Öyleyse başlayabiliriz.
Bölüm 1: 55 yıllık ilişkinin Şi Cinping öncesi gelişimi
Hatırlanacağı üzere, Türkiye ile Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki diplomatik ilişkilerin temelleri, 4 Ağustos 1971 tarihinde Paris’te atılmıştır. Bu gelişme, Çin Halk Cumhuriyeti’nin 25 Ekim 1971 tarihindeki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu oylamasından kısa bir süre önce gerçekleşmiş; Türkiye, BM kararından önce Çin’i tanıyan öncü ülkeler arasında yer almıştır. Her iki cumhuriyetin dışa açılmaya başladığı 1980’li yıllarda ise “Ekonomik, Sınai ve Teknik İşbirliği Anlaşması” gibi düzenlemeler, diplomatik yakınlaşmanın somut iş birliğine dönüşmesini sağlamış; iş insanlarımızın Çin’i ve barındırdığı imkânları daha yakından tanımasına ortam hazırlamıştır. İki ülkenin tüccar sınıfı arasında zuhur eden bu mucizevi tanışıklık, 1993 tarihli “Kültür Anlaşması” ve 1995 tarihli “Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması” ile taçlanmış ve ikili ticaret hacmi, 2000 yılında 1 milyar ABD dolarını aşmıştır.
Ve takvim yaprakları 25 Haziran 2009 tarihini gösterdiğinde, Türkiye Cumhuriyeti ve Çin Dışişleri Bakanlıkları arasında “Ortak Çalışma Grubu” kurulmasına ilişkin mutabakatın imzalanması, derinleşen diyaloğun bambaşka bir seviyeye taşınmasında bir tür katalizör işlevi görmüştür. En nihayetinde, bu tarihî adımı, dönemin ÇHC Başbakanı Wen Jiabao’nun Ekim 2010’daki Türkiye ziyareti sırasında ilişkilerin “Stratejik İşbirliği” düzeyine yükseltilmesi izlemiş; böylece Şi Cinping döneminde gelişecek İpek Yolu İttifakı’nın kaldırım taşları döşenmiştir.
Bölüm 2: Şi Cinping ve Türk-Çin ilişkilerinin yeniden inşası
Yukarıda söylenenlerden hareketle, Şi Cinping’in Türkiye ile doğrudan temasları devlet başkanlığı görevinden önce başlamıştır. Bay Cinping henüz devlet başkanı yardımcısı sıfatını taşırken 20–22 Şubat 2012 tarihlerinde ülkemizi ziyaret etmiş; aynı yılın 8–11 Nisan tarihlerinde dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan Çin’e gitmiştir. 2012 senesinin “Türkiye’de Çin Yılı”, 2013’ün ise “Çin’de Türkiye Yılı” olarak belirlenmesi de siyasal yakınlaşmanın kültürel tanışıklıkla desteklenmesi yönünde son derece anlamlı adımlar olarak tarih kitaplarındaki yerini almıştır. Fakat tüm bunların ötesinde, Kasım 2012’de ÇKP Genel Sekreterliği’ne, sonrasında ise devlet başkanlığına yükselen Şi Cinping’in 2013 yılında ortaya koyduğu “Bir Kuşak Bir Yol Projesi”, Çin ile olan ilişkilerimizi bambaşka bir seviyeye taşımıştır.
Bu geniş vizyon, İpek Yolu mirasını paylaşan iki kadim ülkenin ortak çalışma alanlarını da genişletmiş; 14 Kasım 2015 tarihinde Antalya’daki “G20 Liderler Zirvesi” vesilesiyle, Türkiye’nin “Orta Koridor” yaklaşımı ile Çin’in “İpek Yolu Ekonomik Kuşağı” ve “21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” girişimlerinin uyumlaştırılmasına ilişkin mutabakat imzalanmıştır. Aynı yıl “Hükümetlerarası İşbirliği Komitesi” mekanizmasının kurulması, bu ortak arayışın kurumsal zeminini güçlendirmiştir. Komitenin ilk toplantısının 2016 yılında Türkiye’de gerçekleştirilmesi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Mayıs 2017’de Çin’de düzenlenen “Kuşak ve Yol Uluslararası İşbirliği Forumu”na katılması, söz konusu gündemin üst düzey temaslarla sürdürülmesini sağlamıştır.
Bölüm 3: Anlaşmalardan raylara, demir ağlardan toplumsal temaslara
Tüm bu söylenenlere ek olarak, 30 Ekim 2017’de Bakü–Tiflis–Kars Demiryolu’nun faaliyete geçmesi, Türkiye ile Çin arasındaki “gönül bağını” demir ağlarla örmüştür. Kasım 2019’da Şian’dan hareket ederek Marmaray üzerinden Prag’a ulaşan Çin Demiryolu Ekspresi de Orta Koridor’un sunduğu “iştah kabartıcı” imkânları gözler önüne sermiştir. 4 Aralık 2020’de Türkiye’den Çin’e ilk ihracat treninin uğurlanması ve 2021’de Pekin Yunus Emre Türk Kültür Merkezi’nin açılması, ekonomik yakınlaşmaya kültürel bir boyut kazandırmıştır. Bu sayede, pazarlar arasındaki mesafe kısalırken, iki Asya toplumunun birbirlerinin diline ve düşünce dünyasına yaklaşabileceği yeni bir hareket alanı açılmıştır. 2024’te Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Çin temaslarını, Pekin’deki “Orta Koridor–Kuşak ve Yol” ve “Hükümetlerarası İşbirliği” toplantıları izlemiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 31 Ağustos 2025’te Tianjin’de buluşması da diyaloğun sürekliliğini pekiştirmiştir. Aynı yıl ikili ticaretin 52,9 milyar ABD dolarına ulaşması ise dosta güven, düşmana korku vermiştir.
Sonuç
Ve sonuç olarak, Türk-Çin diplomatik ilişkilerinin 55 yıllık serüveni, iki devlet arasında gerçekleştirilen resmî ziyaretlerle ve günler geçtikçe katlanarak büyüyen ekonomik aktivitelerin “anlaşılması oldukça güç” istatistiki verileriyle sınırlı olmayan açık uçlu bir ortaklığın hikâyesidir. Öte yandan, bu göz kamaştırıcı ortaklık, sunduğu fırsatların yanında dikkatle yönetilmesi gereken farklılıklar da barındırmaktadır. Örneğin, Türkiye’nin NATO üyeliği ve Batı güvenlik mimarisi içerisindeki konumu, Ankara-Pekin ilişkilerinin stratejik çerçevesini etkileyen başlıca unsurlardır. Farklı bölgesel öncelikler, dil engelleri ve karşılıklı bilgi eksikliği de ortaklığın daha da gelişmesini güçleştiren diğer etkenlerdir. İşte tam da bu noktada, Türkiye’de Çin kültürü ve ahlak bilgisine yönelik ilginin derinleştirilmesi, Çin’de de Türk töresi ve Atatürkçü düşüncenin tanıtılması yönünde çok daha ciddi adımlar atılmalıdır. Kültürel diplomasi alanında atılacak bu stratejik adımlar uzun vadede karşılıklı güveni çok daha güçlü bir şekilde tesis edecektir. Çünkü güven, yalnızca benzerliklerin keşfedildiği ortak alanlarda değil, farklılıkların değeryansız bir şekilde saygıyla karşılandığı zamanlarda güçlenir. Herkese algı kapılarımızın her daim açık olduğu, mutlak barışın ve toplumsal huzurun hayatın her alanına sirayet ettiği güzel bir hafta dilerim.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: TÜRKİYE-ÇİNÇİNDr. Batuhan Yıldız
DAHA FAZLA HABER OKU
Gürsel Tokmakoğlu Üçüncü dünya savaşı söylemi üzerine
Gürsel Tokmakoğlu Üçüncü dünya savaşı söylemi üzerine
röportaj
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.