Yapay zeka vites küçülterek yola devam edecek

Trump sadece Demokratların değil, Cumhuriyetçilerin muhalefetiyle de karşı karşıya Seçim sonuçları küresel ekonomi ve piyasalar için olumlu ABD’nin seçimi, Asya’nın sorunu oldu Kaygıları azaltan gelişmeler Yapay zeka hız keserse etkileri her alanda hissedilir Yapay zekâ kalkınmanın parçası olmazsa, sorun yaratma potansiyeli artar

Geldiğimiz noktada yapay zekânın önünde politik, finansal ve fiziksel engeller olduğunu görüyoruz. Bu engeller bir şekilde yapay zekâ yatırımlarının hızını kesebilir. Ancak bunun yapay zekânın hayatımızdaki yerini azaltacak ya da sektörün büyümesini tamamen engelleyecek bir tablo yaratmasını da beklememek lazım.

Geçtiğimiz hafta küresel piyasalarda çok sert hareketler ve nihayetinde önemli satışlar gördük. ABD seçimlerinin Demokratlar lehine büyük bir üstünlükle sonuçlanması, başta ABD olmak üzere piyasalara ilk tepki olarak olumlu yansısa da ikinci gün gelen çok sert satışları engelleyemedi.

Piyasalarda bu kadar büyük dalgalanmalara yol açan gelişmelerin neler olduğu tartışılmaya devam ediyor. Ancak bu tartışmaların merkezinde, yapay zekânın önümüzdeki süreçte nasıl evrileceği ve bunun sektöre, dolayısıyla ekonomilere nasıl etki edeceği sorusu yer alıyor.

Bu tartışmaları tetikleyen ABD seçimleriyle başlamak gerekirse, küresel ekonomi açısından en büyük risklerden biri Orta Doğu'daki savaşın nasıl şekilleneceği ve seçim sonrasında Trump'ın her durumda gerginliği artırıp artırmayacağıydı. Bu konu, seçime ilişkin en önemli soru işaretlerinden birini oluşturuyordu.

Seçimin Demokratların açık üstünlüğüyle sonuçlanması ve hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da önemli başarı elde etmeleri, Orta Doğu'daki savaşla ilgili riskleri azaltmış görünüyor. Seçimin hemen ardından Trump'ın yaptığı görece yumuşak açıklamalar ve son olarak savaşa yönelik risklerin azaldığına ilişkin değerlendirmeleri de bu tabloyu destekledi.

Trump sadece Demokratların değil, Cumhuriyetçilerin muhalefetiyle de karşı karşıya

Demokratlara karşı ciddi bir kayıp yaşamasının yanı sıra Cumhuriyetçilerin kendi partileri içerisinde de önemli kayıplar yaşadıklarına yönelik açıklamalar dikkat çekti. Başkan Yardımcısı Vance'in sosyal medya paylaşımında seçim sonuçlarının en önemli nedenlerinden biri olarak İran Savaşı'nı göstermesi, aslında Cumhuriyetçilerin gelecek seçimlerde Demokratlara karşı nasıl bir performans göstereceğinin temel belirleyicilerinden birinin bu savaş olacağını ortaya koyuyor.

Savaşın devam etmesi, Cumhuriyetçilerin iki yıl sonraki genel seçimlerde daha da büyük bir kayba uğraması riskini barındırıyor. Bu nedenle Cumhuriyetçi Parti içerisinde de bir bölünmenin, Trump'a karşı bir muhalefetin oluşması ya da en azından böyle bir potansiyelin ortaya çıkması, Trump'ı frenleyen ana unsurlardan biri gibi görünüyor.

Trump çok farklı bir lider ve seçim sonuçlarından bağımsız olarak kişiliği gereği birçok konuda alışılmışın dışında hareket edebiliyor. Sosyal kutuplaşmanın çok net görüldüğü Amerika'da Trump, Cumhuriyetçilerin desteğiyle Demokratlara karşı bu adımları bugüne kadar farklı boyutlarda atabildi. Ancak şu anda yalnızca toplumun yarısını temsil eden Demokratları değil, Cumhuriyetçi Parti'nin de belki yarısını karşısına alması gereken bir durum ortaya çıkmış durumda. Bu, Trump'ı durduran ya da durdurma potansiyeli taşıyan en önemli faktör olarak görünüyor.

