Geminin kıç tarafında yaklaşık 50 metrelik bir kızak platformu var. On iki dikey kol bu platformu suyun içine indirip geri kaldırabiliyor. Üst yapının büyük bölümü kapalı hangar. Sutton'ın tahminine göre gemi dört kadar çok büyük insansız sualtı aracını taşıyabilecek, bunları denize bırakıp geri alabilecek ve bakımlarını yapabilecek. Çin'in Hainan'da denediği 35 ve 45 metrelik prototipler düşünüldüğünde, bu değerlendirme güçlü görünüyor.
Çin Halk Kurtuluş Ordusu Donanması geminin görevini henüz resmen açıklamadı. Bu nedenle kesinleşmiş bir operasyonel kapasiteden söz edemeyiz. Ancak tasarım doğru okunuyorsa asıl önemli olan geminin temsil ettiği konsept. Bana göre bu konsept, deniz harbinin ağırlık merkezinin nereye kaydığını gösteriyor.
Gemiden ağa
Deniz kuvvetlerinin geleneksel yapılanması gemi merkezliydi. Fırkateynler, muhripler, denizaltılar ve uçak gemileri görevleri kendi üzerlerinde toplayan platformlardı. Yeni dönemde bir savaş gemisinin etrafında insansız hava, suüstü ve sualtı araçlarından oluşan dağıtılmış bir ağ ortaya çıkıyor. Sensörler farklı platformlara dağılıyor, silahlar farklı unsurlarda bulunuyor, hedef bilgisi ağ üzerinden aktarılıyor. Böylece bir geminin savaş gücü kendi silahlarıyla sınırlı kalmıyor.
Çin'in ana gemisi bu açıdan önemli. Büyük insansız denizaltılar kıyıdaki bir üsten gönderildiğinde menzil ve lojistik sorunlarıyla karşılaşıyor. Bir ana gemi ise bu araçları operasyon bölgesine taşıyabilir, görev öncesinde hazırlayabilir ve görev sonrasında geri alabilir. Böylece insansız araç bağımsız bir silah olmaktan çıkıp bir filo unsuruna dönüşüyor. Sutton, bu kapasitenin kriz dönemlerinde Çin'in sualtı dronlarını ABD'nin batı kıyısı açıklarına kadar götürebileceğini yazıyor.
Bu alanda yarışan tek ülke Çin değil. ABD donanmasının Orca adlı insansız denizaltısı temmuz ayında doğu Pasifik'te 1.000 deniz milini aşan ilk transit seferini tamamladı. Avustralya, Eylül 2025'te Anduril firmasıyla Ghost Shark için beş yılda 1,7 milyar Avustralya dolarlık bir sözleşme imzaladı. Çin'in elektromanyetik katapultlu Type 076 amfibi gemisi Sichuan da Kasım 2025'ten beri denizde. Bu gemi insansız hava araçlarını taşımak için tasarlandı.
Bu yarışı kim kazanır? İnsansız sistemler sayıya dayanıyorsa, sonucu büyük ölçüde üretim kapasitesi belirleyecek. ABD Deniz İstihbarat Ofisi'nin 2023 tarihli bir brifinginde, Çin'in gemi inşa kapasitesinin ABD'ninkinin yaklaşık 232 katı olduğu hesaplanıyor. Vaşington otonom sistemleri uzun süre sayısal dezavantajı teknolojiyle dengelemenin aracı olarak gördü. Aynı teknolojiyi seri üretime daha hızlı geçiren taraf ise bu dengeyi tersine çevirebilir.
Karadeniz'in gösterdiği gerçek
Dönüşümün arkasında teknoloji kadar savaş deneyimi de var. Bunun en açık örneği Karadeniz.
Ukrayna'nın kayda değer bir savaş filosu yoktu. Rusya'nın Karadeniz Filosu'nun amiral gemisi Moskva kruvazörünü Nisan 2022'de kıyıdan atılan Neptun füzeleriyle batırdı. Ekim 2022'den itibaren sahneye patlayıcı yüklü insansız suüstü araçları çıktı. Time dergisinin derlemesine göre tanesi yaklaşık 200 bin dolara mal olan bu araçlar, füze ve mayınlarla birlikte filonun yaklaşık üçte birini batırdı ya da hasara uğrattı. Rus filosu 2023 sonbaharında Sivastopol'u fiilen terk edip Novorossiysk'e çekildi.
