YAYINLAMA 19 Kasım 2026 12:15
GÜNCELLEME 19 Kasım 2026 12:25
Ekonomist Mahfi Eğilmez, Türkiye ekonomisinin içinde bulunduğu durumu değerlendirdiği “Kriz Yorgunluğu” başlıklı yazısında, enflasyonla mücadele sürecinin uzamasının üretim, yatırım ve ekonomik beklentiler üzerindeki etkilerini ele aldı.
Eğilmez, blogunda yayımladığı yazısında, Türkiye'nin geçmişte yaşadığı ani ve sert ekonomik krizlerden farklı olarak bu kez zamana yayılan bir ekonomik yıpranma sürecinden geçtiğini ifade etti.
“Türkiye kriz yorgunluğuyla karşı karşıya”
Eğilmez, ekonomik krizlerin her zaman ani bir daralmayla ortaya çıkmadığını, bazı krizlerin ekonominin üretim gücünü ve geleceğe duyulan güveni zaman içinde aşındırdığını belirtti.
Türkiye'nin bugün bu ikinci tür sorunla karşı karşıya olduğunu vurgulayan Eğilmez, kriz yorgunluğunu, krizden çıkış sürecinin uzaması nedeniyle hane halkının ve işletmelerin dayanma gücünün giderek azalması olarak tanımladı.
Ekonomik birimlerin başlangıçta geçici olduğunu düşünerek katlandıkları maliyetlerin kalıcı hale gelmesinin yatırımları ertelediğini, işletmelerin mali yapısını bozduğunu ve beklentileri zayıflattığını kaydetti.
Enflasyon yüzde 29,77, atıl işgücü yüzde 30'un üzerinde
Türkiye'nin 2023 ortasında başlayan ekonomi politikası değişimiyle enflasyonla mücadelede üç yılı geride bıraktığını hatırlatan Eğilmez, Ekim 2026 itibarıyla yıllık enflasyonun yüzde 29,77 düzeyinde bulunduğunu belirtti.
Enflasyondaki gerilemeye rağmen ekonominin potansiyelinin altında büyüdüğünü ve atıl işgücü oranının yüzde 30'un üzerinde seyrettiğini ifade etti.
Eğilmez'e göre enflasyonla mücadelenin uzaması, yalnızca ekonomik faaliyetler üzerinde değil, geleceğe ilişkin güven üzerinde de giderek daha belirgin bir baskı oluşturuyor.
“Sanayici hem iç hem dış pazarda sıkışıyor”
Eğilmez, kriz yorgunluğunun en belirgin hissedildiği alanlardan birinin sanayi olduğunu vurguladı.
Sanayicilerin yüksek faizlerle finansman sağlamaya çalışırken ücret, enerji ve diğer üretim maliyetlerindeki artışlarla karşı karşıya kaldığını belirten Eğilmez, döviz kurundaki yükselişin maliyet artışlarının gerisinde kalmasının ihracatçıların rekabet gücünü olumsuz etkilediğini ifade etti.
İç talepteki zayıflamanın da bu tabloya eklenmesiyle sanayicilerin hem iç hem dış pazarda zorlandığını kaydetti.
Savunma sanayii gibi bazı sektörlerdeki olumlu gelişmelerin sanayi üretiminin genel görünümünü olduğundan daha güçlü gösterebildiğine dikkat çeken Eğilmez, imalat sanayisinin genelinde üretimdeki zayıflamanın daha belirgin olduğunu belirtti.
Fabrika kapanmaları ve üretimin yurt dışına taşınması riski
Eğilmez, mevcut koşullarda sanayicilerin kârlarından fedakârlık etmek, yatırımlarını ertelemek, üretimlerini azaltmak, faaliyetlerini başka ülkelere taşımak veya tamamen sona erdirmek gibi seçeneklerle karşı karşıya kaldığını ifade etti.
Bu seçeneklerin her birinin ekonomi açısından farklı maliyetler yarattığını belirten Eğilmez, özellikle yatırımların ertelenmesi ve fabrikaların kapanmasının gelecekteki üretim kapasitesini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu.
Üretimin başka ülkelere taşınmasının ise kalıcı kapasite kayıplarına yol açabileceğini kaydetti.
“Yüksek faiz yalnızca talebi değil, üretimi de etkiliyor”
Enflasyonla mücadele ile ekonomik büyüme arasındaki dengeye dikkat çeken Eğilmez, yüksek faizler ve kredi sınırlamalarıyla talebin yavaşlatılmasının hedeflendiğini hatırlattı.
Ancak bu politikaların uzun süre uygulanmasının üretim kapasitesi üzerinde de olumsuz sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
Kalıcı fiyat istikrarının sağlanabilmesi için talebin kontrol altına alınması kadar üretim kapasitesinin korunmasının da önemli olduğunu vurgulayan Eğilmez, dezenflasyon programının üretim üzerindeki maliyetleri sınırlayan önlemlerle desteklenmesi gerektiğini ifade etti.
Finansal getiriler ile üretim arasındaki makas açılıyor
Eğilmez, ekonomik programın maliyetinin toplumun farklı kesimleri arasında eşit dağılmadığına da dikkat çekti.