Seçim sonuçları küresel ekonomi ve piyasalar için olumlu

Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Söz konusu tablo, risk primlerinin düşmesini, faizlerde ve petrol fiyatlarında gerilemeyi, buna bağlı olarak da enflasyon beklentilerinin azalmasını destekleyen bir sonuç ortaya çıkardı. Bu fiyatlama, dünyanın büyük bir bölümü için son derece olumlu. Umarız kalıcı olur.

Piyasalara gelince, özellikle seçimden sonraki ikinci gün yaşanan sert düşüşün arkasındaki ana neden yapay zekâ ve bu sektörün geleceği gibi görünüyor.

Demokratların, özellikle Cumhuriyetçilerin daha baskın olduğu Teksas gibi güney eyaletlerinde de büyük bir başarı elde etmesi dikkat çekti. Bu eyaletlerde yoğunlaşan yapay zekâ şirketlerinin ve veri merkezlerinin yatırımlarının bölgenin kaynaklarına, ekolojisine ve genel sürdürülebilirlik dengesine zarar vermeye başlaması, Demokrat adayların seçim öncesinde yapay zekâya yönelik son derece olumsuz açıklamalar yapmasına neden olmuştu.

Bunun en sembolik örneklerinden biri, 1990'lardan bu yana ilk kez Demokrat bir vali seçen Teksas'ın yeni valisi Gina Hinojosa'nın açıklamaları oldu. Yapay zekâ yatırımlarının ve veri merkezlerinin aynı hızla ilerleyemeyeceği, bu alana ciddi kısıtlamalar getirileceği beklentisi, geçen hafta ABD borsalarında sert satışlara yol açtı.

ABD’nin seçimi, Asya’nın sorunu oldu

S&P 500 geçen hafta yüzde 2,7 düşerken Nasdaq'taki kayıp yüzde 4,9'u buldu. Ancak daha büyük olumsuzluk, yapay zekânın altyapısını ve çiplerini sağlayan Asya'da, özellikle Güney Kore, Tayvan ve Japonya'da yaşandı. Geçtiğimiz cuma günü Güney Kore'de Kospi endeksi 20 dakika içerisinde yüzde 8,8 değer kaybetti. Bunun temel nedenlerinden biri, Güney Kore borsasının toplam değerinin yarısından fazlasının iki şirketten, teknoloji ağırlıklı Samsung Electronics ve SK Hynix'ten kaynaklanmasıydı. ABD'deki yapay zekâ yatırımlarının hız kesmesi beklentisi, en çok bu yatırımlardan etkilenecek sektörlerdeki şirketleri baskı altına aldı. Bu durum, Güney Kore borsasındaki sert düşüşün de temel nedenlerinden biri oldu.

Diğer tarafta, dünyanın en önemli çip üreticilerinden TSMC, yaklaşık 1 trilyon dolarlık Tayvan ekonomisinin % 15’ini oluşturuyor. Tayvan borsasındaki sert düşüş de büyük ölçüde TSMC’nin büyük değer kaybından kaynaklandı

Geçen hafta Kore'de KOSDAQ endeksi yüzde 15 düşerken Tayvan borsasındaki kayıp yüzde 12'ye ulaştı. Haziran ayından bu yana değer kaybı Kore'de yüzde 45'i, Tayvan'da ise yüzde 21'i buldu. Bununla birlikte, yılbaşından bu yana Kore borsasındaki artışın yüzde 40, Tayvan borsasındaki artışın ise yüzde 25 düzeyinde gerçekleştiğini görüyoruz. Bir başka ifadeyle, bu kadar sert düşüşlere rağmen hâlâ yatırımcısına çok ciddi kazanç sağlamış iki borsadan bahsediyoruz.

ABD'deki Silikon Vadisi, yapay zekâ projelerinin ve algoritmaların geliştirildiği merkez konumundayken Asya ekonomileri, özellikle Güney Kore, Tayvan ve Japonya, bu teknolojinin altyapısını ve çiplerini üreten ülkeler olarak öne çıkıyor. Bu iki bölge arasındaki ekonomik bağ ve karşılıklı etkileşim son derece güçlü. Dolayısıyla yaşanan gelişmelerin bu ölçüde birbirini etkilemesi oldukça doğal.