Buradaki asıl ders maliyet denklemi. Yüz binlerce dolarlık bir araç yüz milyonlarca dolarlık bir savaş gemisini tehdit edebiliyorsa, savunma anlayışı değişmek zorunda. Gemiyi korumak için harcanan mühimmat da aynı baskıyı yaratıyor. Kızıldeniz bunu açıkça gösterdi. ABD donanması Kasım 2023 ile Ocak 2025 arasında Husilerin yaklaşık 400 insansız hava aracına ve füzesine karşı 200'den fazla füze ateşledi. Bunların 120'si tanesi yaklaşık 2,1 milyon dolarlık SM 2, 80'i de tanesi 3,9 milyon dolarlık SM 6 idi. Tek bir gemi vurulmadı ama ucuz tehditler pahalı önleyicileri tüketti.
Bu nedenle geleceğin deniz harbinde sayı önem kazanıyor. Deniz gücünü tonajla ölçmek giderek yetersiz kalıyor.
Deniz tabanında yeni savaş alanı
Dönüşümün ikinci boyutu suyun altında yaşanıyor. Denizaltı kabloları, enerji hatları, boru hatları ve sensör ağları küresel ekonominin görünmeyen damarları. Baltık'ta 2023 sonbaharından 2025 başına kadar geçen on beş ayda on bir deniz altı kablosu ve boru hattı hasar gördü. Aralık 2024'te Rusya'nın gölge filosuyla ilişkilendirilen Eagle S tankeri, çapasını deniz tabanında sürükleyerek Finlandiya ile Estonya arasındaki hatları kesti. NATO, Ocak 2025'te Baltic Sentry adlı gözetleme harekâtını başlattı.
Çapasını sürükleyen bir tanker kaba bir yöntem. Haftalarca su altında kalabilen otonom bir araç ise çok daha sessiz çalışır ve izini sürmek çok daha zordur. Böyle bir araç deniz tabanını haritalayabilir, mayın arayabilir ya da kritik altyapının çevresinde devriye gezebilir. Aynı araç bir kabloyu kesebilir ya da bir sensör de yerleştirebilir.
Daha az konuşulan bir etki daha var. Uzun süre devriye gezen araçlar geçen gemilerin ve denizaltıların akustik izlerini topluyor, sıcaklık, tuzluluk ve akıntı verilerini kaydediyor. Zamanla ortaya ayrıntılı bir sualtı resmi çıkıyor. Denizaltı harbinin temel sorusu da değişiyor. Mesele düşmanın nerede olduğunu bulmaktan çok, bir denizaltının fark edilmeden ne kadar süre kalabileceğine dönüşüyor. Denizaltının en büyük avantajı olan gizlilik bu sualtı resmi karşısında aşınabilir.
Sualtı artık savaş başladığında kullanılacak bir harekât alanı olarak görülmüyor. Barış döneminde de rekabetin sürdüğü bir alan haline geldi.
Büyük gemiler ortadan kalkacak mı?
Tarih burada önemli bir uyarı yapıyor. 1880'lerde Fransa'da Jeune École (Genç Okul) adıyla bilinen bir akım, ucuz torpido botlarının pahalı zırhlıları işe yaramaz hale getirdiğini savundu. Fransa bir süre zırhlı inşasını yavaşlattı. Sonuç beklendiği gibi olmadı. Zırhlılar ortadan kalkmadı, muhriplerle korunmaya başladılar ve deniz harbi daha karmaşık bir yapıya büründü. Torpido da yok olmadı. Denizaltının ana silahı olarak yirminci yüzyılın en ölümcül deniz silahlarından biri haline geldi.
Bugün de "büyük savaş gemisinin devri kapandı" diyenler var. Çin'in 204 metrelik ana gemisi bu tezin tersine işaret ediyor. İnsansız sistemler büyük, korunaklı ve lojistik kapasitesi yüksek platformlara hâlâ ihtiyaç duyuyor. Değişen şey büyük platformun görevi. Gemi doğrudan ateş gücünün merkezi olmaktan çıkıp insansız sistemleri taşıyan, besleyen, onaran ve harekât ağına bağlayan bir düğüm noktasına dönüşüyor.
