Ödemeler dengesinin çarkı kredi borçlanmasıyla dönüyor

Merkez Bankası, ödemeler dengesi hesaplarında net hata noksan kalemini daha düşük seviyelere çekmeye yönelik bir revizyon yaptı. Böylece net hata noksan kaleminde çok ciddi bir düşüş ortaya çıktı. Ancak yapılan revizyonlar doğal olarak ödemeler dengesinin genel yapısında bir değişiklik yaratmadı. Ödemeler dengesinin yapısal dengesizlikleri aynen sürüyor. Haziran verileriyle ortaya çıkan görünüm şöyle:

- Aylık cari işlemler açığı geçen yıla göre yüzde 84,76 artarak 4,19 milyar dolara tırmandı. Cari işlemler açığındaki bu artışın ana kaynağı dış ticaret açığının yüzde 30,85 artarak 8,53 milyar dolara ulaşması. Aylık cari açık, geçen yıla göre 1,92 milyar dolar artarken dış ticaret açığı da 2,01 milyar dolar arttı.

- Dış ticaret açığındaki artışta enerji etkili olmakla birlikte enerji tek sorumlu değil. Çünkü enerji ve altın hariç dış ticaret açığı da geçen yıla göre yüzde 48,75 artmış durumda.

- Sermaye hareketleri tarafında yabancıların doğrudan yatırım ve sıcak para olarak getirdikleri kaynak 2025 Haziran ayına göre yüzde 68.62’lik bir düşüşle 1.21 milyar dolara geriledi. Doğrudan yatırımlar geçen yıla göre yüzde 86,69 oranında düşerek 210 milyon dolara kadar indi. Asıl dikkat çekici nokta 297 milyon dolar olan gayrimenkul yatırımları hariç tutulduğunda gerçek doğrudan yatırımlarda giriş değil çıkış olması.

- Yerleşiklerin sermaye hareketlerinde yüklü çıkış eğilimi haziranda da sürdü. Yerleşiklerin yurtdışına doğrudan yatırım ve sıcak para olarak çıkardıkları kaynak miktarı geçen yıla göre yüzde 68,59 azalmakla birlikte hala aylık olarak 3,12 milyar dolar düzeyinde.

- Yabancı girişi cılız, yerlilerin çıkışı hala canlı olunca cari açığın finasmanında yük, dış kredi borçlanmasına kalıyor. Haziran ayında dış kredilerde yüzde 180,43’lük bir sıçrama oldu. Bankalar dışarıya verdikleri kredilerin 1.42 milyar dolarını kapatmalarını de ekleyince dış kredi hareketlerindeki net giriş yüzde 563,15’i bulan bir artışla 7.11 milyar doları buldu.

- Haziran ayına ait manzaranın yılın ilk 6 ayına ait toplam manzaradan pek bir farkı yok. 6 aylık toplam cari açık yüzde 32.89 ve 8.55 milyar dolar artarak 34,55 milyar doları çıktı. Dış ticaret açığı 6,66 milyar dolar ve yüzde 17,96 artarak 43,72 milyar dolara çıktı. Altın ve enerji hariç dış ticaret açığı yüzde 171,42’lik bir sıçrama kaydetti. Dış ticaret dengesindeki bozulmanın neredeyse tamamı altın ve enerji hariç ana gövdede ortaya çıkmış.

- Yabancıların doğrudan yatırım ve sıcak para olarak getirdikleri 6 aylık toplam kaynak geçen yıla göre yüzde 146,74’lük bir artışla 16,59 milyar dolar oldu. Artış oranının yüksek olmasında İmamoğlu’nun tutuklanmasıyla geçen yıl yaşanan çöküşün yarattığı baz etkisi belirleyici.

- Yabancılar 16,59 milyar dolar getirirken yerliler 5,34 milyar doları doğrudan yatırım ve 25,54 milyar doları sıcak para olmak üzere toplam 30.88 milyar doları dışarı çıkardılar. Yerlilerin sermaye hareketleriyle 6 ayda dışarı çıkardıkları kaynak miktarı geçen yıla göre yüzde 48.12 oranında arttı.

- 6 aylık verilerde de ödemeler dengesinin finansmanı dış kredi borçlanmasına kaldı. Bankalar geçen yıl dışarıya 2,73 milyar dolar kredi vermişken, bu yıl dışarıya vermiş oldukları kredilerin 8,32 milyar dolarlık bölümünü kapattılar. Bankalar ve reel sektör dışarıdan 23,03 milyar dolar yeni kredi aldı. Böylece yerleşiklerin net kredi hareketi geçen yıla göre yüzde 137,68 artarak 31,35 milyar doları buldu.