Ukrayna, Karadeniz'de tahıl sevkiyatını yeniden başlatmak için Türkiye, Hindistan ve Mısır'la görüşüyor. Zelenskiy, üç ülkenin kendi bayraklı gemileri için güvenli geçiş önerdiğini, Rusya'nın plana karşı çıktığını açıkladı. Tahıl ihracatı aksıyor.
Murat Ali Oral 19 Ekim 2026 10:31 19 Ekim 2026 10:35 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Karadeniz'de sivil gemi trafiğinin yeniden güvenli hale getirilmesi için Türkiye, Hindistan ve Mısır'la görüşmeler yürütüldüğünü açıkladı. Üç ülkenin kendi bayraklarını taşıyan ticaret gemilerinin hem Ukrayna hem de Rusya limanlarına güvenle ulaşmasını öngören öneriye Moskova'nın karşı çıktığını belirten Zelenskiy, mevcut taşıma yollarının ülkenin tarım ürünleri ihracatını karşılamaya yetmediğini söyledi.
Türkiye, Hindistan ve Mısır'dan gemilere güvence önerisi
Karadeniz'de aylardır devam eden liman ve ticaret gemisi saldırılarının ardından Ukrayna, tarım ürünleri ihracatını yeniden artırabilmek için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırdı. Zelenskiy'nin 18 Ekim'de verdiği röportajda açıkladığı plana göre Türkiye, Hindistan ve Mısır bayraklı gemilerin hem Ukrayna hem de Rusya limanlarına güvenli şekilde giriş yapabilmesi hedefleniyor.
Öneri, söz konusu ülkelerin bayraklarını taşıyan sivil gemilere saldırılmaması konusunda karşılıklı güvence verilmesini içeriyor. Böylece bir geminin Ukrayna limanına, diğerinin Rusya limanına giderek gıda ürünlerini taşıyabilmesi amaçlanıyor.
Planın önemli özelliği, tüm Karadeniz'de kapsamlı bir ateşkes sağlanmasını beklemeden belirli ticaret gemilerinin korunmasına dayanması. Ancak henüz taraflar arasında imzalanmış bir anlaşma veya başlamış yeni bir koridor uygulaması bulunmuyor.
Zelenskiy: Rusya plana karşı çıkıyor
Ukrayna lideri, Türkiye, Hindistan ve Mısır'ın Moskova ile temaslarını sürdürmesine rağmen Rusya'nın güvenli geçiş teklifini kabul etmediğini belirtti. Zelenskiy'ye göre önerinin hayata geçirilmesi, tarım ürünleri ihracatının yeniden başlamasının yanı sıra ticari gemilere yönelik saldırı riskini de azaltabilir.
Karadeniz'deki taşımacılık sorunu özellikle ağustos ayından itibaren ağırlaştı. Rusya'nın Ukrayna limanlarına ve ticaret gemilerine yönelik saldırıları, tahıl sevkiyatlarını büyük ölçüde durdurdu. Öte yandan Ukrayna'nın Rus petrol ihracatında kullanılan ve yaptırımlardan kaçınmakla ilişkilendirilen gölge filo gemilerine yönelik saldırıları da bölgedeki güvenlik krizini derinleştirdi.
Ticari gemilere yönelik saldırıların artması, sigorta maliyetleri ve sevkiyat güvenliği açısından yeni riskler yarattı. Karadeniz'deki bazı saldırılar Romanya ve Bulgaristan'ın ekonomik bölgelerine kadar uzanırken, ticaret gemilerinde can kayıpları da yaşandı. Moskova'nın son öneriye ilişkin bağımsız bir resmî yanıtı henüz doğrulanmış değil. Rusya'nın plana karşı çıktığı bilgisi Zelenskiy'nin açıklamasına dayanıyor.
Ukrayna'nın tahıl ihracatı yüzde 38'de kaldı
Karadeniz'deki güvenlik krizi, Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatında ciddi bir kapasite kaybına yol açtı. Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanlığının 2 Ekim'de açıkladığı verilere göre ülke, eylül ayında toplam 2,4 milyon ton tarım ürünü ihraç edebildi. Bu miktar, aynı dönem için öngörülen ihracat potansiyelinin yalnızca yüzde 46'sına karşılık geldi.
