Bardağın iki yarısı

Holotropik çekici, doğanın bütününde, tutarlılığa ve birliğe doğru bir yönelim olarak kendini gösterir. İnsan boyutunda ise bu durum içgüdü, sezgi ya da derin ruhsal kavrayışlar biçiminde ortaya çıkar; insanı doğayla ve evrenle buluşturur. Varlığının farkında olsak da olmasak da iş başındadır; ancak farkında olduğumuzda etkisi daha da güçlenir, çünkü o zaman onunla bilinçli bir bağ kurabilir ve onun rehberliğinden yararlanabiliriz. Bizi bütünlüğe ve bütünleşmeye doğru çeken bir güç vardır. Bu gücün peşinden gittiğimizde, onu ince sezgiler ve bir “anlam” duygusu aracılığıyla deneyimleriz.

Piyasalarda da önce yönünüzü belirlemek için bir tür içgüdüsel "çekim" duygusunu kullanırsınız, ardından bu yol üzerinde ilerlemenizin veriler ile de desteklenip desteklenmediğine bakarsınız. Bunun, neden hayatımıza ya da bilimsel paradigmalarımıza dahil edilmediği üzerine düşünmeye değer. Merakınızın çekiminin peşinden gitmenizi engelleyen şey nedir? Belki de bu, kaynakların ve fırsatların sınırlı olduğu bir dünyada karşılaştığımız gerçek engellerdir; ya da kişisel korkularınız ve travmalarınızdır?

Geçen hafta Pazartesi günü hem içeride hem de dışarıda piyasalarda henüz dipleri görmediğimizi düşündüğümüzü aktarmıştık.

Nitekim geçtiğimiz Perşembe günü Nasdaq 100, Mart 2020'den bu yana en kötü günlük düşüşünü yaşarken, yarı iletken hisseleri yüzde 12'den fazla değer kaybetti.

Nasdaq'taki yüzde 6,4’lük düşüş, Mart 2020 tarihindeki düşüşle kıyaslanabilir düzeyde. S&P 500 endeksi de yüzde 4,36 düşüşle Nisan 2020'den bu yana en kötü performansını sergiledi. Volatilitenin volatilitesi endeksi VVIX ise yaklaşık 45 puan arttı.

Satış dalgasını özellikle ilginç kılan şey, temellerin büyük ölçüde aynı kalmasıdır. Fakat piyasa tepkisinin ardındaki esas sebep, piyasanın özellikle 2028 ve sonrasına planlanan projeler olmak üzere veri merkezi inşaatının bir sonraki aşamasıyla ilişkili risklere giderek daha fazla odaklanması. Seçimlerden sonra, bu geliştirme planlarının önemli ölçüde değişip değişmeyeceği, hatta ne kadar değişebileceği konusunda yatırımcılar arasında ciddi soru işaretleri çoğaldı.

Yani seçim sonuçları zaten tedirgin olan yatırımcıları daha da tedirgin etti. Veri merkezi inşasına bazı eyaletler düzeyinde gösterilen muhalefet, elektriğin maliyetine, su kullanımına ilişkin endişeler dahil ve yeni projelere getirilebilecek olası kısıtlamalar, yatırım harcamaları döngüsüne yeni bir belirsizlik katmanı daha ekledi. Bununla birlikte, seçim sonuçlarından yola çıkarak yapay zekaya yönelik yatırım harcamalarının sona ereceğine dair genel bir sonuca varma eğilimine karşı da dikkatli olunması gerektiğini düşünüyoruz.

Yapay zeka konusunda bir miktar frene basılabileceğini düşünüyoruz fakat veri merkezinin gecikmesi, talebinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Piyasanın, yapay zeka alanındaki genişlemenin yavaşlaması riskini fiyatladığını düşünüyoruz. Bu fiyatların abartılı seviyelere ulaşma riski ise var.

ABD ara seçim sonuçlarının veri merkezleri ve yapay zekaya yönelik düzenleme görünümünü değiştirme ihtimali bulunuyor. Kısa vadede, veri merkezi kurulumlarına yönelik geçici duraklatmalar gündeme gelebilir. Bu durum, ABD'de planlanan veri merkezi kapasite artışının etkileyebilir. Yine de uzun vadede bu duraklatmaların kalıcı hale gelmeyeceğini düşünüyoruz.

Bu satış dalgası ve yeniden fiyatlama ardından er ya da geç çok cazip bir fırsat doğacaktır. Şirketlerin kazanç yaratma potansiyeli kaybolmadı; üstelik en güçlü şirketlerin birçoğu, bu düzeltme döneminden çok daha makul değerlemelerle çıkabilir. Ayrıca geçen hafta da bahsettiğimiz gibi kasım ayında şirket hisse geri alımları tekrar başlıyor.

Bardağın dolu kısmına odaklanma vaktinin geldiğini düşünüyoruz. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi kasım ortası/sene sonu periyodunun olumlu olmasını beklemeye devam ediyoruz. NVDA'nın gelecek hafta sonuçlarını açıklaması ve daha da önemlisi Anthropic halka arzının piyasa açısından katalizörler olacağını tahmin ediyoruz.

Türkiye’de ise TCMB’den aralıkta hala 100 baz puan faiz indirimi bekliyoruz fakat Banka’nın rezerv durumundaki seyir ve dolarizasyon olasılığını da hesaba katacağını düşünüyoruz. Yıl sonu enflasyonunun yüzde 30’un önemli oranda altında olmayacağını düşünmeye devam ediyoruz. 2025’in Kasım ve Aralık enflasyonları, oldukça düşük bir oranda gerçekleşti. Sırasıyla, yüzde 0,87 ve 0,89.

Reel ekonomide ise zayıf talep, üretimi etkilemeye devam ediyor; kart harcamaları geriliyor, otomotiv ve konut satışları da bu savı destekliyor. En son açıklanan PMI İmalat endeksi, Eylül’de 48,1’den 47,9’a gerileyerek sektördeki daralmanın halen devam ettiğini gösteriyor. Zayıf talep ortamı ve müşteri siparişlerindeki düşüş genel olarak üretimi sıkıştırırken, şirketlerin istihdam ve satın alma faaliyetlerini düşürmeleri ise ekonomideki yavaşlamanın arttığı sinyalini veriyor.

Temkinli bir duruş sergilediğimiz iki ay boyunda sürekli düşüş kaydeden BİST 100 endeksi eylül-kasım döneminde yaklaşık üçte biri oranında gerilerken, yıl sonuna doğru havanın yurt dışı piyasalara parallel dönme olasılığı var.