Küresel ticarette çevresel standartlar rekabetin yeni belirleyicisi olurken, KOBİ’ler için yeşil üretim ihracatın da anahtarı haline geliyor. Enerji ve kaynak verimliliği sağlayan, karbon ayak izini ölçen işletmeler yeni pazarlara erişimde avantaj kazanacak.
Başak Nur Gökçam 14 Kasım 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!Başak Nur Gökçam
basaknur.gokcam@dunya.com
Küresel ticarette rekabet artık yalnızca fiyat, kalite ve teslimat süresiyle ölçülmüyor. Ürünün hangi enerjiyle üretildiği, ne kadar su ve hammadde tükettiği, ne kadar karbon saldığı ve atıkların nasıl yönetildiği de alıcıların kararlarında etkili oluyor. İklim politikaları ve çevresel düzenlemeler üretim süreçlerini dönüştürürken, bu değişimin önemli halkalarından birini küçük ve orta büyüklükteki işletmeler oluşturuyor.
Türkiye ekonomisinde üretim ve istihdam açısından önemli paya sahip KOBİ’ler için yeşil dönüşüm yeni yatırım ihtiyacı yaratırken aynı zamanda uluslararası pazarlara erişim fırsatı da sunuyor. Özellikle Avrupa Birliği gibi çevresel standartların önem kazandığı pazarlarda enerji verimliliği, düşük karbonlu üretim, geri dönüştürülmüş hammadde kullanımı ve izlenebilirlik rekabet koşulları arasına giriyor.
TÜİK’in 2024 yılı verilerine göre Türkiye’de 3 milyon 928 bin KOBİ bulunuyor. Bu işletmeler toplam girişimlerin yüzde 99,6’sını oluştururken istihdamın yüzde 68,5’ini, cironun yüzde 44,1’ini ve katma değerin yüzde 41,2’sini gerçekleştiriyor. KOBİ’lerin dönüşümü bu nedenle yalnızca işletmelerin çevresel performansını değil, Türkiye’nin üretim yapısını ve rekabet gücünü de etkiliyor.
İhracatın yüzde 48’i Avrupa’ya
KOBİ’lerin 2024 yılında gerçekleştirdiği 76 milyar dolarlık ihracat, Türkiye’nin toplam ihracatının yüzde 29,6’sına karşılık geldi. KOBİ ihracatının yüzde 48’i Avrupa ülkelerine, yüzde 34,3’ü ise Asya ülkelerine yapıldı. İhracatın yaklaşık yarısının Avrupa’ya yönelmesi, çevresel standartları KOBİ’ler açısından doğrudan rekabet meselesine dönüştürüyor.
Büyük şirketlerin karbon emisyonlarını azaltma ve tedarik zincirlerini sürdürülebilir hale getirme hedefleri, bu şirketlere ürün sağlayan küçük işletmeleri de etkiliyor. Tedarikçilerden karbon ayak izi, enerji ve su tüketimi, hammadde kaynağı ve atık yönetimi hakkında veri talep ediliyor. Böylece çevresel performans, tedarikçi seçiminde giderek daha fazla dikkate alınıyor.
Bu dönüşümün önemli başlıklarından biri Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM). 1 Ocak 2026’da kesin uygulama dönemine geçen mekanizma, demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen gibi sektörlerde AB’ye ithal edilen ürünlerin gömülü emisyonlarını esas alıyor. Doğrudan yükümlülükler AB’deki ithalatçılara yönelik olsa da Türkiye’deki üreticiler açısından emisyonların doğru hesaplanması ve düşük karbonlu üretim önem taşıyor. Bu sektörlerin tedarik zincirindeki KOBİ’ler de müşterilerinin veri talepleriyle karşılaşabiliyor.
Yeşil üretim maliyetleri düşürebilir
Yeşil dönüşüm, mevcut ihracat pazarlarını korumanın yanı sıra yeni müşterilere ulaşma fırsatı da yaratıyor. Enerji verimli makineler kullanmak, üretim firesini azaltmak, atıkları yeniden hammaddeye dönüştürmek, suyu kapalı devre sistemlerle kullanmak ve yenilenebilir enerjiye yönelmek bu sürecin temel adımları arasında bulunuyor. İlk aşamada yatırım gerektiren uygulamalar, orta ve uzun vadede enerji, hammadde ve su maliyetlerini düşürebiliyor.