En büyük kayıp tahıl ihracatında yaşandı. Eylül ayında 1,4 milyon ton tahıl ihraç edilirken bu miktar, hedeflenen hacmin yalnızca yüzde 38'ini oluşturdu. Yağlı tohum ihracatı 444 bin tonla potansiyelin yüzde 83'üne ulaşırken, bitkisel yağ ihracatı 311 bin tonla yüzde 64 seviyesinde kaldı. Yağlı tohum küspesinde ise 280 bin tonluk sevkiyatla yüzde 46'lık gerçekleşme sağlandı.
Böylece Karadeniz limanlarındaki kısıtlamaların en ağır etkisi, büyük miktarlarda ve düşük taşıma maliyetiyle sevk edilmesi gereken tahıl ürünlerinde görüldü.
Tuna limanları ve demiryolu deniz taşımacılığının yerini dolduramadı
Ukrayna, Karadeniz'deki derin su limanlarının büyük ölçüde kullanılamaması üzerine ihracatını Tuna Nehri limanlarına, demiryoluna ve karayoluna yönlendirdi. Eylül ayında gerçekleştirilen 2,4 milyon tonluk tarım ürünü ihracatının 1,3 milyon tonu Tuna limanlarından yapıldı. Bu güzergâhın toplam ihracattaki payı yüzde 54'e ulaştı.
Demiryoluyla 993 bin ton ürün taşınırken toplam içindeki pay yüzde 41 oldu. Karayolunda ise 120 bin tonla yüzde 5'lik pay kaydedildi. Ancak mevcut güzergâhların taşıma kapasitesi, Karadeniz limanlarının normal koşullarda gerçekleştirebildiği sevkiyat hacminin oldukça altında kalıyor.
Ukrayna'nın derin su limanları, bir pazarlama sezonunda yaklaşık 36 milyon ton tahılın dünya pazarlarına ulaştırılmasını sağlayabilecek kapasiteye sahip. Ukrayna yönetimi, bu büyüklükteki bir sevkiyatın yalnızca demiryoluyla gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığını vurguluyor.
Ekim ayında da ihracat sınırlı kaldı. Tarım Bakanlığının 15 Ekim'de açıkladığı verilere göre ayın ilk bölümünde 1 milyon 125 bin ton tarım ürünü ihraç edildi. Bu miktar, aynı dönem için beklenen hacmin yaklaşık yarısına karşılık geldi.
İhracatta 30 milyon tonluk kayıp riski
Karadeniz limanlarının yeniden tam kapasiteyle çalışamaması, Ukrayna'nın 2026-2027 pazarlama sezonuna ilişkin ihracat beklentilerini de tehdit ediyor. Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, mevcut kısıtlamaların sürmesi halinde sezon boyunca 30 milyon tondan fazla tarım ürününün ihraç edilemeyebileceği uyarısında bulundu.
Ukrayna'nın bir sezon için toplam tarım ürünü ihracat potansiyeli yaklaşık 64 milyon ton düzeyinde hesaplanıyor. Dolayısıyla mevcut lojistik sorunların devam etmesi, ihracata yönelik üretimin önemli bölümünün ülke içinde kalması anlamına gelebilir.
Bu durum yalnızca dış ticaret gelirlerini azaltmakla sınırlı kalmıyor. Çiftçilerin ürünlerini zamanında satamaması, yeni üretim dönemi için ihtiyaç duydukları finansmana erişimlerini de zorlaştırıyor. Özellikle 2027 yılı ekim dönemi öncesinde üreticilerin nakit akışında yaşanabilecek sorunlar, gelecek yılın tarımsal üretimini de etkileyebilir.
Avrupa Birliği'nden 1,1 milyar euro destek istendi
Karadeniz'deki deniz taşımacılığının normale dönmesini bekleyen Ukrayna, diğer taraftan Avrupa Birliği üzerinden yürüttüğü ihracatın kapasitesini artırmak istiyor. Zelenskiy, Avrupa Birliği'nden dayanışma yolları olarak bilinen alternatif ulaştırma sistemine daha güçlü destek verilmesini talep ettiklerini açıkladı.
