1917 Ekim Devrimi’nin ardından inşa edilen ve 20'nci yüzyılın küresel güç dengelerini altüst eden Sovyet deneyimi, bu kuralın tarihteki en somut laboratuvarıdır. İktidarı sokakta ele geçirmek ile o iktidarı iç savaşın, emperyalist kuşatmanın ve ekonomik yıkımın ortasında tutabilmek bambaşka iki tarihsel düzlemdir.
fazla okuBu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Birinci bölümde Çarlık Rusyası’nın çöküş anatomisini, Şubat'ın getirdiği ikili iktidar bunalımını ve Ekim’in askerî planlama safhasını ele almıştık. Bu ikinci bölümde ise devrimin ardındaki teorik omurgayı, Lenin'in eserleri üzerinden partinin örgütsel inşasını, demir disiplin zorunluluğunu ve Ekim Devrimi'nin yerel bir parantez olmayıp uluslararası nitelik taşıyan evrensel karakterini, dönemin temel kaynak metinlerinin ışığında derinlemesine masaya yatırıyoruz.
Bugün Batı merkezli tarih yazıcılığının ve reformist sol akımların en büyük yanılgısı, Ekim Devrimi'ni pürüzsüz, kendiliğinden işleyen bir kitle coşkusu olarak okumak. Hâlbuki Bolşevik hareketin zaferi, asla pürüzsüz olmamıştır. Hatta partinin kendi içinde yaşadığı ideolojik çatışmalar, örgütsel dağınıklıklar ve hiyerarşik zafiyetler, devrimin kaderini doğrudan etkileyen kritik eşikler barındırıyordu.
Vladimir İlyiç Lenin’in (İngilizce edisyonundan: One Step Forward, Two Steps Back: The Crisis in Our Party, Progress Publishers, Moscow, 1965, çev. Yurdakul Fincancı) dilimize çevrilen Bir Adım İleri, İki Adım Geri: Partimizdeki Bunalım adlı eseri, bu örgütsel krizin anatomisini gözler önüne serer.
Lenin, bu eserinde devrimci partinin içyapısını tahkim ederken, bugün dahi örgütsel dağınıklık malulü olan çağdaş hareketlere ders niteliğinde şu tarihî gözlemi yapar:
Uzayıp giden inatçı ve hararetli bir savaşım sürecine girildiği zaman, bir yandan ilerideki girişimleri belirleyecek temel, ana noktalar ortaya çıkmaya başlarken, bir yandan da bu noktalara bakışla, savaşımın, göreceli olarak küçük ve önemsiz yanları giderek gerilere itilir. (a.g.e., s. 7)
1903 İkinci Kongresi’nden itibaren RSDRP 1 içinde su yüzüne çıkan Menşevik-Bolşevik ayrışması, aslında tasfiyecilik ile devrimci kararlılık arasındaki uçurumu temsil ediyordu. Lenin, partinin gevşek bir entelektüel kulüp olamayacağını, tam aksine profesyonel devrimcilerden oluşan, sıkı bir hiyerarşiye ve merkeziyetçi ilkelere dayanan bir savaş makinesi olması gerektiğini savunuyordu.
Partinin içindeki bunalımlar ve tasfiyeci eğilimler, devrim anında kitleleri yönlendirecek merkezi aklı felç edebilecek en büyük tehlikeydi. Lenin’in teorik ve pratik mücadelesi, partinin tali tartışmalardan arınarak stratejik hedeflere odaklanmasını sağlayan en büyük örgütsel hamle oldu.
Burjuva ideologlarının ve akademik kariyeristlerin yüzyıldır dilinden düşürmediği ezberlerden biri, Ekim Devrimi'nin “Rusya'nın kendi geri koşullarına mahkûm anormal bir sapma olduğu” iddiasıdır. Bu sığ argüman, devrimi evrensel mecrasından koparıp yerel bir folklorik paranteze indirmeyi amaçlar.
Oysa Ekim 1917’de proletaryanın Petrograd’da iktidarı ele geçirmesini izleyen ilk aylarda, bu geri tarım ülkesi ile Batı Avrupa’nın sanayileşmiş kapitalist merkezleri arasındaki devasa uçurum, Marksist teorisyenler arasında bile derin tartışmalara yol açmıştı.