Ancak Asya'daki tablo, belirli sektörlerde ve şirketlerde yaşanan yoğunlaşmanın ne kadar sıkıntılı sonuçlar yaratabileceğini göstermesi açısından da son derece çarpıcı. Önümüzdeki süreçte toplam ekonomik büyüklükleri 3,3 trilyon dolara yaklaşan Güney Kore ve Tayvan ekonomilerinin performansı, yapay zekâ sektörünün geleceği açısından en yakından izlenecek göstergelerden biri olacak. Olumsuz bir senaryoda, dünyanın bu iki güçlü ekonomisinin çok sert satışlarla ve ciddi ekonomik sıkıntılarla karşılaşma olasılığını da göz ardı etmemek gerekiyor.

Kaygıları azaltan gelişmeler

Geldiğimiz noktada yapay zekânın önünde politik, finansal ve fiziksel engeller olduğunu görüyoruz. Bu engeller bir şekilde yapay zekâ yatırımlarının hızını kesebilir. Ancak bunun yapay zekânın hayatımızdaki yerini azaltacak ya da sektörün büyümesini tamamen engelleyecek bir tablo yaratmasını da beklememek lazım. Zaten Teksas’ın yeni valisi Gina Hinojosa da seçim sonrası yaptığı açıklamada mevcut veri merkezi ve ilintili yatırımların 2028’e kadar devam edeceğini, amaçlarının yeni yatırımları durdurmak değil Texsas’lıların beklentilerini karşılayacak, çevreyi koruyacak çerçevede ilerlemesi olduğunu söyledi.

Yapay zeka hız keserse etkileri her alanda hissedilir

Yapay zekâ sektöründeki gelişimi, saatte 200 kilometre hızla giden bir aracın hızının belki 150-160 kilometreye düşmesine benzetebiliriz. Dolayısıyla çok sert bir gerileme beklememek, ancak son birkaç yıldır olduğu gibi yapay zekâ şirketlerinin değerlemelerinde ve bu sektörün dünya ekonomisine katkısında aynı hızda bir büyüme de öngörmemek gerekiyor.

Bu yavaşlama yalnızca sektörün kendi büyümesinin yavaşlaması anlamına gelmiyor. Dünya ekonomisinin büyümesine büyük katkı sağlayan bir sektörün ivme kaybetmesi, küresel ekonomik büyümenin de yavaşlamasına neden olabilir. Bu nedenle söz konusu iki gelişmenin birlikte yaşanmasını beklemek yanlış olmayacaktır. Bununla birlikte, bu teknolojiyi kullanan şirketlerin verimlilik artışları ve yapay zekânın büyümeye devam etmesi, dünya ekonomisindeki yavaşlamayı sınırlı tutacaktır.

Toparlamak gerekirse; yapay zekâ yatırımlarının azalmasının bu şirketlerin fonlama ihtiyacını düşürerek faizleri aşağı yönlü etkilemesi, yavaşlayan ekonomilerin enflasyonist baskıları azaltması ve savaş riskinin gerilemesiyle petrol fiyatları ile enflasyon beklentilerinin düşmesi, küresel tahvil faizlerinde de sert gerilemelere yol açtı. Aslında geldiğimiz nokta, dünya ekonomisi ve piyasalar açısından daha sürdürülebilir bir zeminin oluştuğuna işaret ediyor.

Sonuç olarak, tüm bu yaşananlar mevcut risklerin şimdi olmasa da gelecekte ciddi bir balon yaratma ihtimalini artık çok daha net gösteriyor. Yapay zekâ ve bu alandaki aşırı değerlemelerin gelecekte bir kriz yaratma potansiyeli bulunuyor. Üstelik bu kriz yalnızca Amerika’da değil yapay zekâ ekosisteminde önemli bir yere sahip olan Asya'yı da etkileyebilecek, Güney Kore, Tayvan ve Japonya'nın yanı sıra Çin'de de ciddi ekonomik sonuçlar doğurabilecek bir boyutta olabilir.

Yapay zekâ kalkınmanın parçası olmazsa, sorun yaratma potansiyeli artar

Yapay zeka önderliğinde yaşanan teknolojik devrimin iyi yönetilememesi ve beklentilerin doğru yönlendirilememesi durumunda riskler büyüyebilir. Yapay zekânın yalnızca ekonomik büyümenin değil, kalkınmanın ve bu kalkınmanın nimetlerinin daha adil dağılımının da bir parçası hâline getirilmesi gerekiyor. Aksi takdirde, çok yakın olmasa da çok uzak olmayan bir gelecekte, yapay zekânın dünya ekonomisi açısından ciddi sorunlar yaratma potansiyelinin giderek daha belirginleşmesi olası görünüyor.