Türkiye açısından asıl mesele
Türkiye bu dönüşümün dışında değil. Karadeniz dersleri Türkiye'nin kıyısında yaşandı. Türk savunma sanayii son yıllarda MARLİN, ULAQ, SANCAR ve ALBATROS gibi insansız suüstü araçlarını envantere soktu. Konsept aşamasındaki ÇAKA da bu aileye katılmaya hazırlanıyor. Sualtında TENGİZ, NETA 300 ve DERİNGÖZ yeni bir mimarinin parçalarını oluşturuyor. ADVENT Savaş Yönetim Sistemi ise insanlı ve insansız platformların aynı ağda çalışabilmesi için kritik bir altyapı sunuyor.
TENGİZ'in ayrı bir önemi var. STM'nin Mayıs 2026'da SAHA fuarında tanıttığı 11,2 metrelik araç, NETA 300 gibi daha küçük sualtı araçlarını ve ALPAGUT dolanan mühimmatını taşıyacak şekilde tasarlandı. Yani Türkiye, Çin'in 204 metrelik bir gemiyle kurduğu ana gemi mantığını kendi ölçeğinde sualtında deniyor.
Bu tabloda Türkiye için üç soru öne çıkıyor. Birincisi doktrin. Bu sistemlerin Ege, Karadeniz ve Doğu Akdeniz'de hangi harekât anlayışına hizmet edeceği netleşmeli. Platform çeşitliliği tek başına bir deniz stratejisi oluşturmaz.
İkincisi sayı. Karadeniz ve Kızıldeniz deneyimi, bu sistemlerin ancak yeterli miktarda ve hızla üretilebildiğinde anlam kazandığını gösterdi. Birkaç ileri teknoloji platformu geliştirmek ile büyük bir otonom filo kurmak arasında önemli bir fark var.
Üçüncüsü ve bence en az konuşulanı deniz tabanı güvenliği. Sakarya gaz sahasından karaya uzanan boru hattı, TürkAkım, Mavi Akım ve Türkiye'yi dünyaya bağlayan veri kabloları Baltık'ta yaşananların bir benzerine açık. Bu altyapıyı sürekli izleyecek otonom sualtı kabiliyeti, yeni savaş gemileri kadar öncelikli olmalı.
Yeni deniz harbinin mantığı
Şanghay'daki geminin gerçekten bir insansız denizaltı ana gemisi olup olmadığını ve hangi görevlerde kullanılacağını zaman gösterecek. Mevcut veriler ihtiyatlı olmayı gerektiriyor. Ortaya çıkan tablo ise daha geniş bir dönüşümü gösteriyor.
Deniz harbi yüzeyden sualtına doğru genişliyor. İnsanlı platformların yanına çok sayıda insansız sistem ekleniyor. Pahalı ve az sayıdaki platformların yanında ucuz, dağınık ve gerektiğinde harcanabilir unsurlar önem kazanıyor. Deniz gücü kavramı da yeniden tanımlanıyor. Geleceğin en güçlü donanması, en büyük gemilere sahip olan donanma olmayabilir. Sensörlerini, insanlı gemilerini, insansız araçlarını, karar destek sistemlerini ve deniz tabanındaki altyapısını aynı ağda en etkili biçimde birleştiren donanma öne çıkacak.
Hudong Zhonghua tersanesinde yükselen gri gemi bu dönüşümün erken bir sembolü olabilir. Rekabet suyun altında çoktan başladı. Bu değişimi erken okuyan donanmalar önümüzdeki on yılın deniz dengesini belirleyecek.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: ÇİNdeniz harbiDr. Osman Gazi Kandemir
DAHA FAZLA HABER OKU
röportaj
Zeynep Karaca Oğulcan Kütük: Bazen ülkenin senden uzaklaştığını hissedebiliyorsun
Hatice Keltek Frankenstein: İnsan neden kendinden olana bu kadar acımasız davranır?
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.