Paraguay'da Ueno Bank çöküşü, Santiago Peña hükümetini köşeye sıkıştırdı

Aynı anda Paraguay Merkez Bankası sosyal medya hesaplarından sert bir açıklama yayımladı, bankaya el konulduğunu ve tasfiye sürecinin başlatıldığını duyurdu. Ueno Bank'a karşı başlatılan bu "çözümleme prosedürü", bankanın sermaye yeterliliği oranında tespit edilen kritik çöküşe, yani oranın yüzde 50'nin altına düşmesine verilen tepkiydi.

Etki anında hissedildi ve Santiago Peña hükümeti için eşi görülmemiş bir siyasi depremi tetikledi. Salı gününden bu yana öfkeli kullanıcı kalabalıkları, paralarını kurtarma umuduyla Asunción'daki genel merkez binasının ve ülke genelindeki 75 şubenin çevresini doldurdu.

Kapatılan ve güvenlik görevlileri tarafından korunan şubelerin önleri, tam bir gerginlik ve çaresizlik sahnesine dönüştü. Şubelerin kapısındaki endişe, günlük ve sürdürülemez bir dizi acil duruma yansıyordu. Kimi gözyaşları içinde, ağır hasta çocuğunun ilaçlarını alabilmek için parasını çekmek için yalvarıyordu; birkaç kilometre ötede bir inşaat işçisi, birikimlerine erişemediği için o gün çocuklarına yemek alacak parası kalmadığını görerek aynı çaresizliği yaşıyordu.

Corralito hayaleti

Banka, emeklilikleri ve çalışanların sağlık güvencesini finanse eden Instituto de Previsión Social fonları da dahil olmak üzere, kamu kaynaklarından yaklaşık 850 milyon dolar (yaklaşık 758 milyon euro) topluyordu. Arjantin tarzı bir "corralito" ihtimali, halk arasında anında alarm zillerinin çalmasına yol açtı. Ofislerin önünde nöbet tutan protestocuların pankartlarında şu sorular yer alıyordu: "Bir ömür boyu biriktirilmiş tasarrufların hesabını kim verecek? Cezasızlık mı olacak?".

Tüm ülke, Paraguay Merkez Bankası (BCP) basın toplantısını beklerken adeta nefesini tuttu. Resmi teyit son derece netti: "Kurumu kapatma kararı aldık; bugünden itibaren ne uygulama, ne kartlar ne de herhangi bir hizmet faal", diye vurguladı yönetim kurulu üyesi Liana Caballero. Yetkililer, yasanın her müşteriye 75 asgari ücrete kadar (yaklaşık 228 milyon guaraní veya 37.700 dolar, yaklaşık 33.620 euro) geri ödeme yapacak bir garanti fonu öngördüğünü hatırlatarak ortamı yatıştırmaya çalışsa da, sokaklara çoktan güvensizlik ve kuşku hakim olmuştu.

Peña'ya azil süreci ve yargı kıskacı

Muhalefet, dolandırıcılıkta ihmalle suçladığı BCP yönetimini suç ortağı olarak gösteriyor, ancak öldürücü ok doğrudan devlet başkanına yöneliyor. Santiago Peña fırtınanın tam merkezinde: 35 milletvekilinin talebiyle Temsilciler Meclisi, hakkında siyasi yargılama yani azil süreci başlatılmasını oylamak üzere yarın olağanüstü toplanacak. Sürecin işlemesi, önce Alt Meclis'te 53 oy toplanmasına, ardından da Senato'nun üçte iki çoğunluğunun desteğine bağlı olacak.

Suçlama metni, Peña'yı "görevini kötü icra etmekle" itham ediyor; bu iddia, çıkar çatışmasından ve emeklilik fonlarının iddia edilen kötüye kullanımından Merkez Bankası'na kurumsal bir koruma kalkanı sağlanmasına kadar uzanan ağır suçlamalarla destekleniyor. Fırtınanın ortasında devlet başkanı çarşamba günü tüm resmi programını iptal etti ve öğleden epey sonraya kadar sessiz kalmayı tercih etti; ardından dijital ortamda yeniden ortaya çıkarak merkez bankasının başkanının görevden ayrıldığını duyurdu ve mahkemeleri sorumlulukları ortaya çıkarmaya çağırdı.

Yargı kıskacı çarşamba günü, aralarında genel müdür Miguel Vázquez'in de bulunduğu sekiz üst düzey yöneticinin tutuklanmasıyla iyice sıklaştı. Aynı anda, yan etkiler reel ekonomiyi de vurmaya başladı: İthalatçılar ve Tüccarlar Birliği, ülkedeki büyük perakende işletmelerin satışlarında anında yüzde 35'lik bir düşüş yaşandığı uyarısında bulundu. Para bloke olup erişilemez hale gelince, iç talep bir gecede aniden fren yaptı.

Futbol, reklam ve kaçınılmaz bir çöküş

Sadece birkaç gün önce, banka 100 milyon dolarlık iddialı bir sermaye artırımı planıyla övünüyordu. Ancak reklam vitrininin ve spor hamiliğinin arkasında, Bankalar Denetleme Kurumu sert ve sürdürülemez bir muhasebe gerçeğiyle karşılaştı: Banka, merkez bankasının talep ettiği 70 milyon dolarlık (62.427 milyon euro) yasal zorunlu karşılığı yerine getiremiyordu. Finansal çöküş rakamların sonucuydu, bunu izleyen patlama ise baştan sona siyasi barut niteliğindeydi.

Teknokrat profilli bir ekonomist ve Uluslararası Para Fonu'nun eski görevlisi olan Santiago Peña, 2023'te iktidara geldi ve ülkeyi yabancı sermaye için bir mıknatısa dönüştürme sözü verdi. Her ne kadar Paraguay onun döneminde Güney Amerika'nın en güçlü ekonomik büyüme hızlarından birini sergilemiş olsa da, ani bankacılık çöküşü sonunda devlet başkanını görev süresinin en kritik anına sürükledi.