10 Kasım 1938: Saat 09.05’te bir ülke sustu, dünya Atatürk’ü yazdı

YAYINLAMA 10 Kasım 2026 09:05

GÜNCELLEME 10 Kasım 2026 09:05

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

Abone ol

Atatürk’ün cenaze töreninden, 1938. Fotoğraf: MEB – Fotoğraflarla Atatürk Arşivi / Wikimedia Commons

10 Kasım 1938 Perşembe sabahı...

Dolmabahçe Sarayı’nda günlerdir beklenen ancak kimsenin duymak istemediği haber saat 09.05’te geldi.

Atatürk Araştırma Merkezi kayıtlarında yer alan hükümetin resmî tebliğinde, Atatürk’ün sağlık durumunun gece boyunca ağırlaştığı ve sabah saat 09.05’te yaşamını yitirdiği duyuruldu.

1881’de Selanik’te başlayan 57 yıllık hayat Dolmabahçe Sarayı’nda sona ermişti.

Ancak Türkiye için o gün başlayan veda birkaç saatlik değildi.

Haber dünyaya 11 dilde duyuruldu

Atatürk’ün vefatı hükümetin resmî açıklamasıyla ülkeye duyurulurken yabancı elçiliklere de bilgi verildi.

Dönemin kayıtlarında dikkat çeken ayrıntılardan biri ise Ankara Radyosu’nun ölüm haberini 11 farklı dilde dünyaya duyurmasıydı. Türkiye’de bayraklar yarıya indirildi, ülke genelinde milli yas başladı.

11 Kasım sabahı gazeteler artık tek bir haberi taşıyordu: Atatürk hayatını kaybetmişti.

Cumhuriyet, Ulus ve Tan gazeteleri haberi ilk sayfalarından verirken Atatürk’ün ölümü kısa sürede dünya basınının da ana gündemlerinden birine dönüştü.

ABD’de The New York Times gelişmeleri Türkiye’deki yas ve Atatürk sonrasında başlayacak yeni dönem üzerinden aktarırken The Washington Post, Atatürk’ü “Modern Türkiye’nin Mimarı” olarak tanımladı. Japon Chugai gazetesi ise 11 Kasım tarihli sayısında “Yeni Türkiye’nin Babası” başlığını kullandı.

Bir ülkenin kaybı, birkaç saat içinde dünya haberine dönüşmüştü.

Dolmabahçe’nin kapıları açıldı
Atatürk’ün naaşı 16 Kasım’da Dolmabahçe Sarayı’nın büyük tören salonunda hazırlanan katafalka konuldu.

Arşiv fotoğrafları o günlerin en güçlü tanığı.

İstanbul’dan binlerce insan Dolmabahçe’ye geldi. Öğrenciler, kadınlar, erkekler, gençler ve yaşlılar saatler boyunca Atatürk’ün naaşının önünden geçti. Anadolu Ajansı’nın Hüseyin Ezer Arşivi’nde kalan karelerde insanların gözyaşları içinde son görevlerini yerine getirdiği görülüyor.

Veda 19 Kasım sabahı başka bir aşamaya geçti.

Atatürk’ün vefat haberinin ardından yas tutan vatandaşlar, Kasım 1938. Fotoğraf: MEB – Fotoğraflarla Atatürk Arşivi / Wikimedia Commons

Dolmabahçe’de cenaze namazının ardından tabut top arabasına alındı ve İstanbul sokaklarından Gülhane Parkı’na taşındı. Buradan bir torpidoya, ardından Yavuz Zırhlısı’na nakledildi.

Atatürk İstanbul’dan ayrılıyordu.

Yavuz’dan gece trenine
Yavuz Zırhlısı Atatürk’ün naaşını İzmit’e taşıdı.

Denizdeki yolculuğa Türk donanmasının yanı sıra yabancı savaş gemileri de eşlik etti. İngiliz, Fransız, Alman, Sovyet, Romen ve Yunan gemilerinin bulunduğu kortej, dönemin uluslararası cenaze töreninin dikkat çeken sahnelerinden biri oldu.

Yavuz, 19 Kasım günü saat 18.50’de İzmit’e ulaştı.

Atatürk’ün naaşı buradan trene nakledildi. Özel tren saat 20.30’da Ankara’ya doğru hareket etti. Demiryolu boyunca istasyonlarda meşaleler yakıldı; kasaba ve köylerde insanlar trenin geçişini bekledi.

Atatürk, yıllarca çıktığı yurt gezilerinde kullandığı demiryollarından bu kez son kez geçiyordu.

Ankara onu bu kez sessizlikle karşıladı
Özel tren 20 Kasım 1938 sabahı Ankara’ya ulaştı.

Atatürk’ün Ankara’ya her dönüşünde yaşanan coşkunun yerini bu kez sessizlik almıştı.

Dönemin Anadolu Ajansı haberinde, başkentte sabahın erken saatlerinden itibaren insanların caddelere çıktığı ve istasyon çevresinde toplandığı aktarılıyordu. Naaş trenden alınarak top arabasına konuldu ve TBMM’ye götürüldü.

Meclis önünde kurulan katafalkta halkın saygı geçişi gece yarısına kadar sürdü.

21 Kasım’da düzenlenen büyük devlet töreninin ardından Atatürk’ün naaşı Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu.

Ancak yolculuk henüz tamamlanmamıştı.

Son yolculuk 15 yıl sonra tamamlandı
Atatürk’ün naaşı tam 15 yıl boyunca Etnografya Müzesi’nde kaldı.

Cumhuriyetin kurucusu için inşa edilen Anıtkabir tamamlandıktan sonra takvim yine özellikle aynı güne ayarlandı.

10 Kasım 1953.

Atatürk’ün naaşı Etnografya Müzesi’nden alınarak törenle Anıtkabir’e nakledildi ve bugünkü ebedi istirahatgâhına defnedildi.

Böylece 10 Kasım 1938 sabahı Dolmabahçe Sarayı’nda başlayan son yolculuk, tam 15 yıl sonra yine bir 10 Kasım günü tamamlandı.

88 yıl sonra saat hâlâ 09.05
Aradan 88 yıl geçti.

Dünya değişti. Türkiye değişti. Atatürk’ü Dolmabahçe’den Ankara’ya uğurlayan kuşakların önemli bölümü artık hayatta değil.

Ama 10 Kasım sabahlarının değişmeyen bir anı var.

Mustafa Kemal Atatürk. Fotoğraf: Boghos Tarkulian / Wikimedia Commons

Geçen yıl da Türkiye’nin dört bir yanında trafik durmuş, insanlar araçlarından inmiş, sokaklarda ve iş yerlerinde milyonlar aynı anda saygı duruşuna geçmişti. Saat 9’u beş geçe hayat durdu: Bir millet Atasını andı

Anıtkabir ise her 10 Kasım’da farklı kuşakları aynı noktada buluşturmaya devam ediyor. Türkiye Ata’sına koştu: Anıtkabir’de ziyaretçi akını

10 Kasım artık yalnızca 1938’de yaşanan bir kaybın tarihi değil.

Dolmabahçe’den Yavuz’a, gece treninden Ankara’ya, Etnografya Müzesi’nden Anıtkabir’e uzanan ve 88 yıldır Türkiye’nin ortak hafızasında yaşamaya devam eden bir gün.