Deprem, yangın, sel felaketleri mi, yoksa fon felaketi mi?

Özellikle siyasilerimizin ve devlet büyüklerimizin değişmeyen bir refleksi vardır: Konu, “son 1 yılın, son 10 yılın, son yarım yüzyılın, son 100 yılın en…” neyi ise öyle betimlenir. Yani konu ne üzerine ise onun “en” farklı yönü ortaya konulur.

Örneğin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi, son yüzyılın en büyük felaketi olarak duyuruldu ve açıklamalar da bu şekilde devam ediyor. Örneğin Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, bu 100 yılın deprem felaketi ile ilgili olarak 2023-2026 döneminde deprem bölgesinin ihyası için güncel fiyatlarla 5,4 trilyon lira harcama yapıldığını ve yapılacağını belirtiyor. Deprem harcamalarının büyüklüğünü ifade etmek adına, örneğin 2024 yılında bütçe açığının GSYH’ye oranının yüzde 4,7 olarak gerçekleştiği, deprem harcamaları hariç tutulduğunda ise yüzde 3 düzeyinde olduğu ifade ediliyor. Son yıllarda yaz aylarındaki büyük orman yangınları bir başka şekilde felaket kümesi olarak gündeme oturuyor.

Anlayacağınız, Allah yenilerinden ve tekrarından korusun, felaketler birbirini takip ediyor, üstelik farklı ve en büyüğü şeklinde…

Şimdi de bu doğal felaketlerden sonra 17 Eylül 2026 tarihinde yaşanan fon felaketi gündemde!

Bu felaketin üç boyutu var:

1- Ekonomik (parasal) boyut: Fon felaketi 450 bini aşkın kişiyi ilgilendiriyor ve ekonomik boyutu 800 milyar lirayı geçiyor. İş bununla da kalmıyor, domino etkisi yaparak devam ediyor. Fon piyasasının tamamen dışındaki Borsa İstanbul’da BIST30, BIST100 ve BIST500 hisseleri, sanayi ve bankacılık hisseleri tepetakla aşağı doğru gidiyor. Sanayi hisselerindeki kaybın yüzde 30’a yaklaştığı hesaplanıyor. Daha doğrusu BIST kaybının 7,5 trilyon lira olduğu ifade ediliyor. Bu rakam bile Kahramanmaraş depremi maliyetinin 1,5 katına isabet ediyor.

2- Hukuksal boyut: Konunun hukuksal boyutu daha devreye girmiş değil. Yüz binleri ilgilendiren bu konunun ciddi hukuki boyutlarının olacağı, binlerce davanın birbirini takip edeceği anlaşılıyor. Henüz neyin ne olduğu bilinmediği ve konular sonuçlanmadığı için bekleniyor. Gerçekten de konunun hukuki çerçevede çok ciddi açmazlarının ve uyuşmazlık konularının olduğu ortada.

3- Siyasal boyut: Galiba işin bu tarafı çok daha ürkütücü. AK Parti’nin en üst yönetiminin en çok rahatsız olduğu taraf bu olsa gerek. Muhalefet de işi kaşımaya devam ediyor ve edeceğe benziyor. Özellikle konunun teknik boyutuna ve gizli bilgiye sahip siyasi kimlikli muhalefet çevreleri işin üzerine gitmeye kararlı görünüyor.

Fon vurgununun veya teknik ifadesiyle felaketinin en dikkat çeken yönü “yolsuzluk boyutu”.

Muhalefet iktidarı zorluyor, isimlerin açıklanmasını istiyor. İktidar konuyu daha sakin ve daha az zararla çözümlemeye uğraşıyor.

Ama bunların hiçbiri işin yolsuzluk boyutunu gizleyemiyor veya ortadan kaldırmıyor.

Aslında yolsuzluk ile ilgili güzel bir tanımlama vardır: “Yolsuzluk tango gibidir. İki kişiyle oynanır.” Dolayısıyla ortada bir yolsuzluktan bahsedilecek olursa olayın en az iki tarafının olması gerektiği anlaşılır.

O hâlde yolsuzluk konusunun da etki alanına giren üç kesim vardır.

1- Yolsuzluğu yapan: Yolsuzluğu yapan genelde merkezî veya yerel kamu otoriteleridir, yani bürokrasidir. Çünkü işleme hayat veren, yön veren, model bulan, bizzat sonuçlandıran bürokratın kendisidir. Bürokrat bu işi kendi adına veya başına daha dar ve küçük bir çerçevede yapabileceği gibi organize bir yapı içerisinde de gerçekleştirebilir.

2- Yolsuzluğu yaptıran: Bürokrasinin tabi olduğu üst yönetimler ve hepsinin başında da siyasi otorite vardır. Bürokrasi işlerini yasa ve mevzuata göre yürütür, eksik veya aksak olan hususlarda düzeltici mekanizmaları devreye sokar. Yani bürokratın hukuk düzeni içinde kalması esastır. Dünya tarihi ve ülkemiz tarihi göstermiştir ki özellikle siyasetin karar ve yönetiminde çok sayıda yolsuzluk olayı olmuştur. Şimdilerde de gelişmeler fon felaketinin ayak seslerinin siyasete kadar uzandığını gösteriyor.

3- Yolsuzluktan etkilenen: Yolsuzluktan etkilenen kesimi ikiye ayırmak lazım.

Birincisi mağdur olanlar, yani kaybedenler ya da zarar edenler. Ki fon felaketinin kaybedenlerinin yüz binlerle ifade edilen sayısının çok fazla olduğu anlaşılıyor.

İkincisi de mağrur olanlar, yani gizlenenler ve dolayısıyla kazananlar. Bunların sayısı ise sadece yüzlerle ifade ediliyor.

Bu sistematik analizimize göre soruyu şöyle soralım: Deprem, yangın, sel felaketleri mi, yoksa fon felaketi mi? Galiba gelişmeler fon felaketine işaret ediyor.