19 Kasım 2026, Perşembe · 08:44 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

Tehlikenin farkındalar mı?

Tehlikenin farkındalar mı?

Resesyonun ortasındayız Kapasite kaybı, dış ticaret açığından daha kapsamlı bir sorun yaratabilir

Dezenflasyon programı kapsamında ekonomiyi soğutmak, dolarizasyonu önlemek ve kur artışlarını kontrol altına alabilmek için politika faizleri 2023 ortasından itibaren artırıldı. Ancak burada bir süredir kantarın topuzunun kaçtığı çok net. 2025 başından 2026 Ekim sonuna olan dönemde ortalamada ticari kredilerin “reel” faizi %16.5, tüketici kredilerininki ise %23.5 olmuş. Son ay itibarıyla bu oranlar sırasıyla %16.7 ve %24.0! (2008-2019 arasındaki 12 seneye baktığımızda bu oranların %5 ve %7.8 olduğunu görüyoruz.)

Resesyonun ortasındayız

Sonuçta bu aşırı yüksek reel faizler nedeniyle Türkiye’de zaten yüksek olan işsizlik daha da artarken, üretim de geriliyor. Kapasite kullanımı azalırken, sanayinin milli gelirden aldığı pay %15,3 ile rekor düşük seviyelere gerilemiş vaziyette. 1. çeyrekte %2 ve 2. çeyrekte %2,3 olan büyüme oranının son 2 çeyrekte de düşük geleceği ortada. Her ne kadar Batı ekonomilerinde teknik resesyon 2 ardışık eksi büyüme olarak tarif edilse de, bizim gibi potansiyel büyüme hızı %4’lerde olan bir ekonomi için %2’ler ve altındaki büyüme oranlarının resesyon olarak kabul edilmesi gerekir. Kısaca, resmen resesyonun ortasındayız.

Standart dezenflasyon modellerinde örtük bir varsayım vardır: “Talep baskılanır, firmalar küçülür, enflasyon düşer; daha sonra faizler indiğinde ekonomi yeniden büyümeye başlar.” Fakat bu yaklaşım üretim kapasitesinin dinamik niteliğini yeterince dikkate almaz. Bir fabrikanın kapanması veya bir sektörün çökmesi yalnızca bir dönemlik üretim kaybı değildir. “Ne olacak canım, bugün enflasyonu yeneceğiz diye reel faizleri artırdık, kurları baskılayarak TL’yi aşırı değerli hale getirdik, ama bu arada işsizlik artmış, fabrikalar kapanmış, sanayi çökmüş, ne gam!” diyemezsiniz. Sanayi emme-basma bir tulumba değildir.

Sanayi kapasitesinin kaybı asimetrik ve pekala geri döndürülemez olabilir. Bir fabrikanın kapanması veya bir sektörün çökmesi ile birlikte şunlar da yok olur:

▶Fiziki sermaye (makine parkı satılır, hurdaya çıkar veya başka ülkeye taşınır.)
▶İnsan sermayesi (Mühendisler, ustalar ve nitelikli işçiler sektörden ayrılır. Bir kısmı başka ülkelere gider.)
▶Tedarik zinciri (Yan sanayi, lojistikçiler ve tedarikçiler müşteri kaybeder. Bir çoğu kapanır.)
▶Dış pazar kaybı (İhracat müşterileri başka ülkelerdeki üreticilere geçer. Bu ilişkileri yeniden kazanmak hiç kolay değildir.)
▶Teknolojik birikim (Üretim tecrübesi, süreç bilgisi ve Ar-Ge ile üretim arasındaki bağlantı zayıflar.)

Kapasite kaybı, dış ticaret açığından daha kapsamlı bir sorun yaratabilir

Geçici zannedilen bir talep şoku, üretim kapasitesinde kalıcı bir kayıp yaratabilir. Dolayısıyla bugün kapanan bir otomotiv veya beyaz eşya fabrikasının, iki yıl sonra faizler düştüğünde yeniden açılacağını varsayamayız. Bu nedenle bugünkü dezenflasyonun maliyetini yalnızca GSYH açığı veya işsizlik oranıyla ölçmek eksik kalır. Üretim kapasitesindeki kalıcı kaybı da hesaplamak gerekir.

Bu aynı zamanda ulusal ekonomik bağımsızlık meselesidir de. Türkiye’nin otomotiv, beyaz eşya, tekstil, makine ve elektronik sektörlerindeki birikimi yalnızca ihracat geliri yaratmıyor. Bunlar aynı zamanda teknoloji transferi ve öğrenme kapasitesi, nitelikli istihdam, yerli tedarik zincirleri, ihracat pazarlarına erişim ve global kriz dönemlerinde kritik ürünleri üretebilme kabiliyeti sağlıyor. Bir ülkenin bu kapasitesini kaybetmesi, dış ticaret açığından daha kapsamlı bir sorun yaratabilir.

Tabii ki, sanayideki sorunların tamamını sadece faiz ve kur politikasına bağlamak doğru olmaz. Çin’in rekabet baskısı, Avrupa’daki talep zayıflığı, enerji maliyetleri, artan korumacılık vs. de etkili. Ancak Türkiye’nin finansman ve kur politikasının sonuçlarının bu sorunları daha da ağırlaştırdığı yadsınamaz.

Bu noktada, 2023 ortasından itibaren uygulanan yüksek reel faiz ve reel değerlenme politikasının enflasyonu düşürme getirisi ile sanayi kapasitesi ve ihracat rekabetçiliği üzerindeki maliyetinin ne olduğunun çok iyi irdelenmesi gerekiyor. Türkiye’de dezenflasyonun başarısını yalnızca TÜFE’nin hangi tarihte %20’ye veya %15’e ineceğiyle ölçmek yanlış. Eğer bu süreçte üretim kapasitesi, teknoloji birikimi ve ihracat pazarları kalıcı biçimde kaybedilirse, düşük enflasyona ulaşmanın ekonomik ve stratejik faturası çok ağır olabilir.

Fiyat istikrarı, üretim kapasitesini koruyarak sağlanması gereken bir makroekonomik hedef. Üretim kapasitesini tüketerek sağlanan fiyat istikrarının kendisi de uzun vadede sürdürülebilir olmayabilir.

İlgili Haberler
Makroekonomi GTA 6 fırtınası: 13 yıl beklendi, ilk günden tarih yazdı CNBC-e · 17 dk önce Makroekonomi Beş kriterde büyüyenler arasında yıllık getiride yüzde 156 ile ilk sırada Ekonomi Gazetesi · 18 dk önce Makroekonomi Kesinti yoluyla ödenen vergilerin kurumlar vergisinden mahsubu Ekonomi Gazetesi · 24 dk önce Makroekonomi Binance soygununda yeni gelişme! Mahkemeden 18 dev şirkete dondurma kararı CNBC-e · 24 dk önce Makroekonomi Tekdüzen Hesap Planı cezaları, fiili tespit olmadan ceza kesilemez! Ekonomi Gazetesi · 25 dk önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.