Bu konuşma yeni bir tespit değildir. Tarihi kendi ideolojik formatına göre yeniden yazan bir liderliğin, bu yazımı uluslararası sisteme zerk etme denemesidir. Yanılgı da burada başlar. Meşruiyet cümlesi, strateji cümlesinin yerine konur.
Köken, 2022'de başlamadı
Savaş 24 Şubat 2022'de doğmadı. Açık evre o tarihtir. Asıl başlangıç 21 Kasım 2013'tür: Yanukoviç'in AB Ortaklık Anlaşması'nı askıya alması, Euromaidan, 22 Şubat 2014'teki iktidar değişimi. Putin 2007 Münih'ten beri NATO'nun doğuya genişlemesini kırmızı çizgi sayıyordu. Aralık 2021 taslakları, NATO'nun 1997 hattı ve Ukrayna'nın tarafsızlığı, "gülünç" diye reddedildi. Batı blöf sandı. Putin blöf yapmıyordu. Bu stratejik körlüktü.
Aynı süreç ABD'nin temassız savaşıdır. Asker sürmeden yıpratma, Avrupa'yı enerji ve savunmada kendine bağlama, NATO'yu canlandırma, savunma sanayiini ihya etme. "Bu Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşıdır" cümlesi 24 Şubat sabahından beri değişmedi. Bitiş biçimi de Washington'un elindedir: cepheyi dondurmak, güvenlik garantisini NATO üyeliği dışında tutmak, yaptırımı kademelendirmek. Trump'ın sıcak dili bunu iptal etmez. İşlem diplomasisidir.
Putin Valdai'de bu teşhisin yalnız Batı yarısını aldı. Euromaidan, Rusofobi, stratejik yenilgi hedefi. Kendi hazırlığını sildi. 2008 Gürcistan, 2014 Kırım, 2015 Suriye, 2018–2022 Donbas bir zorunlu cevaplar zinciri değil, Batı'nın kırmızı çizgiyi savunmadığının öğrenilmiş dersidir. Budapeşte Mutabakatı, Kırım'ın ilhakı ve 2022 harekât tasarımı anlatının dışında kaldı. Sebep ile irade aynı şey değildir. Tetikleyen süreç, harekâtı açan iradeyi açıklamaz. Onu mazur da göstermez.
Harekâtın kendisi de bu ayrımın içindedir. 24 Mart 2022'de kayda geçen tablo değişmedi: çok eksenli taarruz, hava üstünlüğü olmadan mekanize ilerleme, siyasi hedef ile askerî hedefin uyumsuzluğu. Rusya kendi harp prensiplerine ters bir harekât başlattığı için ya ağır bedel ödeyecekti ya da hedeflerini aşağı çekecekti. İkisi birden oldu. Kiev yönünden çekilme, "toplam kazanç"ın Kırım, kara koridoru ve NATO dışı Ukrayna'ya daralması, sonra yıpratma ve temassız savaş. Eylülde 1.301 kilometrekare ve "ilerliyoruz" cümlesi bu daralmayı zafer yapmaz. Rafineri kaybının yüzde 1 diye kabul edilmesi asıl durumu ele verir. Cephe kilit, ağırlık merkezi enerji ve lojistik derinliğidir. Zafer yoktur. Durum değişikliği vardır.
İdeolojik format ve sisteme zerk
Bu tarih, otokrat ve oligarşik bir liderliğin ihtiyaç duyduğu dildir. Formatın adı çok kutupluluk, eşit güvenlik ve stratejik yenilgiye direniştir. İçeriği etki alanı, tarafsız kuşak ve nükleer eşiğin aşağı çekilmesidir.
Eşit güvenlik ilke olarak doğrudur. Birinin güvenliği diğerinin aleyhine kurulamaz. Putin'in kullanımında ilke veto olur. Ukrayna'nın tarafsızlığı ve "tarihî toprak" tarifesi, eşitliğin değil tek taraflı derinlik talebinin adıdır.
Çok kutupluluk da aynı işi görür. Hegemonya geriledikçe düzenin kendiliğinden daha serbest olacağı söylenir. Çekirdek gizlenir. Çekirdek ABD–Çin'dir. Rusya enerji, tampon ve nükleer eşik olarak çevrededir. BRICS+ ve ŞİÖ iskele olabilir. İskele, taşıyıcı sistem değildir. Üçlü Xi–Trump kapısının açık tutulması barış değil, müzakere eşiğinin yönetilmesidir. Washington yaptırımı ve sıcak dili aynı elde tutar. Pekin rekabeti yönetir, Moskova'yı bağımlı ortakta bırakır.
Kaliningrad uyarısı caydırıcılığın siyasallaşmasıdır. Doğrudan saldırı hâlinde tüm silahlar kaçınılmazdır. Caydırıcılık gerçektir ve NATO'nun 5. maddesini bugüne kadar işletmemiştir. Fakat dış toprağı çıban başı büyütüp kıyamet diline bağlamak, caydırıcılığı kriz yönetimi aracına çevirir. İlk işgali ve ilhakı başlatan taraf bu dili kullanınca, Avrupa'nın militarizasyonu sebep değil sonuç olur. Konuşma sonucu sebep diye sunar. Fransa ve Britanya'nın nükleer güç olduğu bilinir. "Başkasında olmayan silah" iddiası eşik cümlesidir, denge analizi değildir.
