22 Kasım 2026, Pazar · 20:47 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

İsrail, 25. büyük ekonomi olma yolunda: Avrupa teknoloji modelinden ne öğrenebilir?

IMF'ye göre teknoloji odaklı İsrail ekonomisi, yıllar süren savaşa rağmen 2026'da İsveç ve İrlanda'yı geçerek dünyanın 25. büyük ekonomisi olacak. Bu hafta Kudüs'te toplanan Avrupalı ve İsrailli yetkililer daha yakın bağ…

Bu rakamlar, aralarında 200'ü aşkın Avrupalı konuğun da bulunduğu 700'den fazla katılımcının 22-24 Kasım tarihlerinde düzenlenen ELNET Kudüs Zirvesi için bir araya gelmesiyle gündeme geliyor. Zirvenin ana gündeminde İsrail ile Avrupa arasında güvenlik, teknoloji, araştırma ve ticaret alanlarında daha yakın işbirliği yer alıyor.

Devam eden jeopolitik sorunlara rağmen IMF, 2026'da yüzde 4,5'lik ekonomik büyüme öngörüyor. İsrail Merkez Bankası ise daha iyimser; İsrail şirketlerinin yurt dışındaki üretimini de hesaba katan tahminlerinde bu yıl için yüzde 5,6, 2027 için ise yüzde 7,5 büyüme bekliyor. Bu faaliyeti dışarıda bıraktığında merkez bankası, 2026'da yüzde 3,4, 2027'de ise yüzde 5,1'lik yurt içi büyüme öngörüyor.

Yine de bu rakamlar, zorlu güvenlik ortamına rağmen toparlanma ve genişleme potansiyeli yüksek bir ekonomiye işaret ediyor.

İsrail'in ekonomik başarısının arkasındaki itici güç

İsrail'in ekonomik performansını açıklayan en önemli unsurlardan biri teknoloji sektörü.

İsrail, birkaç on yıl içinde özellikle siber güvenlik, yapay zeka, yazılım, yarı iletkenler, tıbbi teknoloji ve savunma bağlantılı yenilikler alanlarında güçlü olduğu, son derece bağlantılı bir inovasyon ekosistemi geliştirdi.

İsrail İnovasyon Kurumu'nun "State of High-Tech 2026" raporuna göre sektör, 2025'te İsrail GSYH'sinin yüzde 18,3'ünü ve ülke ihracatının yaklaşık yüzde 58'ini oluşturdu.

Bu veriler, teknolojinin İsrail ekonomisi için ne kadar önemli hale geldiğini gösteriyor. Yüksek teknoloji şirketleri yalnızca doğrudan ekonomik faaliyet üretmekle kalmıyor, aynı zamanda uluslararası yatırımı çekiyor, yüksek nitelikli istihdam yaratıyor ve İsrailli şirketleri dünya genelindeki müşteri ve ortaklarla buluşturuyor.

Bu başarıda araştırma ve geliştirme merkezi bir rol oynuyor.

OECD'nin araştırma-geliştirme istatistiklerine göre İsrail, 2024'te GSYH'sinin yaklaşık yüzde 6,8'ini Ar-Ge'ye ayırdı; bu oran dünyadaki en yüksek seviyelerden biri. Karşılaştırma için, Eurostat'a göre Avrupa Birliği aynı yıl GSYH'sinin yaklaşık yüzde 2,3'ünü Ar-Ge'ye harcadı.

Bu fark, araştırma yoğun sektörlerin İsrail ekonomisindeki olağanüstü önemini yansıtıyor. Ayrıca inovasyona yapılan sürekli yatırımların bir ülkenin ekonomik gelişiminin belirleyici bir özelliği haline gelebileceğini gösteriyor.

Araştırma, iş dünyası ve girişimcilik arasında farklı bir ilişki

İsrail'in inovasyon modeli, üniversiteler, özel şirketler, yatırımcılar ve kamu sektörü arasındaki sıkı bağlarla karakterize ediliyor.

Bu sistemin önemli bir parçasını, teknolojik araştırmaları, erken aşama şirketleri ve sanayi inovasyonunu destekleyen İsrail İnovasyon Kurumu oluşturuyor. Kurumun faaliyetleri şirketlerin yeni teknolojiler geliştirmesine ve bunları ticarileşmeye daha yakın hale getirmesine yardımcı oluyor.

İsrail ayrıca girişimciliğin ve teknolojik denemelerin yerleşik hale geldiği bir iş kültüründen faydalanıyor. Girişim sermayesi yatırımcıları, gelecek vadeden genç şirketlerin finansmanında önemli rol oynuyor; bu da ticari başarının garanti olmaktan çok uzak olduğu durumlarda bile risk almaya ve yenilikçi fikirlere yatırım yapmaya yönelik güçlü bir istekliliği yansıtıyor.

Bir diğer belirleyici özellik ise İsrailli şirketlerin uluslararası yönelimi.

Görece küçük bir iç pazara sahip olan İsrail teknoloji şirketleri, çoğu zaman daha erken aşamada yurt dışına açılmak zorunda kalıyor. Bu nedenle uluslararası müşteriler, yatırımcılar ve ticari ortaklıklar iş stratejilerinin merkezinde yer alıyor.

