YAYINLAMA 17 Eylül 2026 13:54
GÜNCELLEME 17 Eylül 2026 14:01
BURAK BOYOĞLU-İSTANBUL
Borsa İstanbul’da yatırım fonları kaynaklı likidite sorunu, Pusula Portföy ve Tera Portföy’den gelen temerrüt açıklamalarının ardından piyasanın ana gündem maddelerinden biri haline geldi.
Ancak sorun birkaç gün içinde ortaya çıkmadı.
Krizin temelinde bazı yatırım fonlarının işlem hacmi ve fiili dolaşımı düşük hisselerde büyük pozisyonlara ulaşması bulunuyor.
Bu hisselerde fiyatlar yükseldikçe fonların getirileri de hızla arttı. Yüksek getiriler yeni yatırımcıları fonlara çekerken, fonlara giren yeni para aynı hisselerdeki pozisyonların daha da büyümesine yol açtı.
Sorun, yatırımcıların fondan çıkmaya başlamasıyla ortaya çıktı.
Likidite sorunu nasıl oluştu?
Bir yatırımcı fondaki payını sattığında fonun nakit ödeme yapması gerekiyor.
Fonun yeterli nakdi yoksa portföyündeki varlıkları satması gerekiyor. Ancak portföydeki hisselerin işlem hacmi düşükse büyük miktarda satış yapmak kolay olmuyor.
Böylece şu zincir oluşuyor:
Yatırımcı fondan çıkıyor, fon hisse satıyor, hisse fiyatı düşüyor, fonun değeri azalıyor ve başka yatırımcılar da çıkış yapmak istiyor. Satışlar arttıkça fonların nakit ihtiyacı da büyüyor.
MSCI daha önce uyarmıştı
Soruna ilişkin önemli uyarılardan biri haziran ayında MSCI’dan geldi.
MSCI, Türkiye piyasasına ilişkin değerlendirmesinde bazı küçük şirketlerdeki fon pozisyonları, fiili dolaşım oranları ve olası koordineli işlem davranışlarına ilişkin uluslararası yatırımcıların endişelerini gündeme taşıdı.
Kuruluş daha sonra Türkiye hisselerine yönelik değerlendirmelerini sıkılaştırırken, ağustos ayında bazı hisselerin MSCI Small Cap endeksine eklenmesine yönelik daha önce alınan kararlar da iptal edildi.
Bu gelişmeler, özellikle küçük ve düşük likiditeli hisselerdeki fon yoğunlaşmasını daha görünür hale getirdi.
SPK'nın fon rehberi neyi değiştirdi?
Sürecin önemli kırılma noktalarından biri 28 Ağustos'ta geldi. SPK, yatırım fonlarına ilişkin rehberde kapsamlı değişikliğe gitti.
Yeni düzenlemeye göre serbest fonların portföyünde ayrı ayrı yüzde 5'i aşan hisselerin toplamı yüzde 20'yi geçemeyecek. BIST 30 hisseleri bu sınırlamanın dışında tutuldu. Mevcut aşımlar artırılamayacak; en az üçte biri 31 Ekim'e, üçte ikisi 30 Kasım'a, tamamı ise yıl sonuna kadar kapatılacak.
Düzenleme şeffaflığı da artırdı. TEFAS'ta işlem gören fonlarda yüzde 30'un üzerinde pay sahibi yatırımcıların kimliği ve oranı artık açıklanacak.
Bu kurallar, birkaç hissede yoğunlaşmış fonları portföylerini hızla yeniden düzenlemeye zorladı. Rehberin ardından bazı fonların büyük pozisyon taşıdığı hisselerde sert satışlar ve art arda taban fiyatlar görüldü.
İlk temerrüt Pusula Portföy'den geldi
15 Eylül'de Pusula, bazı fonlarında ödeme temerrüdü oluştuğunu açıkladı; 28 Ağustos sonrası fonlardan çıkış 132,7 milyar lirayı aşmıştı.
Bu açıklama ise boşlukta gelmedi. Pusula'nın Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız, yurt dışına kaçtığı iddiasıyla çıkarılan yakalama kararının ardından 13 Eylül'de ifade vermeye gitmiş ve tutuklanmıştı.
Ayrıca Tera Grubu, sorun büyümeden önce Pusula'yı devralma konusunda anlaşmaya varmıştı fakat devir henüz tamamlanmamıştı. Tera bu yüzden temerrