Sermaye piyasası eskisinden daha güçlü olacak mı?

İlk öncelik: Ödemeler hızlanmalı, kapalı fonlar işleme açılmalı İkinci öncelik: Para piyasası fonlarından çıkışlar yavaşlatılmalı Üçüncü öncelik: Serbest fonlara erişim yeniden düzenlenmeli Dördüncü öncelik: Sermaye şartları kademeli ve risk odaklı uygulanmalı Beşinci öncelik: Sektörün kurumsal kapasitesi korunmalı

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, fon tasfiyelerine ilişkin son açıklamasında “Sermaye piyasası eskisinden güçlü bir şekilde devam edecek.” ifadesini birkaç kez kullandı. Bu, hepimizin ortak beklentisi. Ancak son dönemde alınan bazı kararların ve çözümü geciken sorunların, sermaye piyasasını güçlendirmek yerine daha da zayıflatabileceğinden endişe ediyorum.

Yaşananların ardından yatırımcı güvenini yeniden sağlamak, riskleri azaltmak ve denetimleri güçlendirmek elbette önemli. Ancak bunu yaparken sektörün büyüme kapasitesini, rekabet ortamını ve şirketlerin finansmana erişimini de gözetmek gerekiyor. Çünkü son gelişmeler yalnızca sorun yaşanan fonları değil, sağlıklı faaliyet gösteren çok sayıda portföy yönetim şirketini, aracı kurumu ve yatırımcıyı da etkiliyor.

Peki, sermaye piyasasının bu süreçten gerçekten güçlenerek çıkması için hangi adımlar atılmalı? Bence önceliklerimizi doğru belirlememiz gerekiyor.

İlk öncelik: Ödemeler hızlanmalı, kapalı fonlar işleme açılmalı

Tasfiye sürecinde ödemelerin başlaması önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak yaklaşık iki aydır birikimlerine ulaşamayan yatırımcılar açısından belirsizlikler devam ediyor. Özellikle ara ödeme sonrasında kalan tutarların ne zaman ve hangi koşullarda ödeneceğine ilişkin net bir takvim bulunmaması güveni zedeliyor.

Bu nedenle ilk yapılması gereken, her fon için dağıtılabilir nakdin, kalan varlıkların ve sonraki ödeme aşamalarının düzenli olarak açıklanması. Kesin ödeme tarihi verilemiyorsa bile hangi koşullar gerçekleştiğinde yeni ödeme yapılabileceği yatırımcıyla paylaşılmalı.

Daha da önemlisi, olağan tasfiyesi büyük ölçüde tamamlanan portföy yönetim şirketlerinin tasfiye kapsamında olmayan ancak hâlâ alım-satıma kapalı bulunan fonları var. Bu fonların gerekli kontrollerin ardından ivedilikle işleme açılması gerekiyor.

Bu adımlar yeni bir düzenleme beklemeden yatırımcı güvenini destekleyebilir. Çünkü güvenin yeniden oluşması için en önemli gelişme, yatırımcının birikimine ulaşabilmesi ve normalleşmenin başladığını görmesi.

İkinci öncelik: Para piyasası fonlarından çıkışlar yavaşlatılmalı

Para piyasası fonları, son dönemde yaşanan gelişmeler nedeniyle güven kaybıyla karşı karşıya. Diğer taraftan getirilerinin mevduata yakınsaması, bu fonların rekabet avantajını da azaltıyor. İki gelişmenin bir araya gelmesi, fonlardan çıkışların devam etmesine neden olabilir.

Burada kısa vadede uygulanabilecek en somut adımlardan biri, para piyasası fonları için stopaj indiriminin değerlendirilmesi. Geçmişte mevduat ile fonlar arasında uygulanan vergi farklılaştırması, bu dönemde de çıkışların yavaşlatılmasına katkı sağlayabilir.

Ancak konu yalnızca yatırım fonlarından para çıkışı değil. Para piyasası fonları, özel sektör tahvilleri ve finansman bonoları açısından önemli bir yatırımcı tabanı oluşturuyor. Bu fonların küçülmesi, şirketlerin yeni borçlanma aracı ihraç etmesini ve mevcut borçlarını çevirmesini zorlaştırabilir.

Üçüncü öncelik: Serbest fonlara erişim yeniden düzenlenmeli

Son yıllarda portföy yönetim sektöründeki büyümenin önemli kaynaklarından biri serbest döviz ve para piyasası fonlarıydı.

