“Bana okudun mu diye sormayın / Kitap okumadım insan okudum / Kitabı insandan ayrı görmeyin / İnsanı sınırsız umman okudum.”
Okumak; yazıya geçirilmiş bir metni, harfleri tanıyarak, sessizce, gözle çözümleyerek anlamak veya aynı zamanda seslere çevirmek… Yazılı bir metnin içeriğini öğrenmek…
Okumadan önce yazı vardı. Sözel kültür, okumayı içermez, yüz yüze aktarılırdı. Yazı çıktı ve söz, kalıcı hale geldi. Beraberinde insanoğlu okumayı keşfetti ve her şey bir daha asla eskisi gibi olmayacaktı.
“Bahçe oldum gül açıldı dalımdan / Toprak oldum canlar geçti yolumdan / Dil bilenler anlamadı dilimden / Derdimin içinde derman okudum.”
Okumak; Kutsal kitabın ilk emri; Oku… Bir insanı kainatta var eden tek lojik, ana dili ise okumak, hangi dilde olursa olsun, bu mantığı çözmenin yegane aracı olacaktır.
KUTSAL KİTABIN İLK EMRİ: OKU
Kitap okunur, mektup okunur, yazılı her şey okunur. Hatta çizilenler de okunur. Okumak, daima pasif bir eylemdir, edilgendir. Zira aktif olan, yazmaktır, çizmektir sadece… Okuyan, bunları hasat edendir. Okumak, insanın fıtratına sonradan eklenmiştir. Doğduğumuzda ne dil biliriz ne okuma yazma… Okuma bayramına dek yığınca başarısız denemeden sonra; “artık okuyanlar safındadır” kurdelesi takılır boynumuza…
Bir kez bunu öğrenince, okumak bizim için hayatta kalma becerisi olur. Tabii ki bu beceri, hayatı hangi derinlikte yaşadığımıza bağlı olarak değişecektir. Kitap, okumayla en çok bağdaştırılan kavramdır. Amentü’nün Allah’a inançtan sonraki ikinci önemli iman unsurudur.
OKUMAK, BİLGELERLE KONUŞMAKTIR
Okumayan, tek bir hayat yaşar… Tıpkı primatlar gibi… Okuyan ise binlerce hayat yaşar. Okuduğu kitaplar kadar… Okumak, bilgelere konuk olmaktır. Yapman gereken, gözlerini satırlarda kaydırmaktan ibarettir.
Okuryazarlık, uygarlığa mertebe olmuştur. Uluslar, gelişmişliklerine rütbe olarak okuryazarlık oranını kullanır. Son zamanlarda bu okumalar detaylandırılmış, finans okuryazarlığı, medya okuryazarlığı gibi dalları türetmiştir.
Bir küçük not; kitap okumayan ile okuma yazma bilmeyen arasında teknik olarak hiçbir fark yoktur.
Okumak; öğrenim görmekle eşdeğer tutulur. Öğrenimin en temel aracıdır ve bilgiye ulaşmanın yollarından biridir. Okumak; gereklidir fakat yeteri olmayacaktır. Zira okumak yetmez, anlamak ta gerekir.
ÇÜN OKUDUN BİLMEZSİN, HA BİR KURU EMEKTİR
Söz anlamaktan açılırsa, Yunus Emre’nin buna dair mesajı var bizlere; “İlim ilim bilmektir / İlim kendin bilmektir / Sen kendini bilmezsin / Ya nice okumaktır.” Anlamadıktan sonra okumanın değersizleşeceğine dair yerinde bir uyarıdır bu; “Okumaktan murat ne / Kişi Hak’kı bilmektir / Çün okudun bilmezsin / Ha bir kuru emektir.”
Kendini anlamaya hazır tutmadan da okuyabilir insan… Bu, otomatiğe bağlanmış bir beyin alışkanlığıdır. Ancak anlamak, bu alışkanlığın ardına, zihni yerleştirmek ve bilinci; anlama moduna getirmektir.
“Okudum bildim deme / Çok taat ettim deme / Eğer hak bilmez isen / Abes yere gelmektir.”
