16 Kasım 2026, Pazartesi · 08:50 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

Fonlardan elde edilen haksız kazançların vergisi

Fonlardan elde edilen haksız kazançların vergisi

Açıklanan toplam kazançtan ne kadar vergi alındığını henüz bilmiyoruz. Bu rakamdan ne kadar stopaj kesildiği, tüzel kişilerin ne kadar kurumlar vergisi ödeyeceği ya da kazancın ne kadarının suçtan kaynaklandığı çıkarılamaz. Hesabın nasıl değişebileceğini bir örnekle anlatalım. Bir gerçek kişi 1 milyon liraya aldığı fon payını 100 milyon liraya satarsa, alış ve satış bedeli arasındaki fark 99 milyon liradır. İşleme yüzde 17,5 stopaj uygulanıyorsa 17 milyon 325 bin lira vergi kesilir. Yüzde sıfır stopaj kapsamındaysa kesinti sıfırdır. Soruşturmadaki işlemler için cevap, her payın hangi fondan, ne zaman alındığına ve kazancı kimin elde ettiğine bakılarak verilebilir.

Bu farkın nedeni, sermaye piyasasını teşvik etmek için kurulmuş vergi rejimi. Gerçek kişilerin yatırım fonu katılma paylarından elde ettiği kazanç, Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67’nci maddesine göre banka veya aracı kurum tarafından kesilen stopajla vergilenir. Kazanç ticari faaliyet kapsamında elde edilmemişse stopaj nihai vergidir ve bu gelir için ayrıca beyanname verilmez. Oran fonun türüne ve payın alındığı tarihe göre değişiyor. Hisse senedi yoğun fon statüsündeki fonlarda oran kural olarak yüzde sıfır. Ancak 11107 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile TEFAS’ta işlem görmeyen hisse senedi yoğun serbest fonların 27 Mart 2026’dan itibaren alınan paylarında oran yüzde 17,5’e çıkarıldı. 9 Temmuz 2025’ten itibaren alınan diğer fon paylarında oran genel olarak yüzde 17,5. İki yıldan fazla elde tutulan girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım fonu paylarında ise oran yine sıfır. Borsa İstanbul’daki hisse alım satım kazançlarında ise gerçek kişiler için oran sıfır. Kısacası mevcut rejim, şişirilmiş fiyattan ve çöküşten önce çıkan bir yatırımcının kazancının, fonun statüsüne ve payın alış tarihine göre hiç vergilenmemesine de imkân verebiliyor. Hangi işlemin bu durumda olduğunu ise ancak işlem bazında yapılacak bir hesap gösterebilir.

Peki kazancın suçtan geldiği anlaşılırsa vergi idaresi bu hesabı yeniden açabilir mi? Vergi Usul Kanunu’nun 9’uncu maddesi, vergiyi doğuran olayın kanunlarla yasaklanmış olmasının mükellefiyeti ortadan kaldırmadığını söyler. Kısacası “suçtan gelen kazanç vergilenmez” diye bir kural yok. Ama bunun tersi de doğru değil. Bir kazancın suçla bağlantılı olması onu kendiliğinden daha yüksek bir vergiye tabi kılmaz. Fon payı satışından doğan kazanç hangi gelir türüne giriyorsa o türün kuralıyla vergilenir. Kanun koyucu bu kazanç için sıfır oran belirlemişse, kazancın sonradan “fahiş” ya da “haksız” diye nitelendirilmesi oranı değiştirmez.

Vergi idaresinin elindeki asıl araç başka bir yerde duruyor: işlemin gerçek mahiyeti. Gelir İdaresi’nin geçici 67 rehberinde de belirtildiği gibi, bu kapsamdaki kazançlar ticari faaliyet çerçevesinde elde edilmişse ticari kazanç olarak beyan edilir, kesilen stopaj da hesaplanan vergiden mahsup edilir. Fon fiyatlarını organize biçimde yönlendiren, bunu belli bir süreklilik içinde yürüten ve buradan gelir sağlayan kişilere sıradan yatırımcı muamelesi yapılması sorgulanabilir. Bu nitelendirme yapılırsa kazanç artan oranlı tarifeyle vergilenir. Ancak bu yol her dosyada organizasyonun ve sürekliliğin somut olarak ortaya konmasını gerektirir. Önceden haber alıp bir kez çıkan kişi için aynı sonuca ulaşmak kolay değil. Burada SPK raporları ve savcılık tespitleri vergi incelemesi için de önemli bir veri kaynağı olacak.

Tüzel kişilerde tablo farklı. Kurumlar vergisi mükellefi olan bir şirketin fon kazancı zaten kurumlar vergisi matrahına girer, stopaj nihai vergi değildir. Eylül ortasındaki çıkışlar üçüncü dönem geçici vergi beyannamelerine, oradan da yıllık kurumlar vergisi beyanına yansıyacak. Bu şirketlerde asıl bakılması gereken yer ilişkili kişilerle yapılan işlemler. 7596 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi, fon malvarlığından ilişkili taraflar, yöneticiler ve bunların kontrol ettiği kişiler lehine karşılıksız ya da muvazaalı işlemlerle çıkarılan değerleri ayrıntılı biçimde tarif ediyor. Bu tarif, vergi incelemesinde örtülü kazanç dağıtımı ve gerçek dışı işlem tespitlerinde aradığımız unsurlara çok benziyor. Fondan bu yollarla değer alan şirket bakımından ortada vergiye tabi bir kazanç vardır ve bunun incelenmesi için ayrı bir kanuna ihtiyaç yoktur.