Ancak nitelikli yatırımcı tanımında finansal varlık şartının 50 milyon TL'ye yükseltilmesi, serbest fonlara yeni yatırımcı erişimini ciddi ölçüde sınırlandırdı. Üstelik daha önce nitelikli yatırımcı statüsü kazanmış kişilerin de yeni alımlarda bu şartı sağlaması gerekiyor.

Bu düzenleme, serbest fonlara yeni para girişini azaltabilir. Özellikle serbest döviz fonlarından çıkan birikimlerin başka yatırım fonlarına değil, doğrudan döviz veya altına yönelmesi de mümkün.

Burada iki somut adım düşünülebilir. İlki, yeni yatırımcı koşulları için belirli bir geçiş süresi tanınması. İkincisi ise serbest fonların içeriklerine göre yeniden değerlendirilmesi.

Düşük yoğunlaşma, yeterli likidite, sınırlı kaldıraç ve belirli karşı taraf riski kriterlerini sağlayan serbest fonların, gerekli koşulları yerine getirmeleri halinde değişken veya karma fon türlerine dönüşüm süreçleri kolaylaştırılabilir. Böylece daha geniş bir yatırımcı kitlesine erişim mümkün olabilir.

Amaç riskli ürünleri herkese açmak değil; daha sade portföy yapısına sahip fonların gereksiz erişim sınırlamalarıyla karşılaşmasını önlemek olmalı.

Dördüncü öncelik: Sermaye şartları kademeli ve risk odaklı uygulanmalı

Yatırımcı güvenindeki zayıflama, fonlardan çıkışlar ve gelirlerdeki gerileme portföy yönetim şirketlerinin faaliyetlerini de etkiliyor. Özellikle banka dışı kurumlarda maliyetleri düşürme, personel azaltma ve faaliyetleri daraltma yönünde baskı oluşuyor.

Bu ortamda portföy yönetim şirketleri için öngörülen 500 milyon TL sermaye şartının da yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Sermaye yeterliliğinin güçlendirilmesi elbette önemli. Ancak yüksek sermaye yükümlülüklerinin, yaşanan sorunlarla hiçbir ilgisi bulunmayan şirketlerin de faaliyetlerini sürdürmesini zorlaştırma ihtimali var.

Burada önerim, sermaye yükümlülüklerinde 18-24 aylık kademeli bir uyum takviminin ve faaliyet yapısına göre farklılaştırılmış bir yaklaşımın değerlendirilmesi. Yönetilen varlık büyüklüğü, fonların likidite ve yoğunlaşma riskleri, kullanılan kaldıraç ve şirketin faaliyet kapsamı sermaye yükümlülüklerinde daha belirleyici olabilir.

Beşinci öncelik: Sektörün kurumsal kapasitesi korunmalı

Son gelişmeler yalnızca portföy yönetim şirketlerini değil, aracı kurumları da etkiliyor. İşlem hacimlerindeki gerileme ve gelir kaybı, bazı kurumlarda personel azaltımı ve şube kapatma gibi kararları gündeme getirebiliyor.

Bu eğilimin yaygınlaşması, sermaye piyasasının istihdamını, kurumsal kapasitesini ve yatırımcıya ulaşma imkânlarını zayıflatabilir. Özellikle banka dışı kurumların küçülmesi, rekabetin azalması ve sektörün daha sınırlı sayıda büyük kurum etrafında yoğunlaşması sonucunu doğurabilir.

Bu nedenle yeni düzenlemelerin sektör üzerindeki etkisi yalnızca fon büyüklükleriyle değil; faaliyetini sürdüren kurum sayısı, istihdam, fonlardan net para akışı ve sermaye piyasaları üzerinden sağlanan finansman gibi göstergelerle de düzenli olarak izlenmeli.

Yaşananların ardından yatırımcıyı koruyan düzenlemelere ihtiyaç olduğu açık. Ancak sektörün güçlenmesini yalnızca daha yüksek sermaye şartları, daha dar yatırımcı tanımları veya daha sıkı portföy sınırlamalarıyla ölçmek doğru olmaz.

Hepimizin beklentisi sermaye piyasasının bu süreçten daha güçlü çıkması. Ancak bunun için yalnızca riskleri sınırlamak yeterli değil. Güveni yeniden oluşturacak, belirsizlikleri azaltacak ve sağlıklı kurumların büyümesini destekleyecek adımlara da ihtiyaç var.