Orta Asya'da büyük ölçekli bataryalı ilk rüzgar çiftliği Özbekistan’da tamamlanmak üzere

Nukus 2 sahasında 26 rüzgar türbininden 25'i halihazırda elektrik üretiyor, batarya sistemi ise devreye alma aşamasında. Teknoloji, Avrupa dahil dünya genelindeki elektrik şebekelerinin giderek daha fazla karşılaştığı bir soruna çözüm getirmek üzere tasarlandı: rüzgar ve güneş enerjisi yaygınlaşırken arz ve talebi nasıl dengelemek gerektiği.

Karakalpakistan'da, ülkenin kuzeybatısındaki özerk cumhuriyette bulunan tesis, Suudi enerji şirketi ACWA tarafından geliştiriliyor. Proje, 200 megavatlık bir rüzgar santralini 100 megavat-saat elektrik depolayabilen bir batarya sistemiyle birleştiriyor.

Proje direktörü Sardorbek Mahmudov'a göre tesis tam kapasiteyle çalışmaya başladığında, 300.000'den fazla kişinin elektrik ihtiyacını karşılayabilecek.

26 Ekim'de yayımlanan güncellemede, inşaat ilerleme oranı yüzde 94,2 olarak açıklandı.

"Rüzgar santrali ağustos ayında elektrik üretmeye başladı" dedi Mahmudov. Bataryaların devreye alınmasının ilave güvenlik ve yangın koruma gereklilikleri içerdiğini, testlerin aşamalı şekilde yürütüldüğünü anlattı.

Üretimden depolamaya

Rüzgar ve güneşten elektrik üretimi hava koşullarına göre dalgalanırken, tüketici talebi farklı bir seyir izliyor.

Batarya depolama bu farkı yönetmenin yollarından biri olarak görülüyor. Elektrik mevcutken depolanıp ihtiyaç duyulduğunda şebekeye verilebiliyor, böylece şebeke işletmecileri arz ve talebi dengelemeye yardımcı oluyor ve kesinti riskini azaltıyor.

Nukus 2'de bataryalar, rüzgar üretiminin düşmesi veya talebin artması durumunda kısa süreli destek sağlamak üzere tasarlandı.

Sistemin ne kadar süre elektrik sağlayabileceği sorulduğunda Mahmudov, talebe bağlı olarak "üç ila dört saat" öngördüğünü söyledi. Gerçek süre, bataryalardan ne kadar güç çekildiğine göre değişiyor.

Proje, 44 kilometrelik yeni bir iletim hattını ve mevcut elektrik altyapısının yenilenmesini de içeriyor, böylece tesis Özbekistan'ın ulusal şebekesine bağlanıyor.

Depolamanın artan önemi Orta Asya'nın çok ötesine uzanıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre 2025 yılında dünya genelinde 108 gigavat yeni batarya depolama kapasitesi devreye alındı, bu da bir önceki yıla kıyasla yüzde 40'lık artış anlamına geliyor.

Avrupa da benzer bir dönüşüm yaşıyor. Toplam yeni batarya kurulumları tüm kategorilerde biraz gerilese de büyük ölçekli batarya depolama yatırımları 2025'te iki kattan fazla artarak yaklaşık 4,6 gigavata ulaştı.

Uluslararası yatırım ve uzun vadeli finansman

Proje, Suudi geliştiricinin yerel iştiraki ACWA Beruniy Wind üzerinden yürütülüyor.

Eylül 2025'te ADB ve bankanın yönettiği bir fon, yaklaşık 46 milyon € (51 milyon $) tutarında bir kredi paketi imzaladı.

Diğer kreditörler arasında Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), Hollanda kalkınma bankası FMO, Standard Chartered ve Saudi EXIM yer alıyor. AIIB projeye ayrı bir kanaldan yaklaşık 67 milyon € (75 milyon $) finansman onayladı.

ADB ayrıca, finansal riskleri azaltmak ve ihale sürecinde rekabeti teşvik etmek amacıyla devlet garantili bir kredi teminatı sağladı.

Yatırım, Mart 2024'te rekabetçi bir ihale sürecinin ardından imzalanan 25 yıllık elektrik alım anlaşması çerçevesinde yürütülüyor. Anlaşmaya göre Özbekistan'ın ulusal şebeke işletmecisi, rüzgar santralinin ürettiği elektriği satın alacak.

Uzun vadeli düzenleme, projeye ticari bir çerçeve sağlıyor, özel yatırımı tesisin elektriği için önceden belirlenmiş bir alıcıyla birleştiriyor.

ADB portföy yöneticisi Abdulatif Matkarimov, bankanın Özbekistan'ın yenilenebilir enerji gelişimini Navoi'deki önceki bir projeden bu yana desteklediğini söyledi.

"Toplamda bu sektörde yaklaşık on proje var" dedi ve rüzgar ile güneş enerjisi üretimine atıfta bulundu.

Yerel istihdam ve topluma etkileri

İnşaat çalışmaları Karakalpakistan'da istihdam olanakları da yarattı.

Mahmudov'un verdiği bilgiye göre inşaat sırasında projede 750 ila 800 kişi çalıştı, bunların arasında 400'den fazla yerel işçi ve uzman yer alıyor.

"Yerel uzmanlar artık bu ölçekteki projelerde yönetim rollerini üstleniyor" dedi.

Projenin sosyal yöneticisi Tarana Jafarova, çevre yerleşimlerden yapılan işe alımların yerel gelirleri ve geçim kaynaklarını desteklemeyi amaçladığını söyledi. Ayrıca şikayetleri ele alma ve inşaat nedeniyle etkilenen kişilere tazminat sağlama prosedürlerini anlattı.

Çevresel değerlendirmeler, arazi kullanımı ve yaban hayatı üzerindeki olası etkileri tespit etti ve bunlar için azaltım ve izleme önlemleri öngörüldü.

Tesis tam kapasiteyle çalışmaya başladığında, rüzgar santralinin yılda yaklaşık 728.000 megavat-saat elektrik üretmesi bekleniyor, ADB'ye göre.

Geliştirici, batarya sisteminin devreye alma sürecini Kasım 2026 sonuna kadar tamamlamayı ve böylece tesisin tamamını tam faaliyete geçirmeyi hedefliyor.