Bilim insanları o izlere karşı harekete geçti: Uçakların oluşturduğu şeritlere yapay zekalı inceleme

YAYIN TARİHİ, 19 Ağustos 2026 13:42

• İngiltere, uçakların iklimi ısıtan yoğunlaşma izlerinden kaçınmasını sağlamak için yapay zekayı kullanacak. 30 ay sürecek 5 milyon sterlinlik projede, uçuş rotalarının yerine irtifaların değiştirilmesi test edilecek.
• Google, İngiliz hükümeti, Meteoroloji Ofisi, NATS ve Cambridge ile Imperial College London'dan araştırmacılar, Kuzey Atlantik'teki Shanwick hava sahasında uçak izlerinin oluşabileceği bölgeleri yapay zeka ile tahmin edecek.

Fotoğraf: iStock

Gökyüzünde uçakların arkasında oluşan beyaz çizgiler, yalnızca uçuşların görünür bir izi olmaktan öte, iklim değişikliği açısından da araştırılan bir etken haline geldi.

CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin Ekonomi, iş dünyası, piyasalar ile ilgili en güvenilir ve en detaylı haberlere en hızlı şekilde ulaşın. + Ekle

İngiltere, uçakların oluşturduğu yoğunlaşma izlerinin küresel ısınma üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla yapay zekadan yararlanılacak 5 milyon sterlinlik bir deneme başlatıyor.

BBC'de yer alan habere göre, Operation Blue Skies adı verilen ve 30 ay sürmesi planlanan proje, Kuzey Atlantik'in doğu bölümündeki Shanwick Okyanus hava sahasına odaklanacak. Söz konusu koridorun, küresel uçak izi kaynaklı ısınmanın yaklaşık yüzde 5'inden sorumlu olduğu belirtiliyor.

Projede Google, İngiliz hükümeti, Meteoroloji Ofisi, hava trafik kontrol sağlayıcısı National Air Traffic Services (NATS), Cambridge Üniversitesi ve Imperial College London'dan araştırmacılar birlikte çalışacak.

Uçakların yüksek irtifada oluşturduğu yoğunlaşma izleri, motorlardan çıkan sıcak egzoz gazlarının soğuk havayla karşılaşması sonucu buz kristallerinin meydana gelmesiyle oluşuyor. Bu izlerin önemli bölümü kısa sürede kaybolurken, soğuk ve nemli atmosfer koşullarında kalıcı hale gelenler genişleyerek ısıyı atmosferde tutan bulutların oluşmasına katkıda bulunabiliyor.

Google'ın projedeki teknik lideri Dr. Paul Hodgson, uçak izlerinin havacılığın neden olduğu iklim ısınmasının yaklaşık üçte birinden sorumlu olduğunu söyledi. Hodgson, kesin rakam konusunda belirsizlik bulunduğunu ancak etkinin "ya oldukça büyük bir sorun ya da çok büyük bir sorun" olduğunun bilindiğini ifade etti.

Yapay zeka uçakların rotasını nasıl değiştirecek?

Denemenin temelinde, uçak izlerinin oluşma ihtimalinin yüksek olduğu bölgelerin önceden belirlenmesi bulunuyor.

Google, geçmişte uçakların nerelerde yoğunlaşma izi oluşturduğunu tespit etmek için uydu görüntülerini uçuş verileriyle birleştirecek. Bu veriler daha sonra hava durumu modelleriyle birlikte değerlendirilerek yeni uçak izlerinin oluşma ihtimalinin yüksek olduğu bölgeler tahmin edilecek.

Ortaya çıkan bilgiler NATS'a aktarılacak. Hava trafik kontrolörleri de uygun durumlarda pilotları bu bölgelerden uzaklaştırabilecek.