İşin bir de müsadere tarafı var. Suçtan elde edilen kazancın müsadere edildiği durumlarda aynı kazançtan ayrıca vergi alınıp alınamayacağı doktrinde öteden beri tartışmalı. Bir görüşe göre gelir bir kez elde edilmiştir ve sonradan elden çıkması vergiyi etkilemez. Diğer görüşe göre ise müsadere edilen kazançta vergilendirilecek bir ekonomik değer kalmamıştır. 7596 sayılı Kanun bu dosya için paranın nereye gideceğini açıkça belirledi. Müsaderesine karar verilen ve fondan çıktığı veya fon zararının karşılığı olduğu mahkemece belirlenen değerler, Hazineye gelir kaydedilmeden ilgili fona, tasfiye tamamlanmışsa geri kazanım hesabına aktarılacak. Geri kazanım hesabındaki tutarlar da kamu alacakları için dahi haczedilemeyecek. Geri kazanım hesabının hacze karşı korunması tahsilatla ilgilidir. Kazanç üzerinden vergi doğup doğmadığı ise ayrıca değerlendirilir. Vergi doğmuşsa, bu alacağın kişinin geri kazanım hesabı dışındaki varlıklarından takip edilmesi gerekecek.

Gönüllü iade edenlerin vergisel durumu ise henüz cevapsız. Kanunun 4’üncü maddesi, tasfiye tarihine kadar katılma paylarını fona iade ederek ödeme alanların, getirilerinin TÜFE ve Yİ-ÜFE değişim oranları esas alınarak hesaplanan sınırı aşan kısmını SPK’nın ilan ettiği hesaplara isteğe bağlı olarak iade edebilmesine imkân veriyor. Aynı fıkra, SPK’nın piyasa bozucu eylem, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı kapsamında değerlendirdiği hisselerden kazanç elde edenler için de ayrı bir gönüllü iade yolu açıyor. Ancak 7596 sayılı Kanun’da, gönüllü iade nedeniyle daha önce kesilen stopajın düzeltilmesine ilişkin özel bir hüküm yok. Yüzde 17,5 stopajlı bir fondan çıkıp kazancını iade eden bir gerçek kişi için, nihai nitelikteki bu kesintinin geri alınmasını sağlayan açık bir yol görünmüyor. Şirketler bakımından iade edilen tutarın gider olarak dikkate alınıp alınamayacağı da tartışmaya açık. İadeyi teşvik etmek isteniyorsa, Gelir İdaresi’nin bu konuda açıklama yapması ya da kısa bir yasal düzenleme getirilmesi gerekir. Bu belirsizlik sürdükçe iade, vergi açısından cezalandırılan bir davranış gibi görünmeye devam edecek.

Kamuoyunda dile getirilen bir başka fikir de bu kazançlara özel bir vergi konulması. Anayasa’ya göre vergi ancak kanunla konulur. Geçmişte tamamlanmış belirli bir olaya özgü yeni bir vergi, hukuki güvenlik ilkesi bakımından ciddi itirazlarla karşılaşır. Üstelik böyle bir vergi, fonda bekleyip kazanan ya da tesadüfen doğru zamanda çıkan yatırımcıyı da aynı sepete koyar. Haksız kazancı geri almanın yolu vergi kanunları değil, ceza yargılaması, müsadere ve 7596 sayılı Kanun’daki şahsi sorumluluk mekanizmasıdır. Soruşturmanın sürdüğünü ve şüphelilerin henüz yargılanmadığını da unutmamak gerekiyor.

İleriye dönük olarak ise tartışılması gereken bir nokta var. Hisse senedi yoğun fonlardaki sıfır oran, borsaya uzun vadeli tasarruf çekmek için konulmuş bir teşvik. Bu olay, aynı teşvikin manipülasyonla şişirilmiş kazançları da koruyabileceğini gösterdi. SPK’nın piyasa dolandırıcılığı ya da bilgi suistimali tespit ettiği işlemlerden doğan kazançların indirimli oranın dışında bırakılması, kanun koyucunun önüne konulmaya değer bir öneri.

Kısacası, bu kazançların vergisini sonradan “fahiş” diye artırmanın hukuki bir yolu yok. Ancak kazancın gerçek mahiyeti, şirket beyanları ve ilişkili taraf işlemleri üzerinden yapılacak titiz bir vergi incelemesi hâlâ sonuç doğurabilir. Bu dosyada geri kazanım hesabı fon pay sahiplerine yapılacak ödemeler için korunuyor. Vergi doğup doğmadığı ise her işlemin kendi kayıtları üzerinden incelenmeli.

İlgili Haberler
Borsa Benzine zam ya da indirim var mı? İşte 16 Kasım 2026 güncel benzin, motorin ve LPG fiyatları Ekonomim · 1 saat önce Borsa Akaryakıt fiyatlarında son durum! Benzin, motorin ve LPG'ye zam, indirim var mı? (16 Kasım 2026) Dünya Gazetesi · 1 saat önce Makroekonomi İstihdam için 1.5 trilyonluk vergiden vazgeçildi Yeni Şafak Ekonomi · 4 saat önce Borsa Yapay zekâ ile kopya çekti, vicdanının sesini dinleyip itiraf etti Finans Gündem (ing) · 17 saat önce Makroekonomi ICU Girişim (ICUGS) 3Ç26 gelir tablosunu vergi dairesine sundu Paratic · 18 saat önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.