Çin'in hamleleri Avrupa'yı sıkıştırdı: Rusya yaptırımları masada

Çin'in hamleleri Avrupa'yı sıkıştırdı: Rusya yaptırımları masada

Çin'in ihracat kısıtlamaları, Avrupa'nın kritik çip teknolojisi tedarik zincirindeki Alman şirketini kapanma riskiyle karşı karşıya bıraktı. AB, sorunu çözmek için Rusya'ya destek suçlamasıyla yaptırım uyguladığı bir Çinli şirkete taviz vermeyi değerlendiriyor.

Murat Ali Oral 22 Ekim 2026 12:15 22 Ekim 2026 12:19 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Avrupa Birliği ile Çin arasındaki ticaret gerilimi, yarı iletken üretiminde kullanılan kritik malzemeler üzerinden yeni bir boyut kazandı. Pekin'in ihracat kısıtlamaları nedeniyle ham madde tedarikinde sorun yaşayan Alman Sindlhauser Materials şirketi, dünyanın en önemli çip üretim ekipmanı üreticilerinden ASML'nin tedarik zincirinde yer alıyor. Avrupa Birliği ise şirketin faaliyetlerini sürdürebilmesi için Çin'le yürüttüğü görüşmelerde, Rusya'ya destek verdiği gerekçesiyle yaptırım uyguladığı bir Çinli şirkete yönelik kısıtlamaları kaldırma seçeneğini değerlendiriyor.

Görüşmelerin dikkat çeken yönü, iki farklı jeopolitik anlaşmazlığın aynı pazarlık masasında buluşması. Avrupa, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşına yönelik yaptırımlarını korumak isterken Çin'den sağlanan kritik malzemelere bağımlılığını da yönetmek zorunda kalıyor. Henüz kesinleşmiş bir yaptırım değişikliği bulunmasa da Alman şirketinin yaşadığı sorun, küresel teknoloji üretiminin ne kadar küçük tedarikçiler üzerinden baskı altına alınabileceğini gösteriyor.

Çin'in yaptırım listesine 14 Avrupa şirketi girdi

Çin Ticaret Bakanlığı, 24 Temmuz 2026'da yayımladığı kararla 14 Avrupa kuruluşunu ihracat kontrol listesine aldı. Listede Almanya merkezli Sindlhauser Materials'ın yanı sıra İtalya, Fransa, Hollanda, Polonya ve Çekya'dan çeşitli sanayi şirketleri de bulunuyor. Karar, Avrupa Birliği'nin Rusya'ya yönelik yaptırımlarında Çin bağlantılı bazı kuruluşları hedef almasının ardından geldi.

Çin'in düzenlemesi, listedeki şirketlere çift kullanımlı ürünlerin ihracatını kısıtlıyor. Hem sivil hem de askeri amaçlarla kullanılabilen malzeme ve teknolojileri kapsayan bu ürünler arasında ileri sanayide kullanılan kritik girdiler de yer alıyor. Özel durumlarda izin başvurusu yapılabilse de kısıtlama, üretim süreçleri belirli malzemelere bağımlı şirketler için ciddi bir belirsizlik oluşturuyor.

Sindlhauser Materials'ın durumu bu nedenle diğer şirketlerden ayrılıyor. Hassas üretim süreçlerinde kullanılan özel malzemeler ve kaplamalar üzerinde çalışan Alman şirketi, çip üretim ekipmanı sektörüne uzanan bir tedarik ağının parçası. Çin kaynaklı malzemelerin temin edilememesi, şirketin üretim faaliyetlerini sürdürme kapasitesini tehdit ediyor.

Küçük Alman şirketi neden bu kadar önemli?

Hollanda merkezli ASML, dünyanın önde gelen yarı iletken üreticilerinin kullandığı litografi makinelerini geliştiriyor. Bu makineler, çiplerin üzerindeki son derece küçük devre yapılarının oluşturulmasında kritik rol oynuyor. Sistemlerin üretimi ise yalnızca büyük teknoloji şirketlerinin kapasitesine değil, çok sayıda uzman tedarikçinin sağladığı malzeme ve parçalara da bağlı.

Sindlhauser Materials, ASML'nin tedarik ağındaki uzman şirketlerden biri olarak bu yapının önemini ortaya koyuyor. Çip üretim ekipmanlarının karmaşık yapısı nedeniyle belirli nitelikteki malzemelerin kısa sürede başka bir tedarikçiden sağlanması her zaman mümkün olmuyor. Bununla birlikte Sindlhauser'daki sorunun ASML'nin mevcut üretimini durdurduğu veya müşterilerine teslimat yapmasını engellediği yönünde doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.

Risk, bugün yaşanmış bir üretim kesintisinden çok tedarik zincirindeki olası bir kopuştan kaynaklanıyor. Küçük bir uzman şirketin faaliyetlerini durdurması halinde aynı teknik özellikleri sağlayan alternatiflerin bulunması zaman alabilir. Bu durum, ileri teknoloji üretiminde şirket büyüklüğü ile stratejik önem arasında doğrudan bir ilişki olmadığını gösteriyor.

Rusya yaptırımlarıyla Çin'in ham madde gücü karşı karşıya

Avrupa Birliği'nin üzerinde çalıştığı seçenek, Çin'in Sindlhauser'a uyguladığı kısıtlamalara karşılık Rusya'yla bağlantılı olduğu gerekçesiyle yaptırım listesine aldığı bir Çinli şirkete yönelik ticari engelleri kaldırmak. Söz konusu Çinli şirketin kimliği kamuya açık haberlerde belirtilmiş değil. Ayrıca tarafların bu konuda bağlayıcı bir anlaşmaya vardığını gösteren resmi bir duyuru da bulunmuyor.

Böyle bir düzenleme hayata geçirilirse Avrupa, kendi sanayisinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Rusya yaptırımlarının belirli bir bölümünde geri adım atmış olacak. Ancak bu ihtimal, AB'nin Rusya'ya yönelik yaptırım politikasını bütünüyle değiştirdiği anlamına gelmiyor. Tartışılan seçenek, belirli bir şirket üzerindeki kısıtlamanın kaldırılmasına dayanıyor.

Kararın siyasi yönü kadar hukuki süreci de önem taşıyor. Rusya yaptırım listelerinde yapılacak değişiklikler AB'nin karar alma usullerine tabi bulunuyor ve üye ülkelerin onayını gerektirebiliyor. Bu nedenle görüşmelerde bir uzlaşma sağlansa bile bunun uygulanması ayrıca resmi kararların alınmasına bağlı olacak.

Çin'in kritik mineraller üzerindeki kontrolü belirleyici

Çin'in elindeki en önemli ekonomik kozlardan biri, nadir toprak elementleri ve diğer kritik sanayi malzemelerinin işlenmesindeki güçlü konumu. Bu malzemeler elektrikli araç motorlarından savunma sistemlerine, elektronik ekipmanlardan ileri üretim teknolojilerine kadar birçok alanda kullanılıyor. Avrupa şirketleri alternatif tedarik kaynakları geliştirmeye çalışsa da belirli malzemelerin işlenmesi ve istenen kalitede sağlanması kısa sürede başka ülkelere taşınamıyor.

İhracat kontrolleri bu nedenle yalnızca ürün satışlarını değil, üretim planlamasını da etkiliyor. Malzemenin sevk edilip edilmeyeceğinin izin süreçlerine bağlı olması, şirketlerin stoklarını, teslimat takvimlerini ve yatırım kararlarını yeniden düzenlemesine yol açabiliyor. Özellikle özel kaplama ve hassas üretim yapan kuruluşlarda bir girdinin eksikliği, diğer bütün üretim aşamalarının tamamlanmasını engelleyebiliyor.

Çin ile Avrupa Birliği, 8-9 Ekim'de Pekin'de gerçekleştirilen ticaret görüşmelerinde nadir toprak elementleri ve kalıcı mıknatısların ihracatına ilişkin izin süreçlerini kolaylaştırma konusunda görüş birliğine vardı. Taraflar ayrıca ihracat kontrol listelerinde daha fazla öngörülebilirlik sağlanması ve belirli dosyalardaki sorunların çözülmesi için görüşmeleri sürdürmeyi kararlaştırdı. Ancak genel ticaret mutabakatı, Sindlhauser'a yönelik kısıtlamaların otomatik olarak kaldırıldığı anlamına gelmiyor.

Avrupa'da 1 milyar euroluk günlük ticaret açığı

AB ile Çin arasındaki gerilim yalnızca kritik minerallerden kaynaklanmıyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Ekim'deki açıklamasında Birliğin Çin'le ticaret açığının 2025 yılında günlük yaklaşık 1 milyar euroya ulaştığını belirtti. Komisyon, bu dengesizliğin 2026'da daha da büyümesini bekliyor.

Avrupa yönetimine göre sorun, Çin'in Avrupa pazarındaki satışlarının artmasına karşılık Avrupalı şirketlerin Çin pazarındaki payının daralması. Elektrikli ve hibrit araçlar, kimya sanayisi, makine üretimi ve kamu alımları, iki taraf arasındaki başlıca anlaşmazlık alanlarını oluşturuyor. Bu nedenle Brüksel, bir yandan Çin'le müzakere yürütürken diğer yandan yerli üreticileri koruyacak ticaret önlemleri hazırlıyor.

Sindlhauser dosyası, bu genel ticaret politikasının karşı karşıya kaldığı güçlüğü görünür hale getiriyor. AB, Çin'den yapılan ithalata bağımlılığı azaltmak ve sanayisini korumak istiyor; ancak bazı kritik girdiler için kısa vadede Çin'in onayına ihtiyaç duyuyor. Böylece ticari baskı araçlarının uygulanması, Avrupa sanayisinin kendi üretim ihtiyaçlarıyla çatışabiliyor.

ASML'nin Çin satışları da baskı altında

Çin ile Avrupa arasındaki tedarik sorunu, ASML'nin karşı karşıya bulunduğu tek jeopolitik risk değil. ABD'de gündeme gelen yeni ihracat kısıtlamaları, şirketin Çin'e belirli litografi sistemlerini satmasını ve daha önce satılmış bazı ekipmanlara hizmet vermesini sınırlandırmayı amaçlıyor. ASML yönetimi ise bu tür önlemlerin Çin'in kendi çip üretim teknolojilerini geliştirme çabasını hızlandırabileceği görüşünde.

Şirketin finans direktörü Roger Dassen, 14 Ekim'deki değerlendirmesinde Çin'e yönelik ileri ekipman kısıtlamalarının ülkenin yerli teknolojiler geliştirmesini tamamen engellemeyeceğini ifade etti. ASML, bir yandan Çin'e satışlarda siyasi baskıyla karşılaşırken diğer yandan Avrupa'daki tedarik zincirinde Çin kaynaklı malzemelerin erişilebilirliğine bağımlı bulunuyor. Bu durum, şirketin hem satış pazarında hem de üretim altyapısında jeopolitik risklerle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Yapay zekâ yatırımlarının gelişmiş çiplere talebi artırdığı bir dönemde bu risklerin önemi daha da yükseliyor. Çip üreticileri yeni fabrikalara ve üretim ekipmanlarına büyük kaynak ayırırken litografi makinelerinin zamanında teslim edilmesi kapasite planları açısından kritik hale geliyor. Bununla birlikte mevcut kısıtlamaların küresel çip üretiminde belirli bir miktarda kayba yol açtığına ilişkin doğrulanmış bir veri bulunmuyor.

Türkiye açısından hangi sektörleri ilgilendiriyor?

Avrupa sanayisindeki kritik malzeme sorunu Türkiye için de önem taşıyor. Türkiye'nin Avrupa üretim zincirleriyle bağlantılı otomotiv, makine, elektrikli ekipman ve elektronik sektörleri, küresel tedarik maliyetlerindeki değişimlerden etkilenebiliyor. Avrupa'daki üreticilerin tedarik politikalarını değiştirmesi, Türk şirketleri açısından hem yeni sipariş fırsatları hem de daha yüksek girdi maliyetleri doğurabilir.

Ancak Sindlhauser'a uygulanan kısıtlamaların Türkiye'deki belirli bir şirketin üretimini veya ihracatını etkilediğini gösteren doğrudan bir veri bulunmuyor. Bu nedenle somut bir sipariş artışı, üretim kaybı veya fiyat değişikliği yaşandığı ileri sürülemez. Türkiye açısından izlenmesi gereken konu, Avrupa'nın kritik malzemelerde tedarikçi çeşitlendirmesini hangi hızla gerçekleştireceği ve bu sürecin sanayi yatırımlarına nasıl yansıyacağı.

Gözler 27-29 Ekim'deki Çin temaslarında

Avrupa Parlamentosunun ticaret alanındaki temsilcilerinden oluşan bir heyetin 27-29 Ekim tarihlerinde Çin'i ziyaret etmesi planlanıyor. Parlamento Uluslararası Ticaret Komitesi Başkanı Bernd Lange, 21 Ekim'de yaptığı açıklamada AB'nin Çin'le anlaşmazlıkları yalnızca tek tek sektörler üzerinden değil, daha geniş kapsamlı bir ticaret düzenlemesiyle ele alması gerektiğini savundu. Lange'nin açıklaması, Brüksel'de Pekin'le ilişkilerin yalnızca yaptırımlar üzerinden yönetilmesinin yeterli görülmediğine işaret ediyor.

Heyetin gündeminde Çin'in ihracat kontrolleri, Avrupa sanayisini etkileyen ticaret uygulamaları ve pazara erişim konularının bulunması bekleniyor. Bununla birlikte ziyaretin Sindlhauser dosyasında kesin bir anlaşma sağlayacağına ilişkin resmi bir taahhüt bulunmuyor. Avrupa Birliği ile Çin arasındaki bir sonraki üst düzey ticaret toplantısının ise Mart 2027'de yapılması kararlaştırılmış durumda.

Sindlhauser konusunda somut bir adım atılıp atılmayacağı, Çin'in ihracat kısıtlamalarında sağlayacağı kolaylıklara ve AB'nin kendi yaptırım listesini değiştirmeye hazır olup olmadığına bağlı olacak. Şimdilik kesinleşen tablo, Çin'in kritik malzemeler üzerindeki kontrolünün Avrupa'nın çip tedarik zincirinde baskı oluşturduğu ve Brüksel'i Rusya yaptırımlarıyla bağlantılı siyasi bir tercihle karşı karşıya bıraktığı yönünde.

Kaynak: HABER MERKEZİ

Avrupa çin