Özellikle Amerika Birleşik Devletleri önemli bir ortak oldu. 1985'te yürürlüğe giren ABD-İsrail Serbest Ticaret Anlaşması, iki ülke arasında daha yakın ticari ilişkiler için bir çerçeve oluşturulmasına yardımcı oldu.

Savaş, savunma harcamaları ve ekonomik dayanıklılık

İsrail'in teknolojik gelişimi zorlu bir jeopolitik ortamda gerçekleşti.

Askeri operasyonlar, yedek askerlerin seferber edilmesi, iş gücü sıkıntıları ve iş faaliyetlerindeki aksamalar ekonomiyi baskı altına aldı. Artan savunma harcamaları da kamu maliyesi üzerindeki yükü artırdı.

Buna karşın İsrail'in teknoloji sektörü kayda değer uluslararası etki alanını korumaya devam etti.

Ülkenin savunma sanayisi de bu tablonun bir parçası. Elbit Systems, Rafael ve Israel Aerospace Industries gibi şirketler, füze savunması, radar, insansız hava araçları ve askeri elektronik gibi alanlarda ileri kabiliyetler geliştirdi.

Savunma odaklı araştırmalarda geliştirilen uzmanlığın bir kısmı, özellikle siber güvenlik, iletişim ve ileri mühendislik gibi alanlarda sivil sektörlerde de uygulama alanı bulabiliyor.

Bununla birlikte, askeri harcamaları ekonomik refahla karıştırmamak gerekiyor. Savunma harcamaları ciddi maliyetler içeriyor ve uzun vadeli büyümeyi destekleyen eğitim, ulaşım, sağlık ve diğer yatırımlar için kullanılabilecek kaynakları azaltabiliyor.

OECD'nin "Economic Survey of Israel 2025" raporu, çatışmayla bağlantılı ekonomik zorlukları ve altyapı, beceri geliştirme ve verimliliğe yönelik yatırımların korunması gereğini inceliyor.

İsrail için ekonomik zorluklar sürüyor

Güçlü teknoloji sektörüne rağmen İsrail önemli ekonomik zorluklarla karşı karşıya olmaya devam ediyor. IMF, Temmuz 2026 değerlendirmesinde, şekelin değer kazanmasına rağmen artan enerji fiyatları ve arz sıkıntıları nedeniyle enflasyonun geçici olarak yükselebileceği uyarısında bulundu.

Yüksek savunma harcamaları ile iş gücü sıkıntılarının da aralarında bulunduğu devam eden çatışmaların ekonomik sonuçlarının, orta vadede büyüme üzerinde baskı yaratması bekleniyor.

IMF'ye göre, özellikle ultra-Ortodoks Yahudi erkekler ile Arap İsrailli kadınlar arasındaki nispeten düşük istihdam oranları gibi işgücü piyasasındaki uzun süredir devam eden sorunlar, ülkenin ekonomik büyümesini orta vadede sınırlayabilir.

Avrupa daha küçük bir ekonomiden ne öğrenebilir?

Yine de İsrail'in deneyimi, özellikle Avrupa Birliği verimliliği artırmaya, inovasyonu teşvik etmeye ve küresel teknoloji pazarlarında daha etkin rekabet etmeye çalışırken, Avrupalı politika yapıcılar için çeşitli dersler sunuyor.

Avrupa'nın zaten dünya çapında üniversiteleri, bilimsel kurumları, gelişmiş sanayileri ve büyük bir tüketici pazarı var. Karşı karşıya olduğu zorluk, yalnızca yeni fikirler üretmek değil, bu fikirlerin daha fazlasını uluslararası ölçekte büyüyebilecek başarılı işletmelere dönüştürmek.

İsrail'in tecrübesi, Avrupa'nın yaklaşımını güçlendirebileceği birkaç alan olduğunu gösteriyor.

İlk olarak, inovasyonu uzun vadeli bir ekonomik öncelik haline getirmek gerekiyor. Araştırma ve geliştirme, şirketlerden, yatırımcılardan ve hükümetlerden sürekli bir taahhüt gerektiriyor. Kamu desteği, özellikle ticari getirilerin ortaya çıkmasının yıllar alabileceği teknolojilerde özel yatırımı teşvik edebilir.

İkinci olarak, üniversiteler ile iş dünyası arasındaki işbirliğini güçlendirmek gerekiyor. Bilimsel keşifler, faydalı ürün ve hizmetlere dönüştürüldüğünde daha yüksek ekonomik değer yaratıyor. Avrupa mevcut araştırma ortaklıklarını geliştirebilir, teknoloji transferi düzenlemelerini iyileştirebilir ve girişimcilerin akademik araştırmaları ticarileştirmesini kolaylaştırabilir.

