Gübre atığından nadir toprak çıkaracaklar

Gübre atığından nadir toprak çıkaracaklar

Gübre üretiminden kalan milyonlarca tonluk fosfojips, stratejik nadir toprak kaynağına dönüşüyor. Neo Performance Materials ile Rainbow Rare Earths, Güney Afrika’daki Phalaborwa projesi için tedarik ve teknoloji ortaklığı kurdu.

Murat Ali Oral 24 Eylül 2026 14:35 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Güney Afrika’da yıllardır yüzeyde depolanan gübre üretimi atıkları, elektrikli araçlardan savunma sanayisine kadar birçok alanda kullanılan kritik nadir toprak elementleri için yeni bir kaynağa dönüşebilir. Neo Performance Materials ile Rainbow Rare Earths, Phalaborwa projesi için teknoloji ve ürün alımını kapsayan mutabakat zaptı imzaladı.

Atık sahasından kritik tedarik hattı

Phalaborwa projesinin temel hammaddesini, geçmişte fosforik asit ve gübre üretiminden kalan fosfojips yığınları oluşturuyor. Yaklaşık 35 milyon tonluk malzeme hâlihazırda yüzeyde bulunduğu için proje klasik bir nadir toprak madeni gibi kazı, kırma ve cevher çıkarma aşamalarına ihtiyaç duymuyor.

Rainbow Rare Earths, bu malzemenin içinde bulunan neodimyum, praseodimyum, disprosyum ve terbiyum gibi yüksek değerli elementleri kimyasal işlemlerle geri kazanmayı planlıyor.

Bu elementler yüksek performanslı kalıcı mıknatısların temel girdileri arasında bulunuyor. Elektrikli araç motorları, rüzgâr türbinleri, endüstriyel otomasyon sistemleri ve ileri teknoloji uygulamaları bu mıknatıslara giderek daha fazla ihtiyaç duyuyor.

Neo üretimin yüzde 40’ına kadarını alabilecek

24 Eylül’de açıklanan mutabakata göre Neo Performance Materials, Phalaborwa’nın yıllık ayrıştırılmış neodimyum-praseodimyum oksit üretiminin yüzde 40’ına kadarını satın alma hakkına sahip olacak.

Anlaşma ayrıca disprosyum ve terbiyum gibi ağır nadir toprak elementlerini içeren karışık karbonat üretiminin yüzde 65’ine kadar olan kısmını da kapsıyor.

Neo yalnızca ürün alıcısı olmayacak. Şirket, projenin son ayrıştırma aşamasında kullanılacak solvent ekstraksiyon sisteminin tasarımı ve teknik geliştirilmesine de destek verecek.

Test çalışmalarının önce Neo’nun Estonya’daki tesislerinde, ardından Johannesburg’da daha büyük ölçekli pilot çalışmalarla sürdürülmesi planlanıyor.

Yeni maden açmadan üretim hedefleniyor

Phalaborwa’nın en dikkat çekici yönlerinden biri, yeni bir maden sahasının işletmeye alınmasına ihtiyaç duyulmaması.

Nadir toprak elementlerini içeren fosfojips yıllar önce yapılan üretim faaliyetlerinin ardından zaten yüzeye çıkarılmış durumda. Bu nedenle klasik madencilik projelerinde gereken kazı, taşıma, kırma, öğütme ve cevher zenginleştirme aşamalarının önemli bölümü ortadan kalkıyor.

Rainbow Rare Earths, bunun hem yatırım ve işletme maliyetlerini aşağı çekebileceğini hem de projenin geleneksel nadir toprak madenlerine göre daha hızlı geliştirilebilmesini sağlayabileceğini düşünüyor.

Şirketin mevcut proje çalışmalarında Phalaborwa’nın yılda ortalama 2,2 milyon ton fosfojips işlemesi ve yaklaşık 16 yıl faaliyet göstermesi öngörülüyor.

Yıllık 1.850 tonluk üretim tahmini

Mevcut proje hesaplarına göre Phalaborwa'nın yılda yaklaşık 1.850 ton ayrıştırılmış neodimyum-praseodimyum oksit üretme potansiyeli bulunuyor.

Ağır nadir toprak tarafında ise yıllık yaklaşık 80 ton disprosyum ve terbiyum ile yaklaşık 140 ton itriyum üretimi öngörülüyor.

Bu miktarlar projenin nihai üretim rakamları değil. Rainbow Rare Earths halen teknik çalışmalarını ve kesin fizibilite sürecini sürdürüyor. Üretim kapasitesi, yatırım kararı ve nihai tesis tasarımına göre değişebilir.

Ancak projenin büyüklüğü, özellikle Çin dışındaki nadir toprak tedarik zincirini genişletmek isteyen üreticiler açısından Phalaborwa’yı dikkat çekici hale getiriyor.

Avrupa’daki mıknatıs hattına bağlanacak

Neo Performance Materials açısından anlaşmanın bir başka önemi de şirketin Avrupa’da kurduğu üretim zinciri.

Neo, Estonya’daki yeni kalıcı mıknatıs tesisinde eylül ayında ticari üretime geçtiğini ve ilk ürünleri büyük bir elektrikli araç motoru müşterisine göndermeye başladığını açıklamıştı.

Tesisin ilk aşamadaki yıllık üretim kapasitesi yaklaşık 2 bin ton seviyesinde bulunuyor. Şirket kapasiteyi yaklaşık 5 bin tona çıkaracak ikinci aşamanın mühendislik çalışmalarını da yürütüyor.

Phalaborwa’dan alınacak nadir toprak ürünlerinin bu nedenle yalnızca hammadde ticaretine konu olması değil, Neo’nun Avrupa’daki ayrıştırma ve mıknatıs üretim zincirine girmesi hedefleniyor.

Bununla birlikte 24 Eylül’de açıklanan anlaşma henüz bağlayıcı nihai tedarik sözleşmesi niteliğinde değil. İki şirket ayrıntılı ticari şartları içeren kesin anlaşmalar için görüşmelere başladı.

Kaynak: HABER MERKEZİ

teknoloji maden