Ben sizin dediğinizi yaptım, şimdi beni kim koruyacak?

Yatırımcıyı piyasaya getirmek zor ama kaçırmak kolaydır. Bu halkı yatırım fonlarından soğutmayalım.

Bir zamanlar “yatırım fonuna yatırım yapın” diye bireysel yatırımcıya ne diller dökmüştük. Ne demiştik? “Bireysel yatırımcı tek tek hisseleri ve finansal araçları takip edemez. Onun yerine bu işi SPK lisanslı uzmanların takip ettiği fonlara yatırım yapsın.”

Geçen hafta yaşananlardan sonra bu tavsiye ciddi şekilde test edilmeye başlandı. Tavsiyeye uyan bazı yatırımcıların gözünü günlerdir uyku tutmuyor. Çünkü tavsiyelere uyup fonlara yatırım yaptılar ve o fonlar tasfiye edildi.

SPK yedi portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu 131 fonun tasfiye sürecini başlattı. Sürecin detaylarını yayımlayarak yatırımcıların paralarını nasıl alabileceklerini belirledi. Önümüzdeki dönemde fonların varlıkları yatırımcı menfaati, piyasa derinliği ve likidite koşulları gözetilerek kademeli biçimde nakde çevrilecek. Oluşan para da yatırımcılara sahip oldukları pay oranında ödenecek. Tasfiye sürecinin altı ay içinde tamamlanması öngörülüyor; ancak nakit oluştukça yatırımcılara daha erken ödeme yapılabilecek.

Bunlar prosedür. Asıl mesele ise prosedürün çok ötesinde.

Yatırımcıya “güven” sattık

Yatırım fonu yatırımcıya sadece bir finansal ürün satmaz. Bir ölçüde güven de satar. “Sen piyasayı takip etmek zorunda değilsin. Bu işi profesyoneller yapacak” denir. Yatırımcı da bunun karşılığında yönetim ücreti öder, riskini kabul eder ve parasını profesyonel yönetime teslim eder.

Elbette fon yatırımı risksiz değildir. Hisse senedi fonu düşebilir, altın fonu değer kaybedebilir, tahvil fonunun getirisi beklentinin altında kalabilir. Geçmiş performans geleceğin garantisi değildir. Fonun kazancı da kaybı da yatırım yaptığı varlıkların performansına ve piyasa koşullarına bağlıdır.

Ama burada tartıştığımız şey piyasa riski değil. Yatırımcının “hisse düştü, zarar ettim” demesiyle “güvendiğim sistem ortadan kalktı, paramın akıbetini bekliyorum” demesi aynı şey değil. Birincisinde yatırımcı riskini bilerek piyasanın içine girer. İkincisinde ise yatırımcıya, sermaye piyasasının kuralları içinde güvenli bir yapı sunduğumuzu söyleyen sistemin sorgulanması gündeme gelir.

İşte asıl tehlike burada.

Yüzüstü bırakılan kim?

Fonlara yatırım yapan insanların hepsini finans uzmanı olarak düşünemeyiz. Zaten fonların varlık nedeni biraz da bu. Herkes bilanço okuyamaz, şirket değerleyemez, tahvil piyasasını izleyemez, altın fiyatını analiz edemez. Bu nedenle portföy yönetimi diye bir sektör var.

Üstelik yıllardır bireysel yatırımcıya “tek hisseye yüklenme, çeşitlendir”, “uzmanların yönettiği fonlardan yararlan”, “uzun vadeli düşün” diyoruz. Finansal okuryazarlığı artırmaya çalışıyoruz. İnsanları yastık altından çıkıp sermaye piyasalarına gelmeye çağırıyoruz.

Şimdi bu insanların bir bölümüne “Kusura bakma, yatırım yaptığın fon tasfiye ediliyor” dediğimizde ortaya çıkan güven kaybını sadece “yatırımcı risk aldı, sonucuna katlanacak” diyerek geçiştiremeyiz.

Çünkü yatırımcının aldığı risk ile sistemin taşıması gereken sorumluluk birbirinden farklıdır.

SPK’nın kendisi de son düzenlemelerinin arkasındaki gerekçeyi yatırımcı tasarrufunu korumak, güveni sağlamak, fonlar üzerinden manipülasyon imkanını sınırlandırmak ve şeffaflığı artırmak olarak açıklıyor. Demek ki mesele yalnızca birkaç fonun tasfiye edilmesi değil. Mesele, sermaye piyasasına güvenin nasıl korunacağı.

Güven bir kere kırılırsa

Bir tasarruf sahibini mevduattan, altından, dövizden veya gayrimenkulden çıkarıp yatırım fonuna getirmek kolay değil. Bunun için yıllarca finansal okuryazarlık kampanyaları yapmak, yatırımcıya fonların nasıl çalıştığını anlatmak gerekiyor. Fakat bir yatırımcı parasını profesyonel yönetime teslim ettikten sonra karşısında belirsizlik, tasfiye ve aylar süren bir bekleme süreci görürse, yeniden “fon al” demek kolay olmayacak.

Üstelik burada sadece bugün tasfiye edilen 131 fonun yatırımcısından söz etmiyoruz. Sermaye piyasasına bakıp karar veren milyonlarca potansiyel yatırımcı da bu gelişmeleri izliyor.

SPK’nın attığı adımların arkasında piyasanın sağlıklı işlemesi ve yatırımcıların korunması amacı bulunuyor. Bu nedenle şimdi yapılması gereken sadece fonların varlıklarını satıp parayı dağıtmak değil; “Bu noktaya nasıl gelindi?” sorusuna da yatırımcıyı tatmin edecek kadar açık cevap vermek.

Hangi mekanizmalar çalışmadı? Hangi kontroller yetersiz kaldı? Benzer bir durumun tekrar yaşanmaması için hangi tedbirler alındı? Ve en önemlisi, yatırımcı bundan sonra neden fonlara güvenmeli? Bunların cevapları verilmeden “finansal okuryazarlık” demenin de, “sermaye piyasalarını büyütelim” demenin de fazla anlamı yok.

Yatırım fonları yalnızca bireysel yatırımcı için değil, sermaye piyasasının gelişimi için de önemlidir. Küçük tasarrufları bir araya getirerek profesyonel yönetim altında ekonomiye ve sermaye piyasalarına yönlendirir. Yatırımcıya çeşitlendirme imkânı sunar ve piyasaların derinleşmesine katkı sağlar. Bu nedenle fonlara duyulan güvenin sarsılması, yalnızca bugün tasfiye edilen fonların yatırımcılarını değil, sermaye piyasasının geleceğini de ilgilendiriyor. Yıllardır insanları tasarruflarını sermaye piyasalarına taşımaya çağırıyoruz. Şimdi yapılması gereken, bu çağrının karşılık bulmasını sağlayan güveni korumak. Sermaye piyasasını büyütmenin yolu yalnızca daha fazla yatırımcı çekmekten değil, yatırımcının sisteme duyduğu güveni sürdürebilmekten geçiyor