Yapay zekâ için zarlar yeniden atılıyor

Büyük bir felaketi beklemeden harekete geçilmesi gerektiğine dair kamuoyu oluşmaya başladı. En son North Carolina’da yaklaşık 1.850 acre (7,5 km²) alanda planlanan dev bir AI veri merkezi (Project Delta), yerel halkın yoğun örgütlenmesi, protestoları ve açtığı dava sonucunda County Commissioners’ın onayı iptal edildi ve projenin ilerlemesi durduruldu.

Radikal aktivist oluşumlar da seslerini duyurmaya çalışıyor

Yapay zekâya eleştirel yaklaşan, hatta karşıt bir duruş sergileyen pek çok sivil oluşum kuruldu. Center for AI and Digital Policy (CAIDP), AI Now Institute ve Future of Life Institute (FLI) gibi politik kulvarda hareket eden düşünce kuruluşlarının yanı sıra Stop AI ve PauseAI gibi daha radikal aktivist oluşumlar da seslerini duyurmaya çalışıyor. Stop AI, PauseAI, Stop the AI Race ve Fight for the Future, AI’nin kontrolsüz gelişimine karşı en görünür aktivist oluşumlar. PauseAI, 2023’te Joep Meindertsma tarafından kuruldu ve frontier AI’nin güvenli ve demokratik biçimde kontrol edilebilmesi kanıtlanana kadar geliştirilmesinin duraklatılmasını savunuyor; 14’ten fazla ülkede faaliyet gösteriyor ve 1.000’den fazla destekçiye ulaştığını belirtiyor. Stop AI, 2024’te ortaya çıkan daha radikal bir hareket olarak AGI/ASI geliştirilmesine kalıcı bir küresel yasak talep ediyor ve OpenAI gibi şirketlerin ofisleri önünde doğrudan eylemler ve sivil itaatsizlik eylemleri düzenliyor. Kendini grassroots bir hareket olarak tanımlıyor. 2024’te Sam Kirchner ve Guido Reichstadter tarafından kuruldu. Sam Kirchner 2025 Kasım’ında ortadan kayboldu.

Stop the AI Race, 2026’da görünürlük kazanan daha yeni bir hareket olup OpenAI, Anthropic ve Google DeepMind gibi şirketlerin AI yarışını durdurmasını talep ediyor; yüzlerce kişinin katıldığı yürüyüşler ve ofis işgalleri düzenledi. Fight for the Future ise 2011’den beri faaliyet gösteren daha geniş bir dijital haklar oluşumu; AI gözetimi, yüz tanıma ve AI’nin emek üzerindeki etkileri gibi konularda kitlesel çevrimiçi ve fiziksel kampanyalar yürütüyor. Kuruluş, 2025 kampanyalarında 83.800 bireysel eylem gerçekleştirildiğini, 19.767 telefon görüşmesi organize edildiğini ve 515 kuruluş/sanatçının koalisyon mektuplarına katıldığını bildiriyor; ayrıca kampanyalarının milyonlarca kişiye ulaştığını belirtiyor.

Çözüm için zamana ihtiyacımız var

Bu tip gelişmeler umut verici, fakat büyük model geliştiricilerinin geri adım atmak gibi bir niyeti olup olmadığından emin değilim. Örneğin, OpenAI’da sular kurulduğu günden itibaren durulmuyor. Şirket şimdiye kadar onlarca yöneticisini ve belki de yüzlerce mühendisini kaybetti. Ilya Sutskever ve John Schulman gibi iki kurucu ortağı başta olmak üzere 10-15 isim ayrılırken, kamuoyuna açık şekilde eleştirilerini dile getirdiler. Bunlar arasında en popüler isimlerden biri olan Dario Amodei, ayrıldıktan sonra kendi şirketi Anthropic’i (Claude) kurdu. Geçtiğimiz haftalarda Jacob Coxon’ın istifası ve açıklamaları büyük ses getirmişti. Birkaç gün önce ise David Robinson, şirketin AI yeteneklerini geliştirme hızının güvenlik çalışmalarının önüne geçtiğini söyleyerek istifa etti.

Olası çözüm yollarını daha önce burada yazmıştım. Çözümü tartışmak, bulmak ve uygulamak için zamana ihtiyacımız var. Sıradan vatandaşlar temkinli ve protest bir tutum sergilerse, yapay zekânın kaderi yeniden yazılabilir, en azından yavaşlar ve zaman kazandırır. Bu düzeyde bir kolektif bilincin oluşması ise hepimizin görevi.