Elektrifikasyon tek başına yetmiyor

COP31’e giderken iklim gündeminin öne çıkan başlıklarından biri elektrifikasyon. Türkiye, COP31 Eylem Gündemi kapsamında, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarılmasını öneriyor. Bu, mevcut elektrifikasyon hızının yaklaşık dört katına çıkması anlamına geliyor.

Elektrikli araçlardan ısı pompalarına, sanayiden binalara kadar fosil yakıt kullanan birçok alanın elektriğe geçmesi, emisyonların azaltılmasının temel araçlarından biri olarak görülüyor. Ancak burada kritik bir soru var: O elektrik nereden gelecek?

Fosil Yakıtların Ötesi Ağı Kampanyacısı Duygu Kutluay, elektrifikasyon ile karbonsuzlaşmanın aynı anlama gelmediğine dikkat çekiyor. Kutluay’a göre elektrik talebi artarken bu talep kömür ve doğal gazdan karşılanmaya devam ederse, fosil yakıt kullanımı ortadan kalkmak yerine biçim değiştirmiş oluyor. “Elektrifikasyon, karbonsuzlaşmayla eş anlamlı değildir” diyen Kutluay, COP31 ev sahibi Türkiye’nin elektrifikasyon ile fosil yakıtlardan çıkış gündemlerini birlikte ele alması gerektiğini savunuyor.

Elektriğin yüzde 56,6’sı kömür ve gazdan

Türkiye açısından tablo iki farklı eğilimi aynı anda barındırıyor. Türkiye’nin elektrik üretimi 2025 yılında yaklaşık 363 TWh’ye ulaştı. Güneşin üretimdeki payı yüzde 10,5, rüzgârın payı ise yüzde 10,9 oldu. Böylece iki kaynak birlikte elektrik üretiminin beşte birinden fazlasını karşıladı.

Buna karşılık kömür yüzde 33,6 ile elektrik üretiminde en büyük kaynak olmayı sürdürdü. Doğal gazın payı ise yüzde 23 düzeyinde. Yani kömür ve gaz birlikte Türkiye’nin elektrik üretiminin yüzde 56,6’sını oluşturuyor. Bu tablo, elektrifikasyon tartışmasının neden yalnızca elektrik tüketimini artırmak üzerinden yürütülemeyeceğini gösteriyor. Ulaşımın, binaların ve sanayinin daha fazla elektrik kullanması emisyon azaltımı açısından önemli bir potansiyel taşıyor. Ancak bunun sonucu, elektrik sisteminin ne hızla karbonsuzlaştırıldığına bağlı.

Hedef 120 GW

Türkiye’nin yenilenebilir enerji tarafındaki hedefi oldukça yüksek. Rüzgâr ve güneşte toplam kurulu güç 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 40 GW seviyesine ulaştı. 2035 hedefi ise bunu üç katına çıkararak 120 GW’a taşımak.

Ancak kapasiteyi artırmak tek başına yeterli değil. Yeni yenilenebilir enerji yatırımlarının sisteme bağlanabilmesi için şebekenin de aynı hızla büyümesi gerekiyor.

Ember analizine göre, Temmuz 2025’ten bu yana lisanssız yenilenebilir enerji projeleri için illerde şebeke bağlantı kapasitesi bulunmuyor. Mayıs 2025 itibarıyla dağıtım seviyesinde kalan bağlantı kapasitesinin yalnızca 0,52 GW olduğu belirtiliyor. Bu darboğaz, 120 GW hedefinin önündeki önemli uygulama başlıklarından biri. Türkiye, planlanan yenilenebilir enerji artışını desteklemek amacıyla yüksek gerilim iletim altyapısı dahil şebeke yatırımlarının finansmanı konusunda Dünya Bankası ile görüşmeler yürütüyor.

33 GW batarya kapasitesi onaylandı

Bir diğer önemli alan depolama. Türkiye’de düzenleyici çerçevenin devreye girmesinden bu yana depolama bağlantılı yenilenebilir enerji projeleri kapsamında 33 GW’ın üzerinde batarya kapasitesinin onaylandığı belirtiliyor. Onaylanan kapasitenin tamamının çalışan bir esneklik kapasitesine dönüşmesi için iletim altyapısı, piyasa kuralları ve yatırımların doğru noktalarda hayata geçirilmesi gerekiyor.

Akıllı şebekeler de bu dönüşümün bir başka ayağı. Türkiye, 2027’ye kadar 2,8 milyon akıllı sayacın kurulmasını ve yaklaşık 12 milyon kullanıcının uzaktan izlenebilmesini sağlayacak Ulusal Akıllı Sayaç Sistemi’ni devreye almayı planlıyor.

Bu altyapı, elektrik talebinin daha etkin yönetilmesinden elektrikli araçların, bataryaların ve çatı üstü güneş sistemlerinin şebekeye entegrasyonuna kadar birçok alanda önem taşıyor.

Asıl mesele elektriğin kaynağı

Yenilenebilir enerjideki büyümeye karşın kömür yatırımları elektrifikasyon tartışmasının en tartışmalı başlıklarından biri olmaya devam ediyor. Fosil Yakıtların Ötesi Ağı, kömür yatırımlarının Türkiye’nin COP31’de öne çıkarmaya hazırlandığı elektrifikasyon gündemiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği görüşünde. Ağ, yeni kömür kapasitesinin elektrik sistemine eklenmesinin elektrifikasyonun sağlayabileceği emisyon azaltımını sınırlayacağını savunuyor.

Dolayısıyla COP31’e giderken tartışma yalnızca “ne kadar elektrik?” sorusu üzerinden yürümeyecek. Elektriğin nereden geldiği, şebekenin bu dönüşümü taşıyıp taşıyamayacağı ve yeni elektrik talebinin fosil yakıtların yerini gerçekten alıp alamayacağı da aynı ölçüde belirleyici olacak.

Kutluay’ın ifadesiyle, elektrifikasyonun iklim eyleminin güçlü bir itici gücüne dönüşmesi için fosil yakıtlardan çıkışla birlikte ilerlemesi gerekiyor.

Enerji faturalarını 2035'e kadar yüzde 15 azaltıyor

-Fosil yakıt ithal eden ülkeler, ithalat harcamalarını, 2025 seviyelerine kıyasla yılda 400 milyar dolardan fazla azaltabilir.

- Yüksek elektrifikasyon senaryosunda, ortalama hane enerji faturaları, 2035 yılına kadar yüzde 15 oranında azalıyor.

- Elektrikli araçlar şimdiden günde 2,3 milyon varil petrol tüketimini önlüyor. Bu miktar, Hürmüz Boğazı’nı baypas eden Habshan-Fujairah petrol boru hattından yaz boyunca geçen petrol hacminden fazla.

-Yüksek elektrifikasyon senaryosunda yeni arzı, hızla artan talep ile bağlayabilmek için elektrik şebekelerine yatırım yapılmalı: Elektrik şebekelerinin 2035 yılına kadar, son 10 yıla kıyasla yüzde 40 daha hızlı modernize edilmesi ve genişletilmesi gerekiyor.