Dizel fiyatları tüm dengeleri altüst ediyor

Rafineri çıkışlı standart ve düşük kükürtlü (Euro Diesel standartlarına uygun) dizel yakıtın Türkçe teknik ve resmi tanımına Motorin adını veriyoruz. İçeriğinde kükürt oranı yüksek ağır yakıtlar ya da çiftçilerin ve balıkçıların kullandığı yakıtlar, bizde mazot olarak adlandırılıyor. Mazot deyince benim aklıma doğrudan tarım ve tarımda kullanılan makineler geliyor. Dizel ise daha çok otomotiv sektöründe kullanılıyor. Başka dillerde, bizdeki gibi farklı kelimelerle ifadeler var mı bilmiyorum; ama her üç kelimeyle de kastettiğimiz şey tek bir şey: ‘Dizel Yakıt’.

Dizel fiyatlarının benzin fiyatlarını geçmesi ve ham petrolden elde edilme maliyetlerindeki artış hem rafineri teknik süreçlerinden hem de küresel arz-talep dengelerinden kaynaklanıyor.

Tarihsel olarak dizel, ham petrolün işlenmesi sırasında benzine göre daha alt kademelerde elde edilen daha "kaba" bir yakıt olduğu için daha ucuzdu.

Ancak günümüzde bu durumun değiştiğini görüyoruz.

Ham petrolden dizele ulaşma süreci, gelişen çevre standartları nedeniyle benzine kıyasla daha karmaşık ve maliyetli hale gelmiş durumda. Ultra düşük kükürtlü motorin (örneğin Euro 6 standartlarında dizel) üretmek için yakıtın yüksek sıcaklık ve basınç altında hidrojen gazı ile işlenmesi gerekiyor. Hidrojen üretimi ve bu tesislerin işletme maliyeti oldukça yüksek.

Ham petrol distilasyon kulesine girdiğinde, benzin gibi hafif fraksiyonlar daha düşük sıcaklıklarda buharlaşıp ayrışıyor. Dizel ise daha ağır hidrokarbon zincirlerine sahip... Ağır molekülleri kaliteli dizele dönüştürmek için yüksek enerji ve sermaye gerektiren ikincil rafineri süreçlerinin kullanılması gerekiyor.

Kış aylarında dizelin donmasını önlemek için içine özel katkı maddeleri eklemek gerekiyor. Bu katkılar üretim birim maliyetini artırıyor.

Üretim süreçlerinden doğan maliyet artışlarına, ham petrolün artan taşıma maliyetlerine, Avrupa rafinelerinin kapasite eksikliğine, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle uygulanan yaptırımlara, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın son dönemde karşılıklı olarak enerji santrallerini ve limanları yok etme yarışına dönüşmesine gibi etmenleri de eklediğimizde gerçekten adeta uçuşa geçmiş dizel fiyatlarıyla karşı karşıyayız.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın Ekim 2026 ‘Petrol Piyasası Raporu’ 15 Ekim 2026’da yayınlandı. Rapor çok çarpıcı veriler içeriyor.

Rapora göre; uzun süreli arz kesintilerinin, sonbahar rafineri bakımları ve kış aylarındaki zirve talep dönemi öncesinde mevsim normallerine aykırı stok düşüşlerini zorunlu kılmasıyla motorin piyasaları önemli bir baskı altında kaldı. Rusya ve Orta Doğu kaynaklı günlük 1,3 milyon varillik kaybın diğer kaynaklardan sağlanan yüksek arzla yalnızca kısmen telafi edilebilmesi nedeniyle, Eylül ayındaki küresel motorin ihracatı yıllık bazda günlük 700 bin varil daha düşük gerçekleşti.

Küresel dizel fiyatları, Eylül ayında ulaşılan varil başına 200 doların üzerindeki tüm zamanların en yüksek seviyelerinden gerilemiş olsa da, referans fiyatlar ham petrolün ve kriz öncesi seviyelerin neredeyse iki katı düzeyinde seyretmeye devam ediyor.

Singapur'da toptan dizel fiyatları Eylül ayı ortasında varil başına 200 doları aşarken, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'nde varil başına yaklaşık 220 dolarla tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaşmış durumda.

Perakende dizel fiyatları da buna paralel olarak çoğu büyük ekonomide rekor seviyelere yükseldi.

Ancak Eylül ayında navlun oranlarının hızla artması ve ham petrolün teslimat maliyetinin sert bir şekilde yükselmesiyle birlikte, Avrupalı rafineler için dizel fiyat farkları varil başına 100 dolardan Ekim ayı başı itibarıyla 60 dolar seviyelerine gerilemiş. Ham petrol navlun piyasalarındaki gerilimin diğer tanker kategorilerine de sıçramasıyla birlikte, başlıca ithalat pazarları olan Avrupa, Afrika ve Latin Amerika'da teslimat bazlı dizel fiyatlarının önümüzdeki haftalarda yeniden yükselmesi bekleniyor.

