Washington'ın tehditleri sürerse İran'da nükleer denetim başlamayacak

YAYINLAMA 13 Kasım 2026 16:10

GÜNCELLEME 13 Kasım 2026 16:14

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

İran ile ABD arasındaki nükleer gerilim yeniden tırmanırken Tahran yönetiminden uluslararası denetimlere ilişkin dikkat çeken bir açıklama geldi. İran, ABD'nin askeri saldırı tehditleri sona ermeden Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile nükleer denetimlerin yeniden başlatılması konusunda görüşme yürütülmesinin mümkün olmadığını bildirdi. Associated Press'in (AP), UAEA üye ülkelerine dağıtılan gizli rapora dayandırdığı habere göre İran, Ajansa gönderdiği bildirimde denetim sürecinin yeniden başlatılması için gerekli koşulların henüz oluşmadığını belirtti.

Tahran yönetimi, özellikle ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın nükleer tesislerini hedef alabilecek yeni askeri saldırılara ilişkin açıklamalarını gerekçe gösterdi. İran'a göre Washington'ın açık ve kamuoyuna yönelik tehditleri devam ederken nükleer denetimlerin yeniden başlatılmasına ilişkin teknik görüşmelerin sürdürülmesi mümkün değil. Bu açıklama, İran'ın nükleer programı üzerindeki uluslararası denetimlerin geleceğine ilişkin belirsizliği artırırken Washington ile Tahran arasındaki diplomatik gerilimi de yeniden gündeme taşıdı.

İran'dan UAEA'ya resmi bildirim

İran yönetimi, Ajansa ilettiği bildirimde ABD'nin askeri saldırı tehditlerinin sürdüğüne dikkat çekti. Tahran, özellikle nükleer tesislerin hedef alınabileceğine yönelik açıklamaların denetim sürecinin yeniden başlatılması için gerekli güven ortamını ortadan kaldırdığını savundu. İran'ın değerlendirmesine göre denetimlerin uygulanabilmesi için öncelikle mevcut krizin nedenlerinin giderilmesi ve gerekli koşulların yeniden oluşturulması gerekiyor.

Tahran yönetimi, bu şartlar sağlanana kadar denetim görüşmelerinin sürdürülemeyeceğini belirtirken koşulların uygun hale gelmesi durumunda güvence denetimlerine ilişkin yükümlülüklerini yeniden tam olarak yerine getirme konusunda kararlı olduğunu da vurguladı. Bu açıklama, İran'ın uluslararası denetimlere tamamen kapıyı kapatmadığını ancak sürecin yeniden başlamasını ABD'nin askeri tutumundaki değişikliğe bağladığını ortaya koydu.

UAEA'dan nükleer materyaller için acil uyarı

İran'ın açıklamasına karşılık Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, ülkedeki nükleer tesisler ve nükleer materyaller hakkında yeterli bilgiye sahip olunmamasının ciddi bir sorun oluşturduğunu bildirdi. Ajans, mevcut bilgi eksikliğinin nükleer silahların yayılmasının önlenmesi bakımından endişe verici olduğunu belirterek sorunun gecikmeden giderilmesi gerektiğinin altını çizdi. UAEA, İran'daki güvence denetimlerini mümkün olan en kısa sürede yeniden başlatmaya hazır olduğunu da açıkladı. Bu kapsamda Tahran yönetimine, uluslararası müfettişlerin ülkeye dönüşünü sağlayacak teknik düzenlemelerin ve aşamalı önlemlerin değerlendirilmesi çağrısı yapıldı. Ajansın yaklaşımı, nükleer programın uluslararası denetim altında tutulmasının önemini ortaya koyarken İran'ın güvenlik gerekçeleriyle ortaya koyduğu şartlarla UAEA'nın denetim talepleri arasındaki görüş ayrılığını da belirginleştirdi.

Trump'ın nükleer tesislere yönelik tehditleri gerilimi artırdı

İran'ın denetim sürecine ilişkin itirazlarının merkezinde ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamaları bulunuyor. Tahran yönetimi, Trump'ın İran'ın nükleer tesislerine yönelik yeni saldırı ihtimalini kamuoyu önünde gündeme getirmesinin mevcut krizi derinleştirdiğini savunuyor.

İran'a göre askeri tehditlerin devam ettiği bir ortamda nükleer tesislerde uluslararası denetimlerin yeniden başlatılması için gerekli güvenlik koşulları sağlanamıyor. Bu nedenle Tahran, denetim sürecinin geleceğini ABD'nin askeri yaklaşımına bağlı görüyor. Washington yönetiminin tehditlerinin sürmesi halinde nükleer denetimlerin yeniden başlatılmasına ilişkin diplomatik ve teknik temasların da ilerlemesi beklenmiyor.

İran'dan 20 milyon dolarlık ödül teklifine tepki

İran'ın UAEA'ya ilettiği bildirimde gündeme getirdiği bir diğer konu ise ABD'nin İran'ın nükleer programı hakkında bilgi sağlayacak kişilere yönelik ödül teklifi oldu. Tahran yönetimi, Washington'ın nükleer program hakkında bilgi verenlere 20 milyon dolara kadar ödül sunmasından duyduğu rahatsızlığı Ajansa aktardı. İran, bu tür girişimlerin nükleer programla ilgili bilgilerin güvenliği açısından sorun oluşturabileceğini savundu.

Tahran ayrıca UAEA'nın faaliyetlerine ilişkin gizlilik ilkelerinin korunması gerektiğini vurguladı. Nükleer programla ilgili bilgilerin açıklanmaması, kötüye kullanılmaması veya farklı amaçlarla istismar edilmemesi gerektiğine dikkat çekti. Bu başlık, İran'ın yalnızca askeri saldırı tehditlerine değil, nükleer programına ilişkin bilgilerin güvenliği konusunda da uluslararası mekanizmalara yönelik endişelerini gündeme getirdi.

Nükleer denetimlerin geleceği belirsizliğini koruyor

İran'ın son bildirimi, nükleer program üzerindeki uluslararası denetimlerin yeniden başlatılması konusunda taraflar arasındaki anlaşmazlığın sürdüğünü gösterdi. Bir tarafta İran, ABD'nin askeri tehditlerinin sona ermesini ve denetimlerin güvenli koşullarda yürütülmesini talep ediyor. Diğer tarafta UAEA, nükleer tesisler ve materyaller hakkındaki bilgi eksikliğinin giderilmesini ve müfettişlerin yeniden görevlerine başlamasını istiyor. Ajans, teknik ve aşamalı önlemlerle denetimlerin yeniden başlatılabileceği görüşünü savunurken Tahran yönetimi mevcut koşullar değişmeden sürecin ilerleyemeyeceğini belirtiyor.

Önümüzdeki dönemde ABD'nin İran'a yönelik askeri söylemi ve Tahran'ın denetimlere ilişkin tutumu, nükleer diplomasi açısından belirleyici olacak. İran'ın ortaya koyduğu şartların karşılanıp karşılanmayacağı ve UAEA müfettişlerinin yeniden ülkeye dönüp dönemeyeceği ise uluslararası toplumun yakından takip ettiği başlıklar arasında yer alıyor.