Sanayinin su sınavı, Koç’un su hamlesi

Peki şirketler ne yapmalı? Tüpraş ve Ford örnekleri Tasarrufun öresinde bir yatırım Yol haritası belli

Beyaz eşyada suyu daha verimli kullanan ürün geliştirmek, müşterinin faturasını azaltırken üreticiye rekabet avantajı sağlayabilir. Levent Çakıroğlu da otomotiv ve beyaz eşyada enerji ve su verimliliğiyle ayrışan ürünler geliştirmeyi önemsediklerini söylüyor. Böylece dönüşüm fabrika kapısında bitmiyor, evlere kadar uzanıyor.

Su deyip geçmeyin. Üç tarafı denizlerle çevrili, içinden Fırat, Dicle, Kızılırmak gibi önemli nehirler geçen bir ülke olmamıza rağmen Türkiye suyu bol bir ülke değil. Bunu ben demiyorum. Bu konuda sözüne en çok güvenilir kuruluşlardan Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) söylüyor. WRI araştırmalarına göre Türkiye, su kaynakları üzerindeki talep baskısının yüksek olduğu ülkeler arasında.

Kuraklık kapıyı çaldığında bu baskıyı daha fazla hissediyoruz. Evde musluğu açarken de tarlayı sularken de fabrikada üretimi sürdürürken de aynı kaynağa ihtiyaç duyuyoruz. Dolayısıyla suyu sınırsızmış gibi kullanma lüksümüz yok.

Peki şirketler ne yapmalı?

Antalya’daki COP31 alanında CNBC-e yayınında sorularımı yanıtlayan Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu’nun anlattıkları, bu soruya somut örneklerle cevap veriyor. Topluluk, Türkiye’deki operasyonlarında 2040’a kadar tatlı su çekimini yüzde 85 azaltmayı hedefliyor.

Burada bir ayrımı baştan yapalım. Hedef, fabrikalarda kullanılan bütün suyu yüzde 85 azaltmak anlamına gelmiyor. Suyu arıtıp tekrar tekrar kullanarak dışarıdan alınan tatlı suyu azaltmak mümkün. Üretim devam ederken doğal kaynaklar üzerindeki baskı hafifleyebiliyor.

Çakıroğlu, hedefin şirketlerin kendi çalışmalarının birleşiminden oluştuğunu anlatıyor. Her şirketin su ihtiyacı, bulunduğu yerdeki risk ve uygulayabileceği çözüm farklı. Holding yönü belirliyor, şirketler kendi yol haritalarını hazırlıyor. Ortak bir hedef koyacaklar, ardından her tesiste o hedefe nasıl ulaşılacağını belirleyecekler.

Üstelik sıfırdan başlanmıyor. Çakıroğlu’nun verdiği bilgiye göre topluluk son üç yılda tatlı su çekimini zaten yüzde 17 azaltmış. Faaliyetlerinde kullandığı suyun yüzde 64’ünü yeniden kullanıyor veya geri dönüştürüyor. Onun ifadesiyle, “şu ana kadar aldığımız mesafeden cesaret alıyoruz.”

Tüpraş ve Ford örnekleri

Tüpraş’ın deneyimi özellikle önemli. Rafinerilerde su, üretimin vazgeçilmez girdilerinden. Çakıroğlu, Tüpraş’ta su geri kazanım oranının yüzde 80’e ulaştığını söylüyor. Üretimde kullanılan su tekrar değerlendiriliyor, belediyeden alınan gri su arıtılarak proseslere kazandırılıyor. Amaç, 2040’ta geri kazanım oranını yüzde 98’e çıkarmak.

Dolayısıyla başarıyı yüzdelerin yanında kaç metreküp tatlı su çekiminin önlendiğiyle de izlemek gerekiyor. Aynı suyun yeniden kullanılması, fabrikanın ihtiyacını karşılarken çevresindeki yerleşimlerin ve tarımın yararlandığı kaynak üzerindeki baskıyı azaltabilir.

Bir başka örnek Ford Otosan’ın Yeniköy fabrikası. Çakıroğlu’nun aktardığına göre burada 2025 yılında tatlı su çekimi yüzde 80 azaltılmış. Yöntem yine gri suyun arıtılarak yeniden kullanılması. Demek ki çözüm yalnızca çalışanlara “musluğu açık bırakmayın” demekten geçmiyor. Üretim süreçlerini değiştirmek, arıtma altyapısı kurmak ve teknolojiye yatırım yapmak gerekiyor.

Tasarrufun öresinde bir yatırım

Elbette bu yatırımların bir maliyeti var. Ancak hesabı yalnızca bugünkü su faturası üzerinden yapmak eksik kalır. Çakıroğlu meselenin özünü “Bu bir taraftan bizim için su güvenliğiyle ilgili bir karar,” sözleriyle anlatıyor:

Gerçekten de su temin edemediğiniz için üretime ara vermenin maliyeti nedir? Geciken teslimatın, karşılanamayan siparişin, boş bekleyen kapasitenin faturası ne olur? Su verimliliği yatırımının geri dönüşünü hesaplarken bunları da masaya koymak gerekiyor. Ucuz suya alışmış olmak, suyun her zaman bulunacağı anlamına gelmiyor.

İşin bir de ürün tarafı var. Beyaz eşyada suyu daha verimli kullanan ürün geliştirmek, müşterinin faturasını azaltırken üreticiye rekabet avantajı sağlayabilir. Çakıroğlu da otomotiv ve beyaz eşyada enerji ve su verimliliğiyle ayrışan ürünler geliştirmeyi önemsediklerini söylüyor. Böylece dönüşüm fabrika kapısında bitmiyor, evlere kadar uzanıyor.

Yol haritası belli

Şirketler önce ne kadar su çektiklerini, nerede kullandıklarını ve ne kadarını geri kazanabildiklerini ölçmeli. Sonra tesisin bulunduğu havzanın durumuna göre hedef koymalı. Belediyelerle işbirliği, tedarikçilerin sürece katılması ve başarılı uygulamaların yayılması da gerekli. Açıklanan hedeflerin ara sonuçları düzenli paylaşılmalı ki alınan yol görülebilsin.

Tarımda verimlilik sağlanmadan Türkiye’nin su sorununun çözülmesi zor. Ama bu, sanayinin sorumluluğunu azaltmıyor. Koç örnekleri, şirketlerin elinde kullanabilecekleri araçlar bulunduğunu gösteriyor. Mesele bunları yatırım kararına dönüştürmek.

Suyu koruyan şirket, sürdürülebilirliği yani üretiminin ve büyümesinin geleceğini de korur.