Küresel benzin ve dizel talebi ile fiyat hareketleri, makroekonomik açıdan belki de en hassas ve en öncü göstergelerden biri. Benzin tüketimi daha çok bireysel tüketim ve seyahat alışkanlıklarını yansıtırken, dizel talebi imalat sanayinin, uluslararası ticaretin ve lojistiğin nabzını tutar.

Doğrudan enflasyon yaratıcı bir etkiye sahip

Küresel dizel talebi ekonomik faaliyetlerle sıkı sıkıya bağlantılı... O nedenle bu girift yapı talebin fiyata karşı esnek olmamasını doğuruyor.

Sanayi üretimi ve küresel mal ticareti arttıkça dizel tüketimi hızla artar. Ekonomik durgunluk dönemlerinde ise küresel dizel talebinin düşmesine tanık oluruz. Lojistik maliyetlerindeki artış, özellikle maliyet kaynaklı mal enflasyonuna yol açar.

Dizel, tarımda en önemli girdilerden biridir. Dizel fiyatlarındaki artış tarımsal ürünlerin üretim maliyetini artırır ve ürünler artık tarladan soframıza daha yüksek bir fiyatla gelir.

Kısacası, dizel fiyatlarındaki artış doğrudan enflasyon yaratıcı bir etkiye sahiptir.

Rapora geri döndüğümüzde,

Rapor, aşırı yüksek fiyatlar ve birçok ülkede ekonomik görünümün kötüleşmesi nedeniyle teslimatların azaldığını belirtiyor. Çin ve Avrupa'nın düşüşte aslan payını aldığı, 2026'nın ikinci çeyreğinde yıllık bazda 1,1 milyon varil/günlük düşüşle 28,5 milyon varil/gün seviyesine gerileyen teslimatların, üçüncü çeyrekte yıllık bazda 750 bin varil/günlük bir daralmayla 28,7 milyon varil/gün seviyesine indiği, yine rapor içerisindeki tespitler. Savaşın başlamasından bu yana, ulaştırma sektörü dışındaki gazyağı teslimatları belirgin şekilde azalmış.

İşte tüm bu sayılan nedenlerle, 9 Ekim 2026’da Başkan Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmenin ardından Rusya'nın küresel pazarlara 4 milyon tondan fazla dizel yakıt tedarik edeceğini duyurdu. ABD Hazine Bakanlığı, Rus dizeline yönelik yaptırımları hafifleten bir lisans yayımladı. İki gün sonra Başkan Trump, Rusya ve Ukrayna arasında "derhal yürürlüğe girecek" bir "enerji ateşkesi" ilan etti.

Rusya’ya yönelik olarak Başkan Trump’ın 18 Eylül 2026 tarihinde, Rusya'nın enerji ihracatına yönelik ABD yasal yaptırımlarını, ikincil yaptırımları ve gümrük vergisi yetkilerini yasalaştırıp genişleten "Lindsey O. Graham Rusya ve İran'a Yaptırım Yasası"nı imzalayarak yürürlüğe koyduğunu da not olarak düşelim.

Bir karar alıp ardından tam tersine başka bir karara varmaya biz kendi içimizde çok alışığız; ancak Batı’da kısa süreli böyle savrulmalara pek rastlamayız. Başkan Trump Amerika’yı Büyük Türkiye yapacak derken fazla da abartmadık sanırım.

Buradaki değişikliğin temel nedeni 20 günden az kalan 3.Kasım.2026’da gerçekleşecek ABD ara seçimleri.

Anketlerde Başkan Trump’ı onaylayanların oranı yüzde 37’ye kadar düştü. Yine anketlere göre, Demokratların hem Meclis’i hem de Senato’yu kazanma ihtimali yüzde 64’e yükselmiş görünüyor. Demokratların tek başına Meclis’i alma ihtimali ise yüzde 91. Üstelik önemli eyaletlerde (örneğin Teksas) Demokrat senatör adayları anketlerde önde.

Başkan Trump’ın politikalarının Amerikan halkının yaşam maliyetlerini artırdığına inananların oranı yüzde 70’lerin üzerinde. Benzin fiyatlarının kişiler üzerinde büyük bir sıkıntı yarattığını söyleyenlerin oranı da yüzde 70’e yakın. Buna karşılık, ekonominin iki sene öncesine göre daha kötü olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 40’a yakın.

Benzin fiyatları ve motorin kaynaklı tüketim malı enflasyonu, seçimler öncesi geri vitesin temel nedeni gibi görünüyor.