Kitapların değeri; okumaktan ziyade aktardığı anlam üzerinden oluşur. Kimi kitap vardır, öylesine güzel anlatır ki doğayı, okuduktan sonra çıkıp dolaşmaya değmez… Bu Andre Gide’in iddiasıdır ve haklılık payı vardır. Anlam yoğunluğu kitap sayfalarının sayısında değil, kelimelere bindirilmiş düşüncelerden gelir; “Dört kitabın manası / bellidir bir elifte / Sen elifi bilmezsin / Bu nice okumaktır.”
OKUMAK EĞER BİR ANLAMA DÖNÜŞMEZSE…
Sahi; bir elife ya da bir a harfine dört kitabın anlamı sığar mı? Sığar… Burada okuma, harf sayısıyla da ilgili olmaktan çıkar. Eğer bir anlama dönüşmeyecekse, kelimeleri seslendirmenin ne gereği var ki; “Yiğirmi dokuz hece / Okursun uçtan uca / Sen elif dersin hoca /Manası ne demektir.”
Önce yazı vardı dedik. Sonra okumayı icat ettik, biliş olduk; biliştik. Derken anlamaya çalıştık. Elifi çözdük, manasına eriştik. Yetti mi? Bu bahsi Yunus şöyle noktalıyor; “Yunus Emre der hoca / Gerekse bin var hacca / Hepisinden iyice / Bir gönüle girmektir.
Bir gönüle girmek… Okumayla beyne giren bilgi, benimsenip kalbe giriyor ve hayata geçirilmesiyle, beden buluyor. Bu süreci yazıyla başlatıp uygulama ile noktaladığımızda okumak; en fazla emek gerektiren bölümü oluşturacaktır.
OKUMA ALIŞKANLIĞINI SÜRDÜRMEK ZOR ZENAAT
Okumayı öğrenmek kolaydır da bunu alışkanlık haline getirmek; zordur. Çileli iştir. Satırları izler durur gözlerin… Gözü bozar, beli kamburlaştırır, mürekkebi yalatır, uykusuz bırakır… Ama buna değer. Zira her okuma ile bir önceki andan daha az cahil olacaksındır.
Yalnızca kitap okunmaz; şarkı da okunur. Şiir de destan da… Avazeyi bu aleme Davut gibi sal / Baki kalan bu kubbede bir hoş sada imiş.” Baki, okumanın ezgiyle bütünleşmesinden dem vuruyor. Gazel, yazıldığı kadar okunur da… Onu bir şairin divanından mırıldanırsan kuru gazel, onu sahibinin sesi plağına okursan, Hafız Burhan’ın gür sesli gazeli olur; “Ben sana mecburum…”
“KİTABINI OKUDUM ROMMEL”
Bir şeyin anlamını çözersin; onu okumuş olursun. Tıpkı insan okumak gibi… General Patton; can düşmanı Çöl Tilkisi Rommel’in Tank Savaşı kitabını, barut kokuları içinde çadırında bitirince şu cümleyi sarfeder; “kitabını okudum Rommel.” Aslında kitabından yola çıkarak Alman generalini okumuştur. Ve bu okumuşluğuyla onu yenmeyi başaracaktır.
Birinden canın sıkılmıştır. Onu doğduğuna pişman etmek istersen, okumaya başvurursun; canına okursun… Ya da karakolda doğru söyler, mahkemede şaşar yaşar… Karakolda okuduğu itirafını inkar ederek…
Neticede okumak, insanı primattan ayıran en değerli eylemlerden biridir ve hayatta kalma repertuarını genişletir. Okuyan birini görürsen, korkma git yanına otur. Sana söyleyeceği, nitelikli bilgileri vardır.
Çünkü her okuma metni, başkalarından bize miras kalan, helal malımızdır. İlim, insanın yitik malıdır, nerede görse eğilir onu alır. Okumak; sayfaya eğilip onu alma eyleminden ibarettir zaten…
Okumaya dair neşeli bir anekdot ile bitirelim; Ünlü yönetmen Woody Allen; hızlı okuma kurslarına dair bir eleştiri sunar bizlere… “Ben gittim, hızlı okumayı öğrendim. Savaş ve Barış’ı 2 saatte bitirebildim hızlı okuma sayesinde… Galiba konu, Rusya’da geçiyordu…”
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.