Finansal varlıklarını yüksek faizli araçlarda değerlendirebilen kesimlerin getiri fırsatlarından yararlanırken üretim yapan ve istihdam sağlayan işletmelerin yüksek finansman maliyetleriyle karşılaştığını belirtti.
Bu durumun kısa vadeli finansal yatırımları daha cazip hale getirirken üretken yatırımlara yönelik ilgiyi azaltabileceğini ifade etti.
Eğilmez'e göre kaynakların üretim yerine finansal araçlara yönelmesi, uzun vadede sermaye birikimini ve Türkiye'nin potansiyel büyümesini olumsuz etkileyebilir.
Enflasyonla mücadeleye yapısal reform çağrısı
Eğilmez, mevcut tablonun enflasyonla mücadeleden vazgeçilmesi gerektiği anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Türkiye'nin kalıcı büyümeye ulaşabilmesi için fiyat istikrarını sağlamasının zorunlu olduğunu belirten Eğilmez, yalnızca yüksek faiz ve talep kısıtlamasına dayalı politikaların üretim kesimi üzerindeki yükü artırdığını ifade etti.
Maliye politikasının desteği, kamu harcamalarında verimlilik, rekabeti artırıcı düzenlemeler, öngörülebilir bir hukuk ve ekonomi ortamı ile üretken yatırımları destekleyen yapısal reformların dezenflasyon sürecinin maliyetini azaltabileceğini kaydetti.
“Asıl risk üretim gücünün kalıcı olarak kaybedilmesi”
Eğilmez, Türkiye ekonomisi açısından en büyük tehlikenin enflasyon gerilerken üretim kapasitesinin zayıflaması ve bu kaybın kalıcı hale gelmesi olduğunu vurguladı.
Geçmişte yaşanan ekonomik krizlerin ağır maliyetler yaratsa da görece kısa sürede toparlanma süreçlerinin başladığını belirten Eğilmez, bugünkü sorunun ise zamana yayılan bir yıpranma olduğunu ifade etti.
Eğilmez, değerlendirmesini şu uyarıyla tamamladı:
“Enflasyon düşürülebilir. Ancak kaybedilen üretim kapasitesini, pazarları, yatırımları ve ekonomik güveni yeniden kazanmak çok daha uzun zaman alabilir. Türkiye'nin önündeki asıl risk de budur: Enflasyonla mücadele ederken ekonominin üretim gücünü kaybetmek.”
Mahfi Eğilmez'in “Kriz Yorgunluğu” başlıklı yazısının tamamı
Mahfi Eğilmez | 16 Kasım 2026
Ekonomik krizler her zaman aniden gelmez. Bazıları ekonomiyi kısa sürede sarsar, ağır kayıplara yol açar ve ardından toparlanma süreci başlar. Bazıları ise ekonomiyi yavaş yavaş tüketir; üretim gücünü, yatırım iştahını ve geleceğe ilişkin güveni aşındırır. Türkiye bugün ikinci türden bir ekonomik sorunla karşı karşıya bulunuyor: Kriz yorgunluğu.
Türkiye'de ekonomik kriz denildiğinde genellikle büyümenin düşmesi ve işsizliğin artması anlaşılıyor. Yüksek enflasyon ise uzun yıllar ekonomik yaşamın olağan bir parçası olarak kabul edildi. Ekonomi büyüdüğü, istihdam yarattığı ve gelirler nominal olarak arttığı sürece enflasyon tek başına kriz olarak algılanmadı.
Türkiye, 2023 ortasında başlayan ekonomi politikası değişimiyle enflasyonla mücadelede üç yılı geride bıraktı. Enflasyon düşüyor ancak hâlâ yüksek düzeyde. Ekim 2026 itibarıyla yıllık enflasyon yüzde 29,77. Üstelik bu düşüşün ekonomiye maliyeti giderek daha fazla hissediliyor. Ekonomi potansiyelinin altında büyürken atıl işgücü oranı yüzde 30'un üzerinde seyrediyor, yatırımcıların geleceğe ilişkin beklentileri zayıflıyor. Geçmişte kısa sürede ağır darbeler alan Türkiye ekonomisi, bu kez uzun süreye yayılan bir yıpranma sürecinden geçiyor.
Kriz yorgunluğu, krizden çıkış sürecinin uzaması nedeniyle ekonomik birimlerin dayanma gücünün giderek azalması olarak tanımlanabilir. Başlangıçta geçici olduğu düşünülerek katlanılan maliyetler kalıcı hale geldikçe işletmelerin mali yapıları bozuluyor, hane halkının birikimleri eriyor, yatırımlar erteleniyor ve beklentiler zayıflıyor. Sorun bir süre sonra mevcut ekonomik koşullardan çok, bu koşullara daha ne kadar dayanılabileceğine dönüşüyor.
Bu yıpranmanın en belirgin hissedildiği alanların başında sanayi geliyor. Sanayici yüksek faizlerle finansman sağlamaya çalışırken ücret, enerji ve diğer üretim maliyetlerindeki artışlarla karşı karşıya. Döviz kurundaki artışın maliyet artışlarının gerisinde kalması ihracatçının rekabet gücünü zorluyor. İç talebin zayıflaması da eklenince sanayici hem iç hem dış pazarda sıkışıyor.
