Esas soru
Bir genç adam, bilge kişiye başvurmuş ve “Sizin öğrenciniz olmak istiyorum“ demiş. Bilge, öğrenci adayına şöyle demiş: "Benim öğrencim olman için sağlam bir mantık ve düşünce yapın olması gerekir. Bu nedenle, benim sınavımdan geçmelisin“. Öğrenci Adayı, sınavı kabul etmiş. Bilge sormuş: “Bir bacadan iki kişi iniyor. Birisinin yüzü kirli, diğeri temiz. Hangisi yüzünü yıkar?“. Öğrenci Adayı hemen cevaplamış: “Tabi ki, kirli olan". Bilge: “Bilemedin. Yüzü temiz olan, yıkar. Çünkü bacadan inince ikisi birbirinin yüzüne bakar. Yüzü temiz olan, karşısındakinin yüzünü kirli görünce eyvah benim de yüzüm kirlenmiştir deyip yüzünü yıkamaya koşar“. Bunun üzerine öğrenci adayı, kös kös geri ayrılmış oradan.
Aradan bir süre geçtikten sonra Öğrenci Adayı yine gelmiş “Ben çalıştım, tekrar sınava girmek istiyorum” demiş. Bilge peki demiş ve sormuş soruyu: “Bir bacadan iki kişi iniyor. Birisinin yüzü kirli, diğeri temiz. Hangisi yüzünü yıkar?“. Öğrenci Adayı, cevabı yapıştırmış: “Yüzü temiz olan“. Bilge: “Bilemedin der. İkisi de yıkar. Önce yüzü temiz olan, yüzü kirli olanı görüp yüzünü yıkar. Yüzü kirli olan da şöyle düşünür: “Yüzü temiz olduğu halde yüzünü yıkadı. Neden ben de yıkamayayım deyip o da yüzünü yıkar”. Aday öğrenci yine kös kös Bilge’nin yanından ayrılmış
Aradan bir süre geçmiş. Öğrenci Adayı, yine Bilge’ye gelmiş. “Lütfen bana bir şans daha verin. Ben iyice çalıştım bu kez“. Bilge sormuş: “Bir bacadan iki kişi iniyor. Birisinin yüzü kirli, diğeri temiz. Hangisi yüzünü yıkar?”. Artık cevabı bildiğinden son derece emin Öğrenci Adayı: “İkisi de yıkar” demiş. Bilge “Bilemedin yine. İkisi de yıkamaz. Yüzü kirli olan, yüzü temiz olana bakar; yüzüm temiz der, yıkamaz. Yüzü temiz olan, yüzü kirli olana bakar; o yüzünü yıkamıyor, ben de yıkamayım der, yıkamaz.“
Bilge tekrar konuşmuş: “Delikanlı, sen esas soruyu kaçırdın. Aynı bacadan inen iki kişinin neden birisinin yüzü kirli de, diğeri temiz kalıyor diye sormadın. Olayın aslı, aptallık. Eğer ömrün boyunca aptal sorulara cevap vermeye çalışırsan, cevapların da aptalca olacaktır“.
Bu hikâyeyi çok severim. Bunu Amerika’da ki tez danışmanım bana yıllar önce anlatmış ve “Her zaman doğru soruya odaklanmalı” diye de eklemişti.
Sorular, sorular…
Ülkemizde bir fon vurgunu olayı yaşadık. Yarım milyona yakın yatırımcı bundan doğrudan etkilenmiş. Bu yatırımcılardan bazıları bayağı olumlu etkilenmiş; bunlara birinci grup diyelim. Birinci gruptakiler çanağa konulan paraları çanağı ile götürmüşler. Söylenen o ki, bu işten fahiş miktarda para kazanmışlar. Kalanlar ise, koyduklarını kaybetmişler; bunlara da ikinci grup diyelim. İkinci grubun parasını alanlar, birinci grup.
Şimdi ortalıkta bir sürü soru dolaşıyor. Örneğin, birinci grupta kimlerin olduğu soruluyor. Bilinse ne olacak? İşin esası, her zaman doğru soruyu sormak… Bu nedenle, vurgunla ile ilgili yönetimsel bazı doğru soruları sormak gerekir diye düşünüyorum. Soruları kişilerden arındırıp, konuya sistemsel yaklaşacağım.
- A kişisi “x“ kadar para yatırmış, çok kısa sürede “y" kadar para almış. Sorulan sorular, alınan “y“ miktarı için: Nasıl olur da bu kadar kısa sürede bu kadar para kazanılır? Bunun adı da konmuş, “fahiş kazanç“. Ama bakıyorsunuz, yatırılan para da “fahiş". Geçmişi belli, yaşamı boyunca devlet işinden başka iş yapmamış kişinin yatırdığı bu “x“ miktarı da fahiş.
Soru: Bu A kişisi fahiş parayı nereden bulmuş?
- Olay, A kişisinden bu kadar para çıkması tekil bir olay, ya da münferit bir olay değil. Kamu görevine bulaşan kişilerin, siyasetçilerin zenginleşmesine zamanımızda “Çalıyorlar, ama çalışıyorlar“ biçiminde kafiye bulunmuş. Atalarımızdan gelen “Bal tutan, parmak yalar“ diye yıllanmış bir anlayışımız da var. Ama parmak yalamak eskidenmiş. Bal tutan, artık sadece parmağını yalamıyor, kovanıyla götürüyor.
Soru: Bu tür talanlara engel olacak bir yasal düzenlememiz olmayacak mı?
- Böylesine büyük vurgun, yabancıların “watch-dog“ dediği denetim kurumlarının gözü önünde olmuş, önlenememiş. Burada iki olasılık akla geliyor. Birincisi, bu kurumların yönetimleri yetkin değil; vurgunu fark edememişler. İkincisi, yönetimler bilerek göz yummuşlar.
Soru: Bu kurumlara yetkin kişilerin atanmasını sağlayacak bir sistem nasıl kurulur?
- Olay, bir gecede olmamış. Bazı insanlar anlaşıp bir gece kasaları soyup kaçmamışlar. Bu epeydir süren bir vurgun. Herkesin gözü önünde olmuş. Atı alanlar Üsküdar’ı geçmekle kalmamış, ahırı boşaltmışlar. Şimdi yetkili ağızlar, “Hesap sorulacak, izin vermeyeceğiz, ucu nereye giderse gitsin“ falan diyorlar. Paralar gittikten sonra hesap sormak neye yarayacak?
Soru: Vurgun olurken nerede idiniz?
- Bu vurgundan doğrudan etkilenenler olduğu gibi dolaylı etkilenen bir büyük üçüncü grup var. Fon vurgununa bulaşmamış firmalarda hisse sahibi olanlar. Bu firmaların da borsadaki değerleri düştü. Hiç bir günahları yokken bu hisse sahipleri zarara uğradılar. Bu, finansal zarar... Belki bu zarar, ikinci grubun zararından da büyük... Bir de itibar meselesi var. Ama bu itibar, şatafat ve israfa kılıf olarak kullanılan “Devletin itibarı“ diye yutturulmaya çalışılan itibar türünden değil.
Soru: Yabancıların gözünde de zedelenen İstanbul Borsası’nın ve vurguna bulaşık diğer kurumların itibarı ne olacak?
Sonuç
Bu fon vurgunu sadece finansal kayıp yaratmadı. Kurumlara güveni zedeledi ve itibarı sarstı. Finansal kayıplar bir şekilde giderilebilir. Ama güveni sağlamak o kadar kolay olmayacak.
Esas soru: Güven ve itibar nasıl sağlanacak?
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.