Akaryakıt 2 euronun üstünde: Portekiz'de en büyük faturayı kim ödeyecek?

Pazartesi günü akaryakıt fiyatlarında kaydedilen hafif düşüşe rağmen (kaynak Portekizce), Enerji ve Jeoloji Genel Müdürlüğü (DGEG) (kaynak Portekizce) tarafından yapılan izleme, 28 Şubat'ta, yani çatışmanın patlak verdiği gün, sade motorinin ve 95 oktan sade benzinin ortalama fiyatının sırasıyla Portekiz ana karasında litre başına 1,596 ve 1,681 euro olduğunu gösteriyor. Yaklaşık yedi ay sonra, 27 Eylül'de, bu değerler sırasıyla 2,219 ve 2,113 euroya yükselmişti. Her iki durumda da litrede 62 ve 43 euro centlik artış söz konusu.

Bu tablo, ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü çatışmanın petrol piyasalarında yarattığı ciddi dalgalanma bağlamında ortaya çıkıyor; bölgedeki enerji altyapıları ve rafinerilerde kayda değer hasarlar oluştu. Etkili olan bir diğer unsur da, savaş öncesinde dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğine getirilen kısıtlamalar.

Portekiz'deki enflasyona ilişkin Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE) verilerine dayanarak, DECO PROteste sözcüsü ağustos ayında oranın yüzde 3,3'e yükseldiğini (kaynak Portekizce), bu olgunun ise kurumun ifadesiyle "neredeyse tamamen" "motorin fiyatlarındaki artışla" açıklanabileceğini vurguluyor. Aynı ayda, enerji ürünlerinin fiyatları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,2 arttı. Böylece, Nuno Figueiredo'ya göre, "[yüksek akaryakıt fiyatlarının] etkisinin ekonominin neredeyse tamamına yayılacağını net biçimde söylemek" mümkün.

Yine de, "hemen hepimiz doğrudan ya da dolaylı olarak akaryakıta bağımlıyken", bazı sektörler bu artışların sonuçlarını "çok daha hızlı" hissediyor, diye ekliyor Figueiredo Euronews'e konuşurken. Bu haberde, son haftalarda akaryakıt istasyonlarında uygulanan yüksek fiyatların en sert biçimde vuracağı faaliyet alanlarını açıklıyoruz.

Balıkçılıktan tarıma (ama sadece bunlar değil)

Önümüzdeki dönemde bu etkinin en belirgin hissedileceği sektörler arasında balıkçılık öne çıkıyor. Çünkü "yakıtın pahalı olması, her denize açılışın maliyetini" baştan artırıyor ve bu da "nihai ürün fiyatına çok daha hızlı yansıyacak", diyor tüketici örgütü sözcüsü Euronews'e.

Aynı durumun tarım için de geçerli olması bekleniyor. "Maliyetler tüm ekim-dikim dönemi boyunca birikiyor ve daha sonra, bunun sonucunda, tüketicilerin cüzdanlarına da yansıyor."

Her iki durumda da "tüketici akaryakıt fiyatlarının sonuçlarını dolaylı olarak hissediyor". Üstelik "ürünlerin müşteriye ulaştırılmasında devreye giren tüm lojistik" nedeniyle bu etki "dolaylı" biçimde daha da güçleniyor. "Sanayiyle ilişkili her tür ulaşım" ile mal taşımacılığı da bu yüzden "ekstra maliyetlerle karşı karşıya kalacak", diye uyarıyor Nuno Figueiredo.

"Dolayısıyla zincirin sonunda yer alan tüketici, daha önce daha ucuza aldığı ürünleri satın almak için otomatik olarak daha fazla para harcamak zorunda kalacak," diye sözlerini sürdürüyor DECO PROteste temsilcisi.

Nitekim "Dinheiro Vivo" (kaynak Portekizce) sitesine konuşan Ulusal Karayolu Yük Taşımacıları Birliği (ANTRAM) ve Portekiz Çiftçiler Konfederasyonu (CAP), akaryakıt fiyatlarındaki bu artışın nihai olarak tüketiciler tarafından ödeneceği uyarısında bulundu.

Eylül ayı başında Antena 1 radyosuna verdiği demeçte (kaynak Portekizce), akaryakıt fiyatları litre başına iki euroyu aşmışken, Portekiz Dağıtım Şirketleri Derneği (APED) genel müdürü Gonçalo Lobo Xavier, söz konusu artışın süpermarketlerde satılan ürünlerin "nihai fiyatına yansıyacağını" söyledi. Ancak bu etkinin zorunlu olarak hemen ve bütünüyle hissedilmeyeceğini, belirten APED, perakende sektörünün artışın bir bölümünü "kâr marjındaki kesintiler" yoluyla şimdilik emdiğini ifade etti.

