Güven kaynaklı ekonomi siyaset ilişkisi

Grafik üzerindeki kesikli çizgiler genel seçim tarihlerini, düz çizgiler ise Cumhurbaşkanlığı seçim tarihlerini ifade etmektedir.

2007.01 ile 2026.10 dönemi arasındaki periyod içerisinde ekonomik güven endeksi maksimum 115 değerini, minimum 51 değeri görmüştür. Endeksin 19 yıllık ortalama değeri 100 şeklindedir. Endeksin aylık standart sapma değeri 9.7 şeklindedir. İlgili dönem içerisinde ABD kaynaklı küresel kredi krizinde ve 2020 Covid-19 döneminde ekonomik güven endeksi 60 değerinin altına hızla gerilemiştir.

Ekim 2026 tarihli en son açıklanan ekonomik güven endeksi verisinin “97.33” tüketici güven endeksi verisinin de “” olduğunu görüyoruz.

Bu bileşik endeksin hesaplanmasında kullanılan temel güven endeksleri ve endeks içerisindeki ağırlıkları da şu şekildedir;

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından “Reel Kesim (İmalat Sanayi) Güven Endeksi” hesaplanmaktadır. (%40 Ağırlık) Bu endeks İmalat sanayi firmalarının üretim hacmi, mevcut siparişleri, stokları ve gelecek dönem beklentilerini ölçmektedir.

TÜİK tarafından “Hizmet Sektörü Güven Endeksi” hesaplanmaktadır. (%30 Ağırlık) Bu endeks tarafından hesaplanır. Son üç ayda hizmetlere olan talep, mevcut iş durumu ve gelecek döneme ilişkin talep beklentilerini yansıtmaktadır.

“Tüketici Güven Endeksi” TÜİK ve TCMB ile ortaklaşa hazırlanmaktadır. (%20 Ağırlık) Endeks ile hanehalkının maddi durumu, genel ekonomi beklentisi, işsizlik öngörüsü ve tasarruf/harcama eğilimleri ölçülmektedir.

“Perakende Ticaret Sektörü Güven Endeksi” TÜİK tarafından hesaplanmaktadır. (%5 Ağırlık) Bu veri ile perakende sektöründeki iş hacmi, satış miktarı ve stok seviyelerini değerlendirilir.

“İnşaat Sektörü Güven Endeksi” de TÜİK tarafından hesaplanmaktadır. (%5 Ağırlık) Yürütülmekte olan kayıtlı inşaat projeleri ile gelecek dönem çalışan sayısı beklentilerini ele alınmaktadır.

Endekslerin yorumlanmasında 100 değeri “Eşik (Nötr)” olarak kabul edilmektedir. Endeks değerinin 100’ün üzerine çıkması genel ekonomik duruma ilişkin iyimserliği ve güvenin yüksek olduğunu göstermektedir. Endeks değerinin 100’ün altına inmesi ise, genel ekonomik duruma ilişkin kötümserliği ve temkinli/zayıf bir görünümü ifade etmektedir.

Geriye dönük olarak her iki verinin siyaset-ekonomi ilişkisi açısından nasıl bir görüntü sergilediğini incelemek ve takip etmek 2028 genel seçimleri öncesinde oldukça anlamlı olacaktır.

AKP’nin iktidara geldiği 3 Kasım 2002 genel seçimlerinden sonra yapılan 22 Temmuz 2007, 12 Haziran 2011, 1 Kasım 2015 seçimlerinde ilgili dönem içerisinde tüketici güven endeksinin en yüksek seviyelerde bulunduğunun bir tesadüf olmadığını hatırlamamız gerekiyor. Ancak bir diğer ilginç gelişme genel seçimlerin ertesinde endekste hızlı bir düşüş hareketinin de başlamış olduğu gerçeğinin gözüküyor olmasıdır.

İktidar her bir genel seçim öncesinde kamu harcamaları başta olmak üzere yapmış olduğu faiz ve kredi teşvikleri vasıtasıyla ekonomideki güven seviyesini yukarıya doğru taşıyarak seçimleri gerçekleştirmiştir. Seçim sonrasında ekonomik realitenin açığa çıkması ile birlikte güven endekslerinde hızla aşağı yönde bir düşüş gerçekleştiğini seçim tarihlerini gösteren grafik üzerindeki kesikli çizgi dönemlerinden çıkarabilmekteyiz.

2015 yılında Haziran ve Kasım aylarında yapılan 2 genel seçimde tüketici güven endeksindeki hızlı düşüş ve yükseliş süreçlerinin arkasında ekonomik güven arayışından ziyade güvenlik endişesinin yattığını okuyuculara hatırlatmak isterim.

2018 Haziran sonrasında geçtiğimiz Başkanlık Sisteminde geçmişte yaşanan benzer hareketler tekrar etmiştir. Başkanlık sistemi öncesinde yükselen endeks ve seçim sonrasında hızla geriye çekilen bir endeks hareketi.

Fon dolandırıcılığı ve piyasa manipülasyonu operasyonlarının başladığı Eylül ayından itibaren güven endekslerinde belirgin ölçüde düşüş hareket başlamış bulunmaktadır. 2 aydır yürütülen sürecin adil, şeffaf ve hızlı bir şekilde her bir yönüyle kamuoyunu tatmin edecek bir şekilde açıklığa kavuşturulmaması durumunda ilgili endekslerdeki geriye çekiliş hareketinin devam ederek aşağı yönlü bir trend eğilimi sergileyeceği açıktır.