Batı'daki komünist hareketin içindeki bazı dogmatik sol eğilimler, Rusya'daki koşulların kendine has olduğunu ve buradaki taktiklerin gelişmiş kapitalist ülkelere uyarlanamayacağını savunuyorlardı. Bu sol sekterliğe ve dogmatizme karşı Lenin, (Fransızca edisyonundan: La Maladie Infantile du Communisme: "Le Gauchisme", Paris, 1947, çev. Zafir Kabagil) “Sol” Komünizm: Bir Çocukluk Hastalığı adlı eserinde, tarihsel revizyonistlerin yüzüne çarpacak şu evrensel dersleri çıkarır:
Rusya’da proletaryanın iktidarı ele geçirmesini izleyen ilk aylarda (7 Kasım 1917), bu geri ülke ile Batı Avrupa'nın gelişmiş ülkeleri arasındaki çok büyük farklardan dolayı, Batı Avrupa ülkelerinde proleter devrimi, bizimkine pek az benzeyecek gibi görünüyordu. Bugün artık önemli bir uluslararası deneyime sahip bulunmaktayız; bu deneyim bize açıkça göstermektedir ki, bizim devrimimizin bazı temel çizgilerinin, yerel değil, özellikle ulusal değil, sadece Rusya'ya özgü değil, uluslararası nitelikte bir önemi vardır. (a.g.e., s. 7)
Bu tespit, Marksizmin şabloncu bir dogmatizmden çıkarılıp somut durumların somut tahlili üzerine kurulan evrensel bir stratejiye dönüştüğünün en açık kanıtıdır. Rusya'da başarılı olan stratejik hat; işçi sınıfının en ileri unsurlarının örgütlenmesi, köylülükle ittifak kurulması, burjuva devlet mekanizmasının parçalanması ve Sovyet tarzı iktidar organlarının kurulması unsurlarıyla tüm dünya devrimcileri için evrensel bir kılavuz niteliği kazanmıştır.
Hiç kuşkusuz, tarih gevşek ittifakların ve konformist gevezeliklerin değil, çelikten iradelerin omuzlarında yükselir. İktidarın alınması kadar korunması da çetin bir irade savaşı gerektiriyordu. 1918-1920 yılları arasında, dış müdahalelerin, iç savaşın ve ekonomik çöküntünün yarattığı o fevkalade zor koşullar altında Bolşeviklerin ayakta kalabilmesi, başka hiçbir güçle açıklanamayacak düzeyde tavizsiz bir disipline dayanıyordu.
Lenin, “Sol” Komünizm: Bir Çocukluk Hastalığı adlı eserinde, başarının temel koşullarını berrak ve tavizsiz bir dille ortaya koyar:
Sanıyorum, artık bugün, Bolşeviklerin, Partimiz içinde en sert ve demir disiplin olmadan, ya da işçi sınıfı kitlesinin bütününden, yani geri tabakalara önderlik etme yeteneğinde ya da onları birlikte sürükleme yeteneğinde olan işçi sınıfı içerisindeki bütün düşünen, namuslu, fedakâr ve etkin unsurlardan tam ve eksiksiz destek sağlamadan, değil iki-buçuk yıl, iki-buçuk ay bile iktidarı tutamayacakları, herkesçe bilinmektedir. (a.g.e., s. 11)
Bugün bazı liberal çevrelerin diktatörlük ya da bürokratik baskı olarak nitelediği bu sert disiplin, kitlelerden kopuk bir azınlık kibrinin değil, aksine işçi sınıfının oldukça politik ve agresif unsurlarının, henüz politik olarak geri veya kararsız olan geniş kitle tabakalarını peşinden sürükleyebilmesinin yegâne aracıydı.
Devrimci öncü ile kitleler arasındaki bu organik bağ kurulamadığı takdirde, en haklı teoriler bile tarihin çöp sepetini boylamaya mahkûmdur. Lenin, bu gerçeği şu tarihî tahlille perçinler:
Bolşevizm, 1917-20'de, görülmemiş zor koşullar altında, en katı merkezileştirmeyi ve demir disiplini başarı ile kurabilmişse, bu gerçek yalnızca Rusya'nın bir sürü tarihsel özelliklerine dayanmaktadır. (a.g.e., s. 13)
Tabii, Lenin'in çizdiği bu teorik çerçeve ve örgütsel hat, pratikte Leon Troçki'nin komutasındaki Kızıl Ordu ve Feliks Dzerjinski'nin 2 Çeka'sı ile birleştiğinde, tarihin gördüğü en sert idari ve askerî mekanizmayı doğurmuştur. 1918 yazından itibaren ülkenin dört bir yanından gelen Beyaz Ordu taarruzları, İngiliz, Fransız ve Amerikan müdahaleleri karşısında “Savaş Sosyalizmi” rejiminin devreye sokulması, Lenin'in bahsettiği demir disiplinin devlet ölçeğinde uygulanmasından başka bir şey değildi.