Gıda sepetindeki son etkiler

Tüm bu çerçeveye rağmen, Nuno Figueiredo'nun aktardığına göre Portekizli tüketici örgütünün izlediği 63 temel üründen oluşan gıda sepetinin fiyatı, 16-23 Eylül haftasında, önceki yedi güne kıyasla 1,86 euro düştü. (kaynak Portekizce) Bu, Figueiredo'nun deyimiyle, "son üç dört hafta boyunca" yakıt fiyatlarında kaydedilen "artış eğilimine ters giden" bir "çelişki" oldu.

Peki bu rakamlar nasıl açıklanıyor? "Değeri düşen ve fiyatları doğrudan akaryakıt maliyetleriyle ilişkilendirmediğimiz ürünler var; aksi halde onların da artması gerekirdi." Böylece ülke, DECO PROteste sözcüsünün ifadeleriyle, "yarın ne olacağını bile öngöremediğimiz" bir dönemden geçiyor.

Bu tablo karşısında Nuno Figueiredo, tüketicilere "eskiden olduğu gibi aylık alışverişe geri dönmelerini" ve markete, gıda sepetinin fiyatında "düşüş eğilimi" görülen haftalarda gitmelerini tavsiye ediyor. Böylece bütçeyi zorlayabilecek "haftalık dalgalanmalardan" kaçınmak mümkün olabilir.

"Verilebilecek en iyi tavsiye, özellikle gıda için, fiyatların düştüğü dönemleri değerlendirip gerçekten ihtiyaç duyulan ürünlerden daha büyük miktarlarda satın almaya çalışmak", diyor temsilci.

Ulaşım mı? "Elektrikli araçlar daha az etkilenecek"

Ticari mallarda olduğu gibi, yolcu taşımacılığında da motorin ve benzin fiyatlarındaki artışın etkileri hissedilecek. Özellikle tamamen bu tür yakıtlara bağımlı hizmetlerde, diye açıklıyor Nuno Figueiredo Euronews'e.

DECO PROteste sözcüsü, "elektrikli araçların bu sonuçları daha az hissedeceğini" vurgularken, "elektriğin fiyatlarının da aslında pek uygun seviyelerde olmadığını" hatırlatıyor.

"Jornal de Negócios" (kaynak Portekizce)'a konuşan Ulusal Yolcu Taşımacıları Birliği (ANTROP) başkanı Sónia Ferreira, 22 Eylül'de yaptığı açıklamada akaryakıt fiyatlarındaki artışın Portekiz'deki yolcu taşımacılığı sektörü için tahmini 35 milyon euro tutarında ek mali yük anlamına gelebileceğini bildirdi.

Zamların etkisi diğer sektörlerde de hissediliyor

Diğer sektör temsilcileri de akaryakıt fiyatlarındaki artışın şirketler üzerindeki olası sonuçları konusunda uyarılar yapıyor. İnşaat Sanayicileri ve Kamu İşleri Derneği (AICCOPN), "Jornal Económico" (kaynak Portekizce)'ya göre, bu gelişmenin inşaat için özellikle ağır olduğunu; çünkü sektörün makine kullanımına ve malzemelerin karayoluyla taşınmasına ayrılmaz biçimde bağlı olduğunu vurguladı.

Özellikle hafriyat işleri yapan işletmeler geçen hafta sokaklara çıktı (kaynak Portekizce) ve hükümeti karşılaştıkları zorluklara dikkat çekmek için "yavaş konvoy" eylemi düzenledi. Eylemin düzenleyicileri, yakıt giderlerinin müşterilere sunulan nihai fiyatın neredeyse yüzde 70'ini oluşturduğunu belirtti; ardından, SIC Notícias (kaynak Portekizce)'ın aktardığına göre, Luís Montenegro liderliğindeki hükümet, profesyonel ve tarımsal motorine yönelik litre başına 10 centlik mevcut desteği bu sektöre de yaymayı kabul etti.

Öte yandan, Portekiz Metalurji, Metal İşleme ve İlgili Sanayiciler Birliği (AIMMAP) (kaynak Portekizce) icra başkan yardımcısı Rafael Campos Pereira aracılığıyla, karayolu taşımacılığı maliyetinin en büyük endişe kaynaklarından biri olduğunu belirtti; sektörde faaliyet gösteren firmaların, ECO - Economia Online (kaynak Portekizce)'ın haberine göre "pazarlarda" rekabetçi kalabilmek için kâr marjlarını düşürdüğünü de sözlerine ekledi.

İlaç dağıtım sektörü ise RTP'ye (kaynak Portekizce), artan maliyetler nedeniyle bu yıl operasyonlarında oluşacak zararın 4 milyon euroya ulaşabileceğini öngördüklerini ve hafta sonları teslimatları durdurarak günlük dağıtımı sınırlandırmayı bile gündeme aldıklarını açıkladı.