Üçüncü olarak, girişimlerin büyümesini kolaylaştırmak ve risk alma istekliliğini artırmak gerekiyor. Avrupa'nın birçok yenilikçi genç işletmesi var, ancak gelecek vadeden şirketler uluslararası genişleme için gereken finansmana erişmekte zorlanabiliyor. Girişim sermayesine daha iyi erişim, daha entegre finansal piyasalar ve yatırımcıların iddialı fikirleri destekleme konusundaki istekliliğinin artması, Avrupa şirketlerinin küresel ölçekte rekabet etmesine yardımcı olabilir. İsrail'in girişimcilik kültürü, ticari risklerin inovasyon sürecinin bir parçası olarak kabul edilmesinin önemini gösteriyor.

Dördüncü olarak, stratejik sektörler arasında işbirliğini güçlendirmek gerekiyor. İsrail'in deneyimi, siber güvenlik, yapay zeka, elektronik ve ileri mühendislik alanlarındaki uzmanlığın ekonominin farklı sektörlerine nasıl fayda sağlayabileceğini gösteriyor. Avrupa, uygun güvenlik önlemlerini korurken üniversiteler, sivil şirketler ve stratejik araştırma programları arasında daha yakın işbirliğini teşvik edebilir.

Son olarak, daha güçlü bir uluslararası iş perspektifini teşvik etmek gerekiyor. İsrailli teknoloji şirketleri çoğu zaman en baştan küresel pazarları hedefliyor. Avrupa şirketleri, yaklaşık 450 milyon tüketiciye erişim sağlayan AB'nin tek pazarını uluslararası genişleme için bir temel olarak daha fazla kullanabilir. Düzenleyici ve ulusal farklılıklar sürse de daha entegre bir pazar, şirketlerin Avrupa genelinde büyümesine ve dünya çapında daha etkili rekabet etmesine yardımcı olabilir.

Avrupa açısından ders açık: ekonomik rekabet gücü, yalnızca bir ülkenin pazarının ya da sanayi tabanının büyüklüğüne değil, aynı zamanda bilgiyi ticari açıdan başarılı fikirlere dönüştürme kapasitesine de bağlı.

Avrupa, bunu başarmak için gereken bilimsel uzmanlığın, sanayi kapasitesinin ve mali kaynakların önemli bir bölümüne zaten sahip. Zorluk, bu güçlü yönleri daha etkili biçimde birbirine bağlamak, büyürken gelecek vadeden şirketleri desteklemek ve inovasyonu ekonomik kalkınmanın daha güçlü bir itici gücü haline getirmek.

Bu nedenle hedef, Avrupa ekonomilerini özgün kılan özellikleri korurken İsrail'in başarılarından seçici biçimde ders çıkarmak olmalı.

Avrupa-İsrail işbirliği: siyasi zorluklar

ELNET Kudüs Zirvesi'ne katılacağı açıklanan Avrupalı isimler arasında Fransa'nın eski Başbakanı Manuel Valls, İtalya'nın eski Dışişleri Bakanı ve mevcut AB Özel Temsilcisi Luigi Di Maio, Çekya'nın eski Dışişleri Bakanı Jan Lipavský, İsrail'deki Almanya Büyükelçisi Alexander Graf Lambsdorff ve Polonya Senatosu Başkanvekili Michał Kamiński yer alıyor.

Yunanistan'ı Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakan Yardımcısı Dimitrios Markopoulos temsil ederken, Litvanya parlamentosu İnovasyon Komitesi Başkanı Jekaterina Rojaka da konuşmacılar arasında yer alıyor. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un konferansa hitap etmesi planlanıyor.

Daha yakın ilişkileri savunanlar, İsrail'in siber güvenlik, yapay zeka ve ileri teknolojilerdeki uzmanlığının Avrupa'nın sanayi ve bilimsel kapasitesiyle birleştirilmesinde fırsatlar görüyor.

Ancak İsrail ile daha yakın ekonomik işbirliği, Avrupa'nın bazı kesimlerinde siyasi açıdan tartışmalı olmaya devam ediyor.

Bazı hükümetler ve iş dünyası örgütleri teknoloji ve araştırma alanlarında daha güçlü ortaklıkları desteklerken, diğerleri İsrail'in Filistinlilere yönelik politikalarına tepki olarak ticaret kısıtlamaları veya yaptırımları savunuyor.

Bu görüş ayrılıkları, teknolojik işbirliği fırsatları gelişmeye devam ederken bile Avrupa-İsrail ekonomik ilişkilerini çevreleyen siyasi zorlukların altını çiziyor.

İlgili Haberler
Makroekonomi Uzay araştırmalarında yeni dönem: Merkür'ün sırları çözülecek CNBC-e · 40 dk önce Makroekonomi Volkswagen yeni elektrikli GTI modelini tanıttı: 367 beygir, 240 km hız! CNBC-e · 58 dk önce Makroekonomi ABD'nin ilk başkanından sıra dışı hatıra: Bir tutam saçı 4 bin dolara satıldı CNBC-e · 1 saat önce Makroekonomi BM Genel Sekreteri Guterres: COP31’in sonuçsuz kalmasından derin hayal kırıklığına uğradım Independent Türkçe · 1 saat önce Makroekonomi Tahran'dan ABD ve Avrupa'ya hukuk savaşı: 5 ülke hedefte CNBC-e · 1 saat önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.