Ancak amaç uçakların rotalarını büyük ölçüde değiştirmek olmayacak. Denemede ağırlıklı olarak uçakların irtifalarının yaklaşık 2 bin fit değiştirilmesi planlanıyor. Bunun, türbülans ve kötü hava koşullarından kaçınmak amacıyla havacılıkta zaten rutin olarak yapılan irtifa değişikliklerine benzer olması nedeniyle yolcular tarafından fark edilmesinin beklenmediği belirtiliyor.

NATS Sürdürülebilirlik Direktörü Ian Jopson, Kuzey Atlantik'teki operatörler açısından mevcut prosedürler kullanıldığı için uçuşların büyük ölçüde normal şekilde devam edeceğini söyledi.

Testler, hava trafiğinin daha düşük olduğu 2026-27 ve 2027-28 kış dönemlerinde, belirli akşam ve gece saatlerinde gerçekleştirilecek. Deneme süresince yaklaşık 10 bin uçuşun hava sahasından geçmesi bekleniyor. Ancak bunların yalnızca küçük bir bölümünün uçak izlerinden kaçınmak amacıyla özellikle irtifa değiştirmesi öngörülüyor.

Projeye 5 milyon sterlinlik finansman

İngiltere Ulaştırma Bakanlığı projeye 2,65 milyon sterlin katkı sağlarken, Google yapay zeka araştırmaları, mühendislik ve bilişim altyapısı kapsamında 1,4 milyon sterlinlik katkıda bulunuyor.

Proje, İngiltere hükümetinin ülkedeki havaalanlarının genişletilmesini desteklediği bir dönemde yürütülecek. Bu nedenle deneme, artan uçuş talebinin çevresel etkilerini azaltmak için teknolojik çözümlerin ne ölçüde kullanılabileceğine ilişkin tartışmaların da içinde yer alıyor.

Google'ın projeye dahil olması ise şirketin yapay zeka altyapısına yönelik yüksek enerji tüketiminin iklim üzerindeki etkilerine ilişkin tartışmaların sürdüğü bir döneme denk geliyor.

Ek yakıt tüketimi iklim kazanımını azaltacak mı?

Uçakların yoğunlaşma izlerinden kaçınmak için irtifasının değiştirilmesi, bazı durumlarda daha fazla yakıt tüketilmesine neden olabilir. Bu nedenle projenin iklim açısından net fayda sağlayıp sağlamayacağı önemli test başlıklarından biri olacak.

Hodgson, önceki denemelerde ortaya çıkan sonuçların, ek yakıt tüketiminin uçak izlerinin önlenmesinden sağlanan iklim faydasından çok daha düşük olduğunu gösterdiğini belirtti.

Operation Blue Skies kapsamında yapılan modellemelere göre, Shanwick üzerinden uçuş rotasının tamamen değiştirilmesi, etkilenen her uçak için yaklaşık 100 kilogram ilave yakıt tüketimine yol açabilir.

Hodgson, önceki havayolu denemelerinde uçak izlerinin oluşumu veya bu izlerin neden olduğu ısınmada yaklaşık yüzde 60 ila 70 oranında azalma sağlandığını söyledi.

İngiltere Havacılık Bakanı Keir Mather ise projenin Atlantik'teki uçuşlarda yalnızca küçük değişiklikleri test edeceğini ve bunun uçuşların daha temiz hale getirilmesine katkı sağlayabileceğini belirtti.

Operation Blue Skies kapsamında elde edilen sonuçların akademik literatürde yayımlanması ve daha geniş bilimsel incelemeye açılması planlanıyor.

Kaynak: cnbce.com POPÜLER HABERLER

Yeni halka arzdan güçlü başlangıç: 12 günde yüzde 150 arttı

Anthropic'in 'yapay zeka patronundan' çalışana 'şok edici' mesaj!

Tam 90 yıl sonra ilk kez yakalandı! 338 kiloluk dev ortaya çıktı

Son bir ayda hisseleri çakıldı: BIST şirketinde dev işten çıkarma planı

Türkiye'nin ikinci yerli otomobili geliyor: Ferrari ve McLaren tasarımcısı başrolde