Sanayi üretiminin genel görünümü, savunma sanayii gibi bazı alanlardaki olumlu gelişmeler nedeniyle olduğundan daha iyi görünebilir. Ancak imalat sanayisinin geneline bakıldığında üretimdeki zayıflama daha belirgin. Asıl kaygı verici olan da bu. Çünkü üretimdeki gerileme yalnızca bugünkü üretimi değil, gelecekteki üretim kapasitesini de tehdit ediyor.
Bu koşullarda sanayicinin önünde kârından fedakârlık etmek, yatırımlarını ertelemek, üretimini azaltmak, üretimini başka ülkelere taşımak ya da faaliyetini sona erdirmek gibi seçenekler kalıyor. Bunların her biri farklı maliyetler yaratıyor. Yatırımların ertelenmesi gelecekteki üretim kapasitesini sınırlandırırken üretimin azaltılması istihdamı olumsuz etkiliyor. Fabrikaların kapanması ve üretimin başka ülkelere taşınması ise kalıcı kapasite kayıplarına yol açabiliyor.
Burada enflasyonla mücadele ve büyüme arasındaki ödünleşim (trade-off) karşımıza çıkıyor. Enflasyonu düşürmek için faizler yüksek tutuluyor, kredi kullanımı sınırlandırılıyor ve talebin yavaşlatılması hedefleniyor. Ancak bu politika uzun süre devam ettiğinde yalnızca talebi değil, üretim kapasitesini de olumsuz etkileyebiliyor. Oysa kalıcı fiyat istikrarı için talebi kontrol altına almak kadar üretim kapasitesini korumak da önemli. Dezenflasyon politikası, üretim gücünü zayıflatacak maliyetleri sınırlayan önlemlerle desteklenmeli.
Sorunun bir başka boyutu, ekonomik programın yükünün toplumun farklı kesimleri arasında eşit dağılmaması. Finansal varlıklarını yüksek faizli araçlarda değerlendirebilenler getiri fırsatları elde ederken üretim yapan ve istihdam sağlayan işletmeler yüksek finansman ve üretim maliyetleriyle karşılaşıyor. Böylece finansal getirilerle üretim faaliyetlerinin getirileri arasında ayrışma ortaya çıkıyor. Yüksek faiz ortamında üretken yatırımların cazibesi azalırken kısa vadeli finansal getiriler daha çekici hale geliyor. Kaynakların üretim yerine finansal araçlara yönelmesi de uzun vadede sermaye birikimini ve potansiyel büyümeyi olumsuz etkileyebiliyor.
Türkiye'nin geçmiş krizlerden çıkışında önemli avantajlarından biri, ekonomik birimlerin toparlanmaya ilişkin beklentilerinin genellikle canlı kalmasıydı. Bugün ise üç yılı aşan mücadeleye karşın enflasyonun hâlâ yüksek olması beklentileri zayıflatıyor. Kriz yorgunluğunun temelinde yalnızca enflasyonun istenen düzeye indirilememesi değil, uygulanan politikaların maliyetine uzun süredir katlanılmasına karşın beklenen sonuçların gecikmesi de yatıyor.
Elbette buradan enflasyonla mücadeleden vazgeçilmesi gerektiği sonucu çıkarılamaz. Türkiye'nin kalıcı büyümeye ulaşabilmesi için fiyat istikrarını sağlaması şart. Ancak bunun yalnızca yüksek faiz ve talep kısıtlamasıyla başarılması hem zaman alıyor hem de üretim kesimi üzerindeki yükü artırıyor. Maliye politikasının desteği, kamu harcamalarında verimlilik, rekabeti artırıcı düzenlemeler, öngörülebilir bir hukuk ve ekonomi ortamı ile üretken yatırımları destekleyen yapısal reformlar, mücadelenin maliyetini azaltabilir. Dezenflasyon politikası yalnızca talebi soğutmayı değil, ekonominin üretim gücünü korumayı da hedeflemeli.
Bugün Türkiye ekonomisinin karşı karşıya olduğu temel tehlike, enflasyon düşerken üretim gücünün zayıflaması ve bu kaybın kalıcı hale gelmesidir. Geçmişte Türkiye krizlere giriyor, ağır bedeller ödüyor ama görece kısa sürede toparlanmaya başlıyordu. Bugün ise kriz bir anda vurmak yerine zamana yayılarak ekonomiyi yoruyor. Sorun artık yalnızca büyümenin yavaşlaması ya da işsizliğin artması değil; üretim gücünün, yatırım iştahının ve geleceğe duyulan güvenin aşınmasıdır.
Enflasyon düşürülebilir. Ancak kaybedilen üretim kapasitesini, pazarları, yatırımları ve ekonomik güveni yeniden kazanmak çok daha uzun zaman alabilir. Türkiye'nin önündeki asıl risk de budur: Enflasyonla mücadele ederken ekonominin üretim gücünü kaybetmek.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.