşük istihdam oranlarının da aralarında bulunduğu, işgücü piyasasına ilişkin kronik sorunlar ülkenin orta vadeli ekonomik büyümesini sınırlayabilir.
Avrupa daha küçük bir ekonomiden ne öğrenebilir?
Yine de İsrail'in deneyimi, özellikle Avrupa Birliği'nin verimliliği artırmaya, inovasyonu teşvik etmeye ve küresel teknoloji pazarlarında daha etkili rekabet etmeye çalıştığı bir dönemde Avrupalı karar vericiler için çeşitli dersler içeriyor.
Avrupa'nın zaten dünya çapında üniversiteleri, bilimsel kurumları, ileri sanayileri ve büyük bir tüketici pazarı var. Karşı karşıya olunan zorluk, yalnızca yeni fikirler üretmek değil, bu fikirlerden daha fazlasını uluslararası ölçekte büyüyebilen başarılı işletmelere dönüştürmek.
İsrail'in deneyimi, Avrupa'nın yaklaşımını güçlendirebileceği birkaç alan olduğunu gösteriyor.
İlk olarak inovasyonu uzun vadeli bir ekonomik öncelik haline getirmek gerekiyor. Araştırma ve geliştirme, işletmelerin, yatırımcıların ve hükümetlerin sürekli taahhüdünü gerektiriyor. Kamu desteği, özellikle ticari getirilerin ortaya çıkmasının yıllar alabildiği teknolojilerde özel yatırımı teşvik edebilir.
İkinci olarak üniversiteler ile işletmeler arasındaki işbirliğini güçlendirmek önemli. Bilimsel keşifler, faydalı ürün ve hizmetlere dönüştürüldüğünde daha yüksek ekonomik değer yaratıyor. Avrupa, mevcut araştırma ortaklıklarını temel alarak teknoloji transferi mekanizmalarını geliştirebilir ve girişimcilerin akademik araştırmaları ticarileştirmesini kolaylaştırabilir.
Üçüncü olarak start-up'ların büyümesini kolaylaştırmak ve risk almaya yönelik istekliliği artırmak gerekiyor. Avrupa'da pek çok yenilikçi genç işletme var ancak umut vadeden şirketler uluslararası genişleme için gerekli finansmana erişmekte zorlanabiliyor. Girişim sermayesine daha iyi erişim, daha entegre finansal piyasalar ve yatırımcıların iddialı fikirlere destek verme konusunda daha güçlü bir isteklilik göstermesi, Avrupalı şirketlerin küresel ölçekte rekabet etmesine yardımcı olabilir. İsrail'in girişimcilik kültürü, inovasyon sürecinin bir parçası olarak ticari riskleri kabullenmenin önemini ortaya koyuyor.
Dördüncü olarak stratejik sektörler arasında işbirliğini güçlendirmek gerekiyor. İsrail'in deneyimi, siber güvenlik, yapay zeka, elektronik ve ileri mühendislik alanlarındaki uzmanlığın ekonominin farklı kesimlerine nasıl fayda sağlayabileceğini gösteriyor. Avrupa, uygun güvenceleri korurken üniversiteler, sivil işletmeler ve stratejik araştırma programları arasında daha yakın işbirliğini teşvik edebilir.
Son olarak daha güçlü bir uluslararası iş vizyonunu teşvik etmek gerekiyor. İsrailli teknoloji şirketleri çoğu zaman en baştan küresel pazarları hedefliyor. Avrupalı şirketler, yaklaşık 450 milyon tüketiciye erişim sağlayan AB'nin tek pazarını uluslararası genişleme için bir temel olarak daha etkin kullanabilir. Düzenleyici ve ulusal farklılıklar sürse de daha entegre bir pazar, şirketlerin Avrupa genelinde büyümesine ve dünya genelinde daha etkili rekabet etmesine yardımcı olabilir.
Avrupa açısından ders açık: Ekonomik rekabet gücü, yalnızca bir ülkenin pazarının ya da sanayi tabanının büyüklüğüne değil, aynı zamanda bilgiyi ticari açıdan başarılı fikirlere dönüştürme becerisine de bağlı.
Avrupa, bunu başarmak için gereken bilimsel uzmanlığın, sanayi kapasitesinin ve finansal kaynakların önemli bir bölümüne halihazırda sahip. Zorluk, bu güçlü yanları daha etkili biçimde birbirine bağlamak, büyüme sürecindeki umut vadeden işletmeleri desteklemek ve inovasyonu ekonomik gelişmenin daha güçlü bir itici gücü haline getirmek.
Bu nedenle hedef, Avrupa ekonomilerini farklı kılan özellikleri korurken İsrail'in başarılarından seçici biçimde ders çıkarmak olmalı.
Avrupa-İsrail işbirliği: siyasi zorluklar
ELNET Jerusalem Summit'e katılacağı açıklanan Avrupalı isimler arasında Fransa'nın eski Başbakanı Manuel Valls, İtalya'nın eski Dışişleri Bakanı ve mevcut AB Özel Temsilcisi Luigi Di Maio, Çekya'nın eski Dışişleri Bakanı Jan Lipavský, Almanya'nın İsrail Büyükelçisi Alexander Graf Lambsdorff ve Polonya Senatosu Başkan Yardımcısı Michał Kamiński yer alıyor.
Yunanistan'ı Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakan Yardımcısı Dimitrios Markopoulos temsil ederken Litvanya parlamentosu İnovasyon Komitesi Başkanı Jekaterina Rojaka da konuşmacılar arasında sayılıyor. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un konferansa hitap etmesi planlanıyor.
Daha yakın ilişkileri savunanlar, siber güvenlik, yapay zeka ve ileri teknolojilerdeki İsrail uzmanlığının Avrupa'nın sanayi ve bilimsel kapasitesiyle birleştirilmesinde fırsatlar görüyor.
Ancak bu ekonomik ilişki, siyasi açıdan hassas bir arka plan üzerinde şekilleniyor. AB içinde İsrail ile ilişkilerin geleceğine dair görüşler farklılık gösteriyor. Bazı üye devletler ve parlamenterler ticaret kısıtlamaları ya da AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın bazı unsurlarının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunuyor. Bu görüş ayrılıkları, daha yakın ekonomik işbirliğini çevreleyen siyasi karmaşıklığın altını çiziyor.
Buna karşın İsrail'in ekonomik gelişimi, özellikle teknoloji ve inovasyon alanındaki başarıları, başlı başına önemli bir konu olmayı sürdürüyor ve Avrupalı şirketler ile politika yapıcılar için değerli içgörüler sunuyor.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.