Piyasayı yenmek ilim irfanla olmalı, sahtecilikle değil

Etkin piyasalar hipotezi dünyasında borsa Borsa İstanbul’da fiyat oluşumu güvenilir mi? Borsadaki yapay piyasa mülkiyet hakkına yönelik bir saldırıdır Sahtecilik karşısında borsa yatırımcısının tepkisi

YATIRIM FONU KRİZİ (6)

Yatırım fonu krizi borsadaki fiyat oluşumunun ve endeks değerlerinin güvenilirliğini tartışmaya açmıştır. Borsadan bir muradımız varsa o da; tam rekabet koşullarında etkin fiyat keşfini kolaylaştırmasıydı.

Finansta “piyasayı yenmek” diye bilinen bir kavram var. Kavramın İngilizce ifadesinin (beat the market) düz Türkçesi aslında “piyasayı dövmek” (sahtecilikler silsilesiyle ortaya çıkan krizde piyasanın ağzının burnunun kırıldığını dikkate alınca, bu ifadeyi mi kullansak diye de düşünmüyor değilim). Yenme işi, piyasanın (BİST 30 veya BİST 100 gibi) ortalama getirisinin üzerinde getiri elde edilmesi anlamına geliyor. Asıl mesele herkesin hayali olan bu reel getirinin dürüst bir biçimde elde edilebilmesi.

Yatırım fonu krizi öncesinde malum fonların “gerçek olamayacak kadar iyi” görünen getirilerini inceleyen herkes benzer soruyu soruyordu: Bu nasıl iş? Ortalama piyasa getirisinin bilmem kaç yüz katının elde edilebilmesi akıllara zarar bir durum değil miydi? Ama çok laf yalansız, çok mal haramsız olmuyorsa, bu işin içinde bir iş mi vardı? Yoksa dersine iyi çalışınca bu getiriler elde edilebiliyor muydu? Bu soruların iki farklı dünya için, iki farklı yanıtı var.

Etkin piyasalar hipotezi dünyasında borsa

NYSE ve Nasdaq gibi gelişmiş borsalarda kamuya açık bilgilerin fiyatlara hızla yansıması, alınan risk ve işlem maliyetleri hesaba katıldığında, aynı bilgilerle sürekli piyasa üstü getiri sağlanmasını güçleştirebilir. Ancak tasarrufları bu piyasalara yönelten, yalnızca bilginin fiyatlara yansıma hızı değil. Yatırımcı ortaklık haklarının korunacağına, şirket varlıklarının hâkim ortak tarafından kendi aleyhine kullanılmasına ve piyasanın sahte işlemlerle yönlendirilmesine karşı hukukun işleyeceğine de güveniyor. Sermaye piyasası suçlarıyla etkin mücadelenin tasarrufların mobilizasyonundaki önemi burada ortaya çıkıyor. “Hoca ne anlatıyor?” dediğinizi duyar gibiyim. Burada ders kitabındaki ideal borsayı, yani olması gerekeni anlattım. Bizdeki vaziyet ise ders kitaplarına pek sığmıyor.

Borsa İstanbul’da fiyat oluşumu güvenilir mi?

Yatırım fonu krizi borsadaki fiyat oluşumunun ve endeks değerlerinin güvenilirliğini tartışmaya açmıştır. Borsadan bir muradımız varsa o da; tam rekabet koşullarında etkin fiyat keşfini kolaylaştırmasıydı. SPK’nın çarşaf çarşaf yayınladığı suç duyurularından ve diğer idari tedbirlerden anlıyoruz ki; etkin fiyat oluşumu borsada kurulan suç ekonomisinin dayanılmaz hafifliği karşısında belli kağıtlar için yalan olmuştur. Halka açık şirket patronlarının fiyat manipülasyonu yaptığı bir ortamdan bahsediyoruz. Bankacılık nasıl ki bir itibar müessesesi ise, borsa işleri de öyle olmalıydı. Oysa bul karayı al parayı ortamı kurulmuş. “Borsada oynamak” kavramı durduk yere icat edilmemiş.

Borsadaki yapay piyasa mülkiyet hakkına yönelik bir saldırıdır

Borsa’nın son 30 yılına bakıldığında sermaye piyasası suçları ile mücadelenin son derece yetersiz olduğunu söylemek mümkündür. Siz hiç izinsiz halka arz, bilgi suistimali (içeriden öğrenenlerin ticareti) veya fiyat manipülasyonu yaptığı için yıllarca hapislerde sürünen bir suçluyu hatırlıyor musunuz? Yok. Ama örneğin sermaye piyasası suçlarının mülkiyet haklarına doğrudan bir saldırı olarak görüldüğü ABD’de sistemi aptal yerine koymanın ağır bir faturası olabiliyor. Marta Stewart, Bernie Madoff, Michael Milken, Ivan Boesky, Jordan Belfort, Raj Rajaratnam, Rajat Gupta ve Enron yöneticileri diye giden ABD kamuoyu için onlarca meşhur ismin hapislerde çürümesi borsadaki nizam-ı alem için pek de büyük bir bedel değildir. Zira ABD ekonomisi iç ve dış açığını sermaye piyasaları ile finanse ediyor. Ayrıca ABD ekonomisi için borsalardan kaynaklanan finansman ve servet etkisinin ekonomik büyüme üzerindeki pozitif etkisinin ne derece önemli olduğunu da düşünmeliyiz.

Sahtecilik karşısında borsa yatırımcısının tepkisi

Yatırım fonu krizindeki o parlak getiri tablolarının karşısında insan bir süre kendi bilgisinden şüphe ediyor. Okuduğu bilançoları, yaptığı hesapları düşünüp başkalarının bildiği hangi sırrı kaçırdığını merak ediyor. Getirilerin arkasından sahtecilik çıktığında, kuşkunun adresi de değişiyor. Bu kez parasını emanet ettiği düzenin nasıl işlediğine, hakkını kimin koruyacağına bakıyor. Suçun hesabının sorulup sorulmayacağını beklerken, bir sonraki birikimini başka yerde değerlendirmeyi düşünmeye başlıyor. Şirketlere ortak olmak üzere yola çıkan para, kendisine daha güvenli ve belki de borsa kadar üretken olma potansiyeli bulunmayan bir adres arıyor.