Enflasyon (belki) düşer ama hayat pahalılığı baki kalır

Enflasyon düşünce hayat pahalılığı bitmez Sihirli el dokunsa bile… Daha da yükselecek Enflasyon düşe düşe artacak!

Bir kere eğer bir cümlede enflasyon sözcüğü geçiyorsa zaten fiyatlar artmaya devam ediyordur. Enflasyonda çok hızlı bir gerileme olduğu dile getirilirken bu görüşe fiyatların düştüğü iması ekleniyorsa zaten artık o cümlede enflasyon kavramına yer yoktur. O cümleye girmesi gereken sözcük, deflasyondur.

Oysa çoğu kez kavramların karıştırılmasından medet umulur. Vatandaşın enflasyonun düşüşünü, fiyatların gerilemesi olarak anlaması, algılaması istenir.

Hele hele bu görüşü satın almaya hazır büyük bir kitle varsa… Gerçi bu kitle bile gerçeğin ne olduğunun farkındadır da işte o siyasetçisine toz kondurmamak yok mu!

Enflasyon düşünce hayat pahalılığı bitmez

Ekonomi yönetiminde bulunan bazı isimlerin zaman zaman dile getirdikleri görüşlere bakınca siyasetin kendine özgü keskin tarafını görmek çok kolaylaşıyor. Çünkü söylenenler, iktisat kitaplarının hiçbirinde yazmıyor. Bu kişiler de iktisat kitaplarını sular seller gibi okuduklarına, bildiklerine göre…

Dönem dönem özet olarak şu görüşü duyarız:

“Enflasyon düşmeye başladı. Şu tarihte şuraya inilecek ve böylece vatandaşın refahı artacak…”

Sayılarla gidelim. Şimdi enflasyon en son veriye göre yüzde 29,73. Yıl sonu için tahmin edilen oran yüzde 28,4. Önümüzdeki üç yılın hedefi de sırasıyla yüzde 21, yüzde 13,5 ve yüzde 9.

Bu yılın tahmini ve gelecek üç yılın hedefi orta vadeli programda yazıyor. Yani ekonomi yönetimi diyor ki, gelecek üç yılda da fiyatlar artmaya devam edecek. Zaten tersini bekleyen yok, fiyatların düşeceği yönünde bir beklenti söz konusu değil.

Ama hedefler tutarsa yıllık enflasyon giderek düşecek. Peki bu durum vatandaşın refahını artıracak mı, yanıt evetse, nasıl?

Örneğin 2021 yılında enflasyon yüzde 21 olarak gerçekleşse bile gelirler yüzde 20 artarsa vatandaş zararda. Yüzde 21’in çok sağlıklı bir ölçümle belirlendiğini varsayıyorum. Refah, gelir artışı ancak enflasyonun üstünde olduğu takdirde mümkün.

Eğer gelir artışı enflasyonun üstünde olmayacaksa 2027’de enflasyon isterse yüzde 21 değil, yüzde 11 olsun, hiç önemi yok.

Dolayısıyla enflasyon düştüğünde refahın artacağı, yaşam kalitesinin düzeleceği hoş bir masal.

Sihirli el dokunsa bile…

Hep vurgulamışımdır; ne enflasyon, ne deflasyon yaşanan bir dönem düşünün. Fiyatlar bir şekilde sabitlendi, bundan dolayı talepte öyle büyük bir patlama da yok, tüketim şimdiki tempoda devam ediyor. Tabii ki fiyatlarla birlikte gelirler de sabitlendi.

Eğer refah, enflasyonun biraz düşmesinden dolayı artabiliyorsa hem fiyatların hem gelirlerin sabitlenmesiyle birlikte iyileşmese bile en azından daha da bozulmaz. Peki herkes fiyat ve gelir sabitlemesini benimser mi?

Bu soruya “Evet” yanıtı verilebiliyorsa, bunun anlamı şu:

“Demek ki mevcut koşullarda, bu fiyat ve gelir düzeyiyle herkes gayet iyi geçinebiliyor, küçüklü büyüklü tüm iş insanları işlerini gayet rahat döndürüyor.”

Ama gerçek böyle değil çünkü şu anki fiyat düzeyi çok yüksek. Herkes de zaten ondan şikayetçi değil mi?

Daha da yükselecek

Bugünkü yazımda iki grafik var. Grafiklerin ilki 2006 yılı başından son verinin açıklandığı bu yılın eylülüne kadar olan tüm ayları kapsıyor.

Yıllık enflasyon iki yıldır düşüyor. Ama aynı dönemde fiyatlar artmaya tabii ki devam ediyor. Verileri somutlaştıralım.

2024’ün mayıs ayındaki TÜFE 72 düzeyinde. TÜFE’yi herhangi bir harcama kaleminiz olarak düşünün, ayda bu kadar harcıyorsunuz. Bu 72’nin, 72 lira diyelim, bir yıl önceye göre artış oranı yüzde 75.

O tarihten bu yana yıllık artış oranı hep düşmüş ve son olarak yüzde 29,73’e inilmiş. Peki Mayıs 2024’te 72 liraya alınan bir ürünün fiyatı ne oldu, 137 lira. Yani endeks 72’den 137’ye çıktı.

Şimdi diyorlar ki “Bakın enflasyon nasıl yüzde 75’ten yüzde 29’lara indi, refahınız nasıl da arttı”! İyi de vatandaşın cebinden çıkan para 72 liradan 137 liraya yükseldi.

İstenen şu; vatandaş cebinden çıkan paranın ne kadar arttığına değil, yıllık oranın ne kadar değiştiğine odaklansın. Girişte belirttiğim gibi bunu yapmaya, bunu satın almaya hazır kitle dışında bu yaklaşıma prim veren tabii ki yok.

Enflasyon düşe düşe artacak!

İkinci grafik yıl sonları itibarıyla olan enflasyonu ve o tarihlerdeki endeksin düzeyini gösteriyor. Grafiğin son bölümündeki açık renk kutular, bu yılın tahminine ve gelecek üç yılın hedefine işaret ediyor.

Her şey ideal biçimde gider ve öngörülen tutarsa 2029 yılında enflasyon yüzde 9 olacak. Varsayalım bu sağlandı, enflasyon artık 2029’da yüzde 9 ve tek haneli.

Daha önce yüzde 9 (8,81) düzeyinde enflasyonun gerçekleştiği yıl, sıkı durun, 2015 ve o tarihteki endeks 8,47. Peki 2029 sonunda yüzde 9’luk gerçekleşme sağlanabildiği takdirde endeks kaç olacak, tam 212,18.

Yıllık enflasyon 2015’te de yüzde 9, 2029’da yüzde 9 ama 2015 sonundaki harcamanız yalnızca 8,47 liraydı, harcama 2029 sonunda 212,18 lira olacak.

Enflasyon aynı, peki ya refahınız, geçim zorluğunuz; o da aynı mı?