Esas konu: kendi sahasında kendi halkı
Dış tehdit anlatısının altında başka bir zorunluluk vardır. Rus jeopolitiği Çarlık'tan Sovyet sistemine, oradan 2000'lerin Putin oligarşisine kesintisiz bir çizgi izler. Kuzey Kutbu, nükleer kapasite, metaller ve enerji bu sürekliliğin maddi temelidir. İçeride ise çarların çarları katlettiği bir tasfiye kültürü hâkimdir. Generallerin, Politbüro üyelerinin ve yakın çevrenin birbirini tasfiyesi sistemi yenilemez. Sistemi korur.
3 dönem rejim değişikliği değil, aynı varoluşun 3 kılıfıdır.
Çarlık, genişlemeyi merkezî baskıyla tuttu. Farklı halklar imparatorluğun içindeydi, siyasi özne değildi. Birlik temsille değil itaate bağlandı.
Sovyet dönemi kılıfı değiştirdi, mekanizmayı sertleştirdi. Millî hudut retoriğiyle bölme, alfabe, sürgün, aydın kıyımı ve "Sovyet halkı" potası, Çarlık Ruslaştırmasından daha kapsamlı bir iç tasfiyeydi. Eşitlik vaadi, kendi halklarına yönelik baskının ideolojik adıydı. 1991'de kılıf düşünce birlik de düştü. Sopa kalkınca federasyon çözülür. Bu tesadüf değildir.
Putin dönemi üçüncü kılıftır. Oligarşi belirler, lider sıraya girer, tasfiye yakın çevrede sürer. Demokrasi yolu seçilmedi, çünkü topraklarında kendi halklarına sopa gösterilmeden federatif yapı kolay çözülür. Slavların dışı (ki burada Rus topraklarındaki Türklerin sözünü etmek gerekir) ve Slavların içindeki kamplar bu hesabın içindedir. "Medeni aileye girdik, onlar imparatorluğu çökertti" cümlesi bu itirafın dışarıya çevrilmiş hâlidir. Medeni olunamadı, çünkü medeniyet burada halkın özne olması demektir. Özne olursa birlik zorlanır. Otokrasi bu yüzden tercih değil, rejimin varoluş şartı diye sunulur.
Bu iç zorunluluk dış politikaya zerk edilir. Kendi halkına sopa, dışarıda eşit güvenlik, tarihî toprak ve Rusofobi anlatısı olur. Ukrayna'daki Rusça konuşan nüfus, Kaliningrad ve tarafsız kuşak aynı cümleden türer. İçeride birliği sopayla tutan rejim, dışarıda birliği toprak ve nüfusla genişleterek tutmak zorundadır. Aksi hâlde 1991 tekrarlanır. Bu güvenlik doktrini gibi durur. Aslında iç tasfiye mekanizmasının dış politika hâlidir.
3 yanılgı
Birinci yanılgı, Batı'nın stratejik körlüğünü Rusya'nın stratejik isabeti sanmaktır. Körlük vardı. Yaptırım seçkinci kaldı, Ukrayna de jure NATO'ya alınmadan vekâlet yürütüldü. Bu, 2022 tasarım hatasını, Kiev'den çekilmeyi ve hedefin daralmasını silmez.
İkinci yanılgı, çok kutuplu dili güç dengesi sanmaktır. Dil sisteme girer, denge girmez. ABD eşiği yönetir. Çin bağımlılığı derinleştirir. Avrupa bedeli öder, bunu stratejik özerklik diye okur. Rusya masada kalır, Ortadoğu'da ve Kafkasya'da çevresi daralır.
Üçüncü yanılgı, ideolojik formatı uluslararası ilke sanmaktır. Eşit güvenlik, BM reformu ve "uyum içinde yaşayalım" cümleleri ilke gibi durur. Altlarında etki alanı, tarihî toprak ve nükleer ima vardır. İlke böyle kurulursa sistem müzakere etmez, mevzi pazarlığı yapar. Mevzi pazarlığı savaşı bitirmez. Eşiği yönetir.
İçeride baskı olmadan duramayan bir yapı, dışarıda çok kutuplu adil düzen kuramaz. Kurduğu şey etki alanı ve nükleer eşiktir. Valdai'deki uyum cümlesi, kendi sahasında uyumu sopayla sağlayan bir liderliğin ağzından çıkınca ilke olmaktan çıkar.
Bilanço
Putin tarihi saptırınca meşruiyet üretiyor sanır. Formatı sisteme zerk edince düzen kuruyor sanır. İkisi de yanılgıdır. Ortada kalan, yıpranmış bir büyük gücün nükleer eşikle masada tutulduğu, sahada ise zafer değil durum değişikliği üreten bir savaştır.
Kaybeden sırası değişmedi: Ukrayna, Avrupa, Rusya. ABD hem yaptırımı hem sıcak dili tutar. Çin yıpratmadan yararlanır. Türkiye'nin payı kamp seçmemektir. Montrö, koridor, esir takası. Eller tetiğe gitmeden bölgesel denge.
Çarlık, Sovyet, Putin. Kılıf değişir, şart değişmez. Rusya'nın dışarıya sürdüğü politika, kendi halkına yönelik baskılı politikanın devamıdır. Esas varoluşsal konu budur. Valdai bu konuyu gizler. Gizlediği yerde de yanılır.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: vladimir putinRusyaGürsel Tokmakoğlu
DAHA FAZLA HABER OKU
Dr. Osman Gazi Kandemir Savaş kararından önce sorulması gereken 7 soru
Celalettin Can "Çankaya Protokolü demokrasiye ihanettir!"
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.