Yoksulluk hesabında konut etkisi: 2,1 milyon kişilik fark ortaya çıktı

YAYINLAMA 18 Ekim 2026 17:14

GÜNCELLEME 18 Ekim 2026 17:36

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), 17 Ekim Dünya Yoksullukla Mücadele Günü kapsamında yayımladığı yoksulluk notları serisinin ilk çalışmasında, Türkiye’de yoksulluğun ölçüm yöntemlerini inceledi. Hazırlanan çalışmada, konut sahipliği, yaş ve bölgesel farklılıkların yoksulluk oranlarını önemli ölçüde etkilediği belirtildi.

Araştırmada, TÜİK’in hane gelirine dahil ettiği “kira karşılığı” kavramına dikkat çekildi. Kendi evinde ya da kira ödemeden başkasına ait bir konutta yaşayanların elde ettiği varsayılan kira değeri, hanelerin barınma açısından avantajını yansıtsa da günlük ihtiyaçlarını karşılamak için kullanabilecekleri nakit bir gelir oluşturmuyor.

Kira karşılığı hesaptan çıkarılınca yoksulluk artıyor

Araştırmaya göre, kira karşılığı gelir hesabından çıkarıldığında 2025’te yüzde 20,6 olan resmî yoksulluk oranı yüzde 23,2’ye yükseldi. Bu oran, Eurostat’ın aynı kalemi dışarıda bırakarak Türkiye için hesapladığı yüzde 23,4’lük seviyeye yaklaştı. İki hesaplama arasındaki farkın, kiraların hane gelirlerinden daha hızlı arttığı dönemin ardından 2024 ve 2025 anketlerinde belirginleştiği ifade edildi.

Kira karşılığının gelir hesabına eklenmesi sayesinde yoksulluk sınırının üzerinde kalanların sayısı da arttı. 2014-2021 döneminde 1,5 milyon ile 2 milyon arasında değişen bu sayı, 2025’te 3,5 milyona ulaştı. Bu kişilerin yaklaşık dörtte üçü ev sahibi olunan, geri kalanı ise kira ödenmeyen konutlarda yaşayan hanelerden oluştu.

Yaşlılarda yoksulluk oranı yükseldi

Kira karşılığı sayesinde yoksulluk eşiğinin üzerinde kalanlar arasında 65 yaş ve üzerindekilerin payı da önemli ölçüde arttı. 2019’da yüzde 8,7 olan bu oran, 2025’te yüzde 30,8’e çıktı.

Aynı yaş grubunda resmî yoksulluk oranı yüzde 17,2 olarak hesaplanırken kira karşılığı gelirden çıkarıldığında oran yüzde 28,2’ye yükseldi. Araştırmada, gelir tanımındaki farklılıkların özellikle yaşlı nüfusun yoksulluk durumunu değerlendirirken belirleyici olabildiği vurgulandı.

Kira karşılığının gelirden çıkarılması, medyan geliri ve buna bağlı yoksulluk eşiğini de düşürdü. Bu nedenle, büyük bölümü kiracılardan oluşan yaklaşık 1,4 milyon kişi daha düşük eşik nedeniyle yoksul sayılmadı. İki yönlü etkinin neticesinde yoksul sayısı bakımından 2,1 milyon kişilik fark ortaya çıktı.

Kiracılarda yoksulluk oranı yüzde 37,2

Çalışmada, kiracıların ödediği kira ve diğer konut giderlerinin gelir hesaplamasında yeterince dikkate alınmamasının yoksulluk tablosunu etkilediği belirtildi. Konut giderleri hesaba katıldığında, 2025’te yoksulluk oranı kiracılarda yüzde 37,2, ev sahiplerinde ise yüzde 20,4 olarak hesaplandı.

Kiracıların enflasyondan daha fazla etkilendiği de araştırmanın bulguları arasında yer aldı. Aralık 2020-Aralık 2025 döneminde kiracıların karşılaştığı fiyat düzeyi, çalışmada aynı yöntemle yeniden hesaplanan resmî TÜFE’nin yüzde 9 ila 17 üzerinde kaldı. Bu farkın büyük bölümünün kira artışlarından kaynaklandığı kaydedildi.

Bölgesel yoksulluk sıralaması değişti

Araştırma, yoksulluk oranlarının hesaplanmasında kullanılan eşiğin bölgesel karşılaştırmaları da değiştirebildiğini ortaya koydu.

Her bölgenin kendi medyan gelirine göre belirlenen yoksulluk sınırı kullanıldığında, medyan geliri en düşük bölgelerden Şanlıurfa ve Diyarbakır yüzde 11,1 ile 26 bölge arasında en düşük yoksulluk oranına sahip bölge olarak göründü.

Türkiye genelindeki ortak yoksulluk eşiği kullanıldığında ise aynı bölgedeki oran yüzde 53’e yükselerek en yüksek seviyeye çıktı. Raporda, bölgesel eşiklerin bölgelerin kendi içindeki gelir eşitsizliğini, ortak eşiğin ise bölgeler arasındaki refah farklılıklarını ortaya koyduğu belirtildi.

Göreli yoksulluk ve alım gücü farklı sonuçlar verdi

TEPAV’ın çalışmasında, resmî göreli yoksulluk oranının tek başına alım gücündeki değişimi açıklamakta yetersiz kalabileceği ifade edildi. 2014 yılındaki yoksulluk eşiği yalnızca fiyat artışlarına göre güncellendiğinde, bu sınırın altında kalan nüfusun oranı 2014’te yüzde 21,8 iken 2025’te yüzde 2,1’e geriledi. Araştırmada, bu düşüşte özellikle son iki ankette ölçülen reel gelir artışının etkili olduğu belirtildi.

Enflasyonun haneler üzerindeki etkisinin de harcama düzeyine göre değiştiği kaydedildi. Gıda ve enerji fiyatlarının hızla yükseldiği 2022’de, en düşük harcama grubundaki yüzde 10’luk kesimin karşılaştığı enflasyon, en yüksek harcama grubundaki yüzde 10’luk kesimin enflasyonunu 8 ila 19 puan aştı.

Yoksulluk ve enflasyon için yeni göstergeler önerildi

TEPAV, yoksulluğun daha kapsamlı değerlendirilebilmesi için resmî yoksulluk oranının yanı sıra kira karşılığı hariç tutularak ve konut giderleri düşülerek hesaplanan oranların da düzenli yayımlanmasını önerdi. Türkiye genelindeki ortak yoksulluk eşiğine göre bölgesel oranların ve tüketime dayalı mutlak yoksulluk serisinin açıklanması da öneriler arasında yer aldı.

Çalışmada ayrıca farklı harcama düzeylerine ve hane özelliklerine göre enflasyon endeksleri hazırlanması gerektiği vurgulandı. Sosyal ödemelerin alım gücünün de bu göstergeler aracılığıyla izlenmesinin, desteklerin hanelerin gerçek ihtiyaçlarına ne ölçüde karşılık geldiğinin değerlendirilmesine katkı sağlayacağı ifade edildi.