Avrupa Komisyonu’nun 2024 yılında yayımladığı araştırmaya göre AB’deki KOBİ’lerin yüzde 93’ü enerji tasarrufu, atık azaltımı ve geri dönüşüm gibi en az bir kaynak verimliliği önlemi uyguluyor. Buna karşın işletmelerin yalnızca yüzde 25’i karbon ayak izini azaltmaya veya iklim nötrlüğüne yönelik strateji geliştirmiş durumda. Araştırmada işletmelerin yüzde 35’i kaynak verimliliği önlemlerinde karmaşık idari ve hukuki süreçleri, yüzde 28’i ise yüksek maliyetleri engel olarak gösteriyor.
Tedarik zincirinde yeni kriterler belirleniyor
Bu tablo, yeşil dönüşümün küçük işletmeler için kolay olmadığını gösterse de kaynak verimliliği uygulamalarının yaygınlaşması ticaretteki yeni yönelimi ortaya koyuyor. KOBİ’lerin dönüşümü yalnızca mevzuata uyum olarak değil, üretim süreçlerini iyileştiren ve pazara erişimi güçlendiren bir yatırım olarak görmesi gerekiyor.
Uluslararası şirketler sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için tedarikçilerinden üretim süreçlerine ilişkin daha fazla bilgi istiyor. Kullanılan elektriğin kaynağı, ürün başına karbon emisyonu, su tüketimi ve geri dönüştürülmüş malzeme oranı bu bilgilerin başında geliyor. Çevresel verilerini düzenli takip edip doğrulanabilir biçimde sunan KOBİ’ler tedarikçi seçiminde avantaj elde edebiliyor. Bu durum otomotiv, tekstil, ambalaj, metal, makine ve gıda gibi uluslararası tedarik zincirlerine bağlı sektörlerde daha fazla önem kazanıyor.
Döngüsel ekonomi de KOBİ’lere yeni iş alanları açabiliyor. Üretim atıklarının başka işletmeler için hammaddeye dönüştürülmesi, tamir ve yeniden kullanım modelleri ile geri dönüştürülmüş malzemelerden ürün geliştirilmesi yeni gelir kaynakları yaratabiliyor. Ancak bu fırsatların ticari avantaja dönüşmesi için işletmelerin çevresel performanslarını ölçmesi ve müşterilerine kanıtlaması gerekiyor.
Bilgi açığı dönüşümü yavaşlatıyor
Sınırlı sermaye ve insan kaynağıyla çalışan işletmeler enerji verimliliği ekipmanları, yenilenebilir enerji sistemleri ve atık geri kazanım teknolojileri için gereken yatırımları yapmakta zorlanabiliyor. Özellikle mikro ve küçük işletmelerde uzman personel eksikliği, emisyon hesaplama ve raporlama süreçlerini de güçleştiriyor. Bu nedenle finansmanın yanı sıra teknik danışmanlık ve kapasite geliştirme desteği de önem taşıyor. Bankaların yeşil kredileri, uluslararası finans kuruluşlarının kaynakları, kamu destekleri ve büyük şirketlerin tedarikçilerine yönelik programları dönüşümü hızlandırabilir. Ancak desteklerin küçük üreticilere de ulaşması gerekiyor. Türkiye’deki mekanizmalardan biri TÜBİTAK’ın 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı. TÜBİTAK’ın 2025 Faaliyet Raporu’na göre program kapsamında 31 Aralık 2025 itibarıyla 212 proje için 236 kuruluşla toplam 1,28 milyar liralık geri ödemeli destek sözleşmesi imzalandı. Bu tür desteklerin yaygınlaştırılması ve KOBİ’lerin erişiminin kolaylaştırılması, yeşil teknolojilerin üretimde kullanımını artırabilir. Önümüzdeki dönemde KOBİ’lerin rekabet gücünü üretim kapasitesi ve maliyet avantajının yanı sıra çevresel performans da belirleyecek. Dönüşümü erteleyen işletmelerin uluslararası tedarik zincirlerinde yer bulması zorlaşabilirken, erken adım atanlar yeni müşteri ve pazarlara erişebilir. Yani yeşil üretim artık yalnızca çevreyi korumanın değil, küresel ekonomide rekabet edebilmenin de koşullarından biri olmaya devam edecek.
KOBİ’lerin ekonomideki ağırlığı
TÜİK’in 2024 yılı verilerine göre Türkiye’de 3 milyon 928 bin KOBİ bulunuyor. Bu işletmeler toplam girişimlerin yüzde 99,6’sını oluşturuyor. İstihdamın yüzde 68,5’ini, cironun yüzde 44,1’ini ve toplam katma değerin yüzde 41,2’sini gerçekleştiriyor. KOBİ’lerin 2024 yılı ihracatı 76 milyar dolara ulaşırken toplam ihracattaki payları yüzde 29,6 oldu. İhracatın yüzde 48’i Avrupa ülkelerine yapıldı.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.