20 Kasım 2026, Cuma · 10:43 Piyasalar Açık
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

COP31’de uzlaşmanın bedeli: Fosil yakıtlar karar metninden çıktı

COP31’de uzlaşmanın bedeli: Fosil yakıtlar karar metninden çıktı

Fosil yakıtlardan çıkış nerede? Finansman ihtiyacı büyüyor, rakamlar küçülüyor Elektrifikasyonda yüzde 35 hedefi korundu İklim ile ticaret arasındaki gerilim sürüyor 1,5 derece hedefi: Bilimin uyarısı daha güçlü Antalya’nın kendi gündemi karar metninde

COP31’de uzlaşma yaklaştıkça iklim hedefleri zayıflıyor. Antalya’da üç gün içinde neredeyse yarı yarıya küçülen karar taslağından fosil yakıtlardan çıkış çağrısı silindi, uyum finansmanındaki somut rakamlar çıkarıldı, önlemlere ilişkin ifadeler yumuşatıldı. Bir tarafta giderek ağırlaşan iklim krizinin faturası, diğer tarafta ülkelerin ekonomik ve siyasi öncelikleri var.

Antalya’da iki haftadır aynı cümleyi duyuyoruz: Artık uygulama zamanı. Yeni hedeflerden çok, mevcut taahhütlerin hayata geçirilmesine ihtiyaç var. İklim finansmanının gerçek yatırımlara dönüşmesi, enerji sistemlerinin değişmesi, ülkelerin emisyon azaltım planlarını hızlandırması gerekiyor.

Ancak COP31’in sonuna yaklaşırken yayımlanan yeni karar taslağı, uygulama konusundaki siyasi uzlaşmanın ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koydu.

COP31 Başkanlığının 19 Kasım saat 14.10’da yayımladığı dokuz sayfalık taslak, 16 Kasım tarihli ilk metinden önemli ölçüde farklı. Üç gün önce 144 paragraftan oluşan metin, 80 paragrafa düşmüş durumda. Elbette müzakerelerde metinlerin kısalması olağan. Ülkeler ortak bir dil bulmaya çalışırken tekrarlar ayıklanıyor, ifadeler birleştiriliyor, üzerinde uzlaşma sağlanamayan bölümler yeniden yazılıyor. Ancak bu kez çıkarılan ifadeler, COP31’in kritik siyasi başlıkları...

Fosil yakıtlardan çıkış nerede?

En dikkat çekici değişiklik fosil yakıtlarla ilgili 16 Kasım tarihli taslakta enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde uzaklaşılması çağrısı açıkça yer alıyordu. Hatta fosil yakıtlardan aşamalı çıkışın hızlandırılmasını isteyen daha güçlü bir ifade bulunuyordu.

19 Kasım metninde ise fosil yakıtlardan çıkışa yönelik açık bir çağrı yok. Bunun yerine temiz, güvenli, erişilebilir ve dayanıklı enerji sistemlerine geçişin hızlandırılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının yaygınlaştırılması, elektrik şebekelerinin modernizasyonu ve düşük emisyonlu teknolojilere yatırım yapılması isteniyor.

Finansman ihtiyacı büyüyor, rakamlar küçülüyor

İkinci önemli değişiklik iklim finansmanında. Önceki taslakta uyum finansmanının üç katına çıkarılmasının en az 120 milyar dolarlık bir düzeye ulaşması gerektiği belirtiliyordu. Yeni metinde bu tutar yer almıyor.

2035’e kadar uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması yönündeki çağrı korunuyor. Ancak hangi başlangıç düzeyinin esas alınacağı ve finansmanın hangi takvimle artırılacağı konusunda teknik çalışmaların sürdürülmesi öneriliyor. Oysa aynı metin, finansman ihtiyacının büyüklüğünü bütün açıklığıyla ortaya koyuyor.

Gelişmekte olan ülkelerin ulusal iklim planlarında belirttikleri finansman ihtiyacı 2030’a kadar toplam 5,1 ila 6,8 trilyon dolar. Yıllık ihtiyaç 455 ila 584 milyar dolar arasında değişiyor.

Uyum finansmanı ihtiyacının ise 2035’e kadar yılda 305 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor.

Burada ciddi bir çelişki var. İklim krizinin ekonomik maliyeti giderek daha somut biçimde hesaplanırken, bu maliyetin nasıl karşılanacağına ilişkin siyasi taahhütler aynı açıklıkta ortaya konulamıyor.

Kayıp ve Zarar Fonu’nun durumu da bu çelişkiyi gösteriyor. Barbados uygulama düzenlemeleri kapsamında yaklaşık 2,8 milyar dolarlık finansman talebi bulunurken, tahsis edilen kaynak 342 milyon dolar düzeyindeydi. Üstelik 822 milyon dolarlık taahhütlerin yaklaşık yarısı fiili katkıya dönüşmüş durumda.

Elektrifikasyonda yüzde 35 hedefi korundu

Yeni taslakta korunan önemli başlıklardan biri elektrifikasyon. 2035 yılına kadar elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının yüzde 35’e çıkarılması hedefi metinde yer almaya devam ediyor. Bu hedef, 2030’a kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğindeki yıllık iyileşme hızının iki katına yükseltilmesi hedefleriyle birlikte ele alınıyor. Ulaşımda sanayiye, binalardan ısıtma sistemlerine kadar pek çok alanda fosil yakıtların yerini elektrikli teknolojilerin alması, emisyon azaltımı açısından önemli bir fırsat sunuyor. Ancak burada belirleyici olan elektriğin nasıl üretildiği. Elektrifikasyonun sağlayacağı iklim faydasının büyümesi, yenilenebilir enerji yatırımlarının, depolama kapasitesinin ve şebeke altyapısının aynı hızda gelişmesine bağlı.

İklim ile ticaret arasındaki gerilim sürüyor

COP31’in önemli tartışmalarından biri de iklim politikalarının uluslararası ticaret üzerindeki etkileri. 16 Kasım taslağında gelişmiş ülkelerin tek taraflı iklim bağlantılı ticaret kısıtlamalarını 2027 sonuna kadar aşamalı olarak kaldırılmasına yönelik bir çağrı bulunuyordu. Yeni metinde bu ifade çıkarıldı. Bunun yerine iklim değişikliğiyle mücadele amacıyla alınan önlemlerin, keyfi ayrımcılığa veya uluslararası ticarette gizli kısıtlamalara dönüşmemesi gerektiği belirtiliyor. Ticaret ve iklim diyaloglarının sürdürülmesi öneriliyor. Bu tartışma Türkiye açısından da önemli. Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, özellikle karbon yoğun sektörlerde faaliyet gösteren ihracatçı şirketler için yeni bir ekonomik gerçeklik yaratıyor. İklim politikaları giderek daha fazla ticaret politikalarının parçası haline gelirken, gelişmekte olan ülkeler bu dönüşümün maliyetinin nasıl paylaşılacağını sorguluyor.

1,5 derece hedefi: Bilimin uyarısı daha güçlü

Taslağın bilimsel açıdan en çarpıcı bölümlerinden biri, küresel sıcaklık artışının 1,5 derece sınırını aşmasının beklendiğinin açıkça kabul edilmesi.

Metin, Paris Anlaşması öncesinde bazı projeksiyonlarda 4 derecenin üzerinde görülen sıcaklık artışı beklentisinin, ulusal iklim planlarının tam uygulanması halinde yaklaşık 2,6 dereceye gerilediğini belirtiyor. Bu önemli bir ilerleme. Ancak 2,6 derece, Paris Anlaşması’nın hedeflediği dünyadan hâlâ çok uzak.

Üstelik 1,5 derecenin aşılması, iklim etkilerinin giderek ağırlaşması, uyum seçeneklerinin daralması ve bazı kayıpların geri döndürülemez hale gelmesi anlamına geliyor.

Antalya’nın kendi gündemi karar metninde

Yeni taslakta Türkiye’nin COP31 Başkanlığı döneminde geliştirdiği girişimlerin korunması dikkat çekiyor;

Antalya-Addis Ababa Uyum ve Dayanıklılık Finansmanı Yol Haritası, uyum ile kayıp ve zarar alanlarında daha öngörülebilir finansman kaynakları geliştirilmesini amaçlıyor. Çalışmanın sonuçlarının 2027’de değerlendirilmesi öngörülüyor.

Antalya Binalarda Enerji Verimliliği Mutabakatı küresel bina stokunun operasyonel enerji yoğunluğunun 2035’e kadar, 2020 seviyesine göre en az yüzde 25 azaltılması yönünde gönüllü bir hedef içeriyor.

Türkiye’nin öncülüğündeki Sıfır Atık Girişimi de metinde yer buluyor. Girişim, 2035’e kadar yıllık küresel atık üretiminde öngörülen artışın yarıya indirilmesini amaçlıyor.

Okyanusların korunusunda Antalya Ocean Current ve Blue İmece girişimleri, iklim eyleminin denizler ve okyanuslar boyutunu güçlendirmeyi hedefliyor.

İlgili Haberler
Makroekonomi Tüketici güven endeksi kasımda yükseldi! TÜİK verileri açıklandı CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi Türkiye'de şirket kuruluşları azaldı! Kapanan şirket sayısında dikkat çeken artış CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi GÜMÜŞ FİYATLARI NEDEN DÜŞÜYOR? 20 Kasım Gümüş Gram Fiyatı Ne? Gram Gümüş ve Ons Gümüşte Sert Kayıp CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi 20 KASIM CANLI ALTIN FİYATLARI: Gram altın, çeyrek altın kadar, kaç TL? Altın neden sert düştü? Güncel Kapalıçarşı altın fiyatları CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi Akaryakıtta çifte indirim! Motorin 90 TL'nin altına düştü CNN Türk Ekonomi · az önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.