Köylülerin elindeki tahıl fazlasına el konulması, sanayi tesislerinin merkezî olarak millîleştirilmesi ve parti içi fraksiyonların yasaklanması, genç Sovyet Cumhuriyeti'ni mutlak bir kuşatma psikolojisiyle yönetmeye zorladı. Zaten Kronştadt ayaklanmasının bastırılması ve ardından Lenin'in “iki adım geri” hamlesi olarak nitelendirdiği Yeni Ekonomi Politikası'na geçiş, ideolojik esneklik ile stratejik disiplinin ne denli ustaca harmanlandığını göstermişti.
Esasen, Kızıl Fırtına’nın ikinci halkasını oluşturan bu süreç, devrimin yalnızca bir coğrafi toprak parçasını ele geçirmek değil, insan bilinçlerini, örgütsel formları ve küresel jeopolitik dengeleri yeniden biçimlendiren çetin bir irade savaşı olduğunu kanıtlamaktadır. Lenin’in Bir Adım İleri, İki Adım Geri ile “Sol” Komünizm: Bir Çocukluk Hastalığı eserlerinde formüle ettiği ilkeler, devrimci teorinin dogmatizmden arındırılarak nasıl dinamik bir eylem kılavuzuna dönüştüğünün en somut kanıtıdır.
Bugün 1917’ye bakan her stratejik akıl, meseleyi geçmişin tozlu arşivlerinde kalan bir ihtilal romanı olarak değil, jeopolitik dengelerin, küresel krizlerin ve örgütlü iradenin çatışma yasalarını okumak adına canlı bir laboratuvar olarak ele almak zorundadır.
Bolşeviklerin yarattığı bu model, 20'nci yüzyılın geri kalanında ezilen ulusların kurtuluş savaşlarından küresel sistemin dönüşümüne kadar her noktada iz bırakmış; tarihin akışına yön vermek isteyenler için örgütsel disiplinin, ideolojik saflığın ve kitlelerle bütünleşmenin hayati derslerini miras bırakmıştır.
Dipnotlar:
1. Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi, 1 Mart 1898’de, Çarlık otokrasisine karşı mücadele etmek ve Rusya'da Marksist politikaları hayata geçirmek amacıyla kurulan, daha sonra Menşevik ve Bolşevik kanatlarına ayrılarak Ekim Devrimi'ni gerçekleştiren ana siyasi harekettir.
2. Bolşevik devrimini karşı-devrimci sabotajlara ve iç tehditlere karşı demir yumrukla koruyan Sovyet istihbarat teşkilatı Çeka’nın kurucusu ve ilk başkanıdır.
Kaynakça:
- V. I. Lenin, *Bir Adım İleri, İki Adım Geri - Partimizdeki Bunalım* (Çev. Yurdakul Fincancı, Sol Yayınları, Ankara, 1979, s. 7).
- V. I. Lenin, *“Sol” Komünizm, Bir Çocukluk Hastalığı* (Çev. Zafir Kabagil, Sol Yayınları, Ankara, 1977, s. 7, 11, 13).
NOT: Bu dosya dizisinin bir sonraki bölümünde; Stalin’in "Tek Ülkede Sosyalizm" doktrini, Troçki ile yaşanan kıyasıya iktidar mücadelesi ve planlı ekonomiye geçiş sürecinde SSCB'nin totaliter bir süper güce dönüşüm anatomisini ele alıyorum.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
DAHA FAZLA OKU
Hakkında daha ayrıntılı: Ekim Devrimivladimir leninUmut Berhan Şendosya
DAHA FAZLA HABER OKU
Celalettin Can Ekolojik kriz üzerine (1)
Özgür Uyanık Paraguay'da banka krizi: Devlet başkanı tutuklandı
Vahap Uluç Yapay zekâ ve hayatın anlamı
Dr. Osman Gazi Kandemir Din, yeni jeopolitik rekabetin araçlarından biri hâline geldi
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.