Bu hatlar 2022 yılında oluşturulmuştu ve halen faaliyette bulunuyor. Dolayısıyla Ukrayna'nın talebi kapanmış bir programın sıfırdan başlatılmasından çok, mevcut güzergâhların kapasitesinin ve finansmanının güçlendirilmesine yönelik. Avrupa Komisyonunun 12 Ekim'de yayımladığı verilere göre ağustos ayında Ukrayna'nın tahıl, yağlı tohum ve ilgili ürün ihracatının yaklaşık yüzde 90'ı alternatif dayanışma hatları üzerinden gerçekleştirildi.
Ukrayna yönetimi, artan taşıma maliyetlerini karşılayabilmek için Avrupa Birliği'nden en az 1,1 milyar euro lojistik desteği de istedi. Bu talep, ek taşıma giderlerinin ton başına yaklaşık 50 euro düzeyinde hesaplanmasına dayanıyor.
Ancak demiryolu ve Tuna üzerinden gerçekleştirilen taşımacılığın mevcut fiziksel sınırları, yeni finansman sağlansa bile Karadeniz'deki büyük limanların önemini ortadan kaldırmıyor.
Türkiye daha önce yeni tahıl koridoru planı hazırlamıştı
Türkiye'nin yeni görüşmelerde yer alması, Ankara'nın son aylarda yürüttüğü diplomatik girişimlerin devamı niteliğinde. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 31 Ağustos'ta Türkiye'nin Karadeniz'de tahılın güvenli taşınmasını sağlayacak yeni bir plan hazırladığını ve Rusya ile Ukrayna'yla temas halinde olduğunu açıklamıştı.
Fidan, gerekli koşulların oluşması halinde 2022'de uygulanan tahıl anlaşmasına benzer yeni bir düzenleme için çalıştıklarını belirtmişti.
24 Eylül'de New York'ta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Zelenskiy arasında gerçekleştirilen görüşmede de Karadeniz güvenliği ve deniz yoluyla gıda ihracatının yeniden sağlanması ele alındı. Ukrayna Cumhurbaşkanlığının görüşmeye ilişkin açıklamasında, deniz ticaret koridorunun yeniden işler hale getirilmesi için farklı seçeneklerin değerlendirildiği belirtildi.
Türkiye, Birleşmiş Milletlerle birlikte Temmuz 2022'de Karadeniz Tahıl Girişimi'nin oluşturulmasına aracılık etmişti. Söz konusu anlaşma sayesinde yaklaşık 33 milyon ton tahıl ve gıda ürünü dünya pazarlarına taşınmıştı. Rusya'nın Temmuz 2023'te anlaşmadan çekilmesinin ardından bu mekanizma sona ermişti.
Şimdi gündeme gelen öneri ise üç ülkenin bayraklarını taşıyan gemilere karşılıklı saldırmazlık güvencesi verilmesini öngörmesi bakımından önceki anlaşmadan farklılaşıyor.
Türkiye'de yem ve gıda maliyetleri açısından da önemli
Karadeniz'deki tahıl taşımacılığının yeniden güvenli hale getirilmesi, Türkiye açısından da ekonomik önem taşıyor. Rusya ve Ukrayna, Türkiye'nin özellikle yem hammaddesi tedarikinde başlıca kaynak ülkeler arasında bulunuyor.
Buğday, mısır, arpa, ayçiçeği küspesi ve diğer tarımsal ürünlerde bölgedeki sevkiyat sorunları, ithalatçıların alternatif tedarik kaynaklarına yönelmesine ve taşıma maliyetlerinin artmasına yol açabiliyor. Karadeniz'de güvenli ticaret gemisi trafiğinin yeniden sağlanması, özellikle navlun ve sigorta giderlerinin azaltılması bakımından önem taşıyor.
Bununla birlikte yeni bir koridorun oluşturulması, küresel tahıl fiyatlarında otomatik ve aynı ölçüde bir düşüş anlamına gelmiyor. Hasat miktarları, stoklar, enerji fiyatları ve dünya genelindeki talep de fiyatları belirleyen unsurlar arasında bulunuyor. Türkiye, Hindistan ve Mısır'ın yürüttüğü girişimin sonuç verebilmesi için ise öncelikle gemilere yönelik karşılıklı güvenlik taahhütlerinde uzlaşılması gerekiyor.
Mevcut durumda görüşmeler devam ediyor ancak Rusya'nın plana ilişkin kabulü bulunmuyor.
Kaynak: HABER MERKEZİ
tarım ukrayna Rusya
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.