Amerika’daki ara seçimlerin yapay zekâ yol haritasına yansıması

Teknoloji devleri maliyeti hesaba katmalı OpenAI bile yaklaşımını değiştirdi

Demokrat ve Cumhuriyetçi seçmenler kendi bölgelerinde yeni veri merkezleri istemiyor. Yapay zekâ konusunda kutuplaşmış Amerika, iş elektrik faturalarına ve su kaynaklarına geldiğinde ortak bir noktada buluşuyor. Yerel halk, büyük teknoloji şirketlerinin yatırımlarının maliyetini üstlenmek istemiyor.

3 Kasım’da yapılan ara seçimlerden Demokratlar büyük bir zaferle çıktı. Bu sonucun elbette birçok nedeni var. Ancak sonuçlara bakınca teknoloji dünyasının pek alışık olmadığı yeni bir siyasi dinamiğin ortaya çıktığını görüyoruz. Amerikalılar, özellikle de yaşadıkları bölgelerde devasa veri merkezleri kurulmasına karşı giderek daha güçlü tepki gösteriyor.

Üstelik bu tepki yalnızca Demokrat seçmenlerden gelmiyor. Cumhuriyetçi seçmenler de mahallelerinde, kasabalarında veya şehirlerinde yeni veri merkezleri istemiyor. Yapay zekâ konusunda kutuplaşmış Amerika, iş elektrik faturalarına ve su kaynaklarına geldiğinde şaşırtıcı biçimde ortak bir noktada buluşuyor.

Teknoloji devleri maliyeti hesaba katmalı

Son birkaç yıldır Microsoft, Google, Amazon, Meta ve OpenAI gibi şirketlerin yapay zekâ altyapısına yönelik yatırım yarışını izliyoruz. Milyarlarca dolarlık veri merkezi projeleri, devasa enerji anlaşmaları, yeni çip siparişleri…

Bu tesisler elektrik şebekesine bağlanıyor, soğutma için su kullanıyor ve büyük araziler kaplıyor. Şebekenin genişletilmesi gerekiyorsa bunun maliyetinin kime yansıyacağı tartışma konusu oluyor. Buna karşılık inşaat tamamlandıktan sonra sağladıkları kalıcı istihdam, yatırımın büyüklüğüyle karşılaştırıldığında sınırlı kalabiliyor.

Bir Amerikan vatandaşının gözünden bakalım. Evinizin yakınında milyarlarca dolarlık bir tesis kuruluyor. Elektrik talebi artıyor, su kaynakları üzerinde baskı oluşabileceği konuşuluyor. Siz ise bu yatırımın kendi hayatınıza ne kazandıracağını tam olarak göremiyorsunuz.

İşte teknoloji şirketlerinin ekonomik hesabıyla seçmenin günlük hayatı arasındaki gerilim burada başlıyor.

Seçimlerde veri merkezlerinin kurulmasını sınırlama veya zorlaştırma yönündeki çok sayıda söylem seçmenlerin desteğini aldı. Teksas gibi geleneksel olarak Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu eyaletlerde bile veri merkezi karşıtlığı siyasi karşılık buldu.

Bu tabloyu yalnızca Demokratların teknoloji karşıtlığı olarak okumak hata olur. Aslında karşımızda daha temel bir mesele var: Yerel halk, büyük teknoloji şirketlerinin yatırımlarının maliyetini üstlenmek istemiyor.

Yıllarca teknoloji şirketleri, yatırımın büyüklüğünü ve yaratacağı ekonomik hareketliliği öne çıkararak yerel yönetimlerden destek aldı. Vergi avantajları, altyapı kolaylıkları ve hızlandırılmış izin süreçleri bu modelin parçasıydı.

Bu konuların artık seçim sonuçlarını etkileyebildiğini görüyoruz.

OpenAI bile yaklaşımını değiştirdi

Seçimlerin hemen ardından OpenAI’ın veri merkezlerine ilişkin yeni taahhütler açıklaması oldukça dikkat çekici.

Şirket, kullandığı elektriğin ve gerekli altyapının maliyetini üstlenme, su kaynaklarını korumaya yönelik planlar hazırlama, yerel topluluklarla daha şeffaf ilişkiler kurma ve bazı gizlilik anlaşmalarından vazgeçme sözü verdi.

Bence bu gelişme, seçim sonuçlarının teknoloji sektörü üzerindeki etkisini gösteren önemli işaretlerden biri. Aynı zamanda doğru düzenlemelerin yatırımları mümkün kılabileceğini de gösteriyor.

Düne kadar veri merkezi yatırımlarını neredeyse tartışılmaz bir teknolojik zorunluluk olarak sunan şirketler, bugün yerel halkı ikna etmek için yeni modeller geliştirmek zorunda kalıyor.

Teknoloji şirketleri açısından artık yalnızca finansman bulmak, arazi satın almak ve enerji bağlantısı sağlamak yeterli olmayacak. Toplumsal kabul de yatırımın önemli koşullarından biri hâline gelecek.

Gelelim asıl soruya.

Bence Amerika’da veri merkezi yatırımlarının tamamen durmasını beklemek gerçekçi değil. ABD ile Çin arasındaki teknolojik rekabet, yapay zekâya yönelik artan talep ve büyük teknoloji şirketlerinin stratejik hedefleri böyle bir duruşa izin vermeyecektir.

Yatırımların yavaşlaması ve maliyetlerinin yükselmesi olası. Bu nedenle yasaklar yerine enerji, su ve altyapı yükünü adil dağıtan öngörülebilir kurallar gerekiyor.

Üstelik bu gelişmeler finansal piyasaların yapay zekâ yatırımlarının geri dönüşünü daha fazla sorgulamaya başladığı bir döneme denk geliyor.

Burada ilginç bir çelişki var. Yapay zekâya olan talep artmaya devam ederken, bu talebi karşılayacak altyapıyı inşa etmek hem siyasi hem ekonomik açıdan zorlaşıyor.

Bu durum teknoloji şirketlerini daha verimli yapay zekâ modellerine, mevcut veri merkezlerinden daha yüksek kapasite elde etmeye ve alternatif yatırım bölgelerine yöneltebilir.

Türkiye açısından bakacak olursak veri merkezi yatırımlarını çekmek isteyen ülkeler arasında rekabet artabilir. Türkiye de bu yarışta önemli fırsatlar yakalayabilir. Rönesans Holding’in Ankara Temelli’de başladığı veri merkezi yatırımı bu açıdan yerinde bir adım. Benzer yatırımların artmasını destekliyorum.

Ancak enerji, şebeke, su ve yenilenebilir enerji birlikte planlanmalı. Yatırımlar, açık ve öngörülebilir kurallarla desteklenmeli.