Enflasyonu düşüremeden ekonomiyi daralttık

Böylece 2025’te %30.9 olan TÜFE 2026’da çok az bir düşüş göstermiş olacak. Evet, bu sene özellikle enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerinde bir miktar etkisi oldu. Ancak, unutmayalım ki, Şubat ayında yayınlanan ilk Enflasyon Raporu’nda sene sonu TÜFE’si %18 civarında öngörülmüştü. Enerji fiyatlarındaki artış bu 12 puandan fazla sapmayı açıklayamaz. (Gelişmiş ülkelerde enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisi sadece 1 puan oldu!)

Üstelik, enerji fiyatlarını bir kenara koyarsak, bu sene pek çok gösterge MB’nın leyhine gelişti. Bu sene kurlarda oynaklığa sebep olacak bir döviz atağı yaşanmadı. Döviz kurları, aynen MB’nın çizdiği patikada yoluna devam etti. (İlginç bir şekilde, eskiden kur sepeti üzerinden yapılan ayarlamalar, bu sene neredeyse tamamen dolar kuru üzerinden yapılmaya başlanmış gözüküyor. Sene başından beri dolar kurundaki artış %17.) Öte yandan, gün be gün takip edilen kur fiyatlamalarının yılın ortasından itibaren bir parça hızlandığı gözlemleniyor. Aylık bazda baktığımızda, dolar artış hızı sene başındaki %1.2’lerden %1.8’lere yükseltilmiş durumda. Bunun TL’nin üzerindeki aşırı değerleme baskısının bir sonucu olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Bu sene diğer olumlu olması beklenen bir kalem de gıda fiyatları idi. Geçen sene kuraklık ve don olayları gıda fiyatlarını önemli ölçüde etkilemişti. Ancak 2025’in genelinde gıda fiyatlarındaki artış %28.3 olurken, bu senenin 12 ayında sadece 0.6 puan gerileyerek %27.7 oldu. Hava durumu açısından çok daha olumlu bir sene olmasına rağmen fiyat artışlarındaki düşüş çok cüzi kaldı!

Evet, enflasyonu patlatan 2021-23 arasında uygulanan irrasyonel politikalar ve bunların sonucunda TL’nin yüksek oranda devalüe olmasıydı. 2023 genel seçimleri ve 2024 yerel seçimlerinde ekonominin fazla ısıtılması istenen soğumayı geciktirirken, 2025’teki siyasi gelişmeler sonrasında TL’nin değer kaybı da enflasyonun rayından bir miktar çıkmasına neden oldu. Ancak 2025 biterken ekonomi artık iyice soğuma emareleri göstermeye başlamış ve kurlarda istenen istikrar sağlanmıştı.

Soğuyan bir ekonomide, klasik yüksek reel politika faizine ve kısıtlayıcı makro-ihtiyati tedbirlere dayalı dezenflasyonist politikalar uygulamak çok doğru değil. (En azından bu politikaların genişlemeci, aynı zamanda seçici ve hedefli maliye politikaları ile desteklenmesi gerekir(di). İlk 10 ayda yönetilen-yönlendirilen fiyatlar hariç TÜFE’nin %26 artmış olmasına karşın genel TÜFE’nin %27.5 artmış olması bile maliye politikasının doğru kullanılmadığını gösteren bir veri.) Bu hem programa olan direnci artıran, hem de programın devamlılığının ciddi şekilde sorgulanmasına sebep olacak bir yaklaşım.

Nitekim, son gelen rakamlar, soğumanın istenilen boyutların çok üstüne çıkmaya başladığını gösteriyor. Ekim ayı PMI verilerinde belirgin düşüş söz konusu. Tüketici güven endeksi hızlı bir gerileme içerisinde (bunda fon yolsuzluğunun da önemli etkisi var elbet.) İşgücü istatistikleri oldukça geriden gelmesine rağmen Eylül itibarıyle hem işsizlik oranında (%8.4), hem de atıl işgücü oranında (31.2) artış söz konusu. (Atıl işgücü oranı bu istatistikler tutulduğundan beri en yüksek değerine ulaşmış vaziyette.) Bu oranların artmaya devam edeceği muhakkak. Özellikle tekstil ve otomotiv gibi lokomotif sektörlerden işten çıkarma ve işyeri kapatma haberleri gelmeye devam ediyor. Bankaların tahsili gecikmiş alacaklarında artış var. Tüm bunların üzerine, bir de fon yolsuzluğu nedeniyle oluşan servet, alım gücü ve güven kayıpları da eklendi. Bunlar olabildiğince kötü sinyaller.

Hal böyle iken, MB’nın Aralık ayında faizleri 100 baz puan indirip girmiş olduğumuz ekonomik resesyonu durdurması mümkün mü? (Sıcak para sevdasından dolayı faizlerin daha fazla indirilmesi de mümkün gözükmüyor. Şimdiden yabancı analistlerin medyaya yansıyan “daha fazla düşürürseniz kötü olur” şeklindeki mesajlarını okuyoruz.)

Sonuçta, enflasyonu istenen seviyelere düşüremedik. Üstüne üstlük ekonomiyi de gereksiz bir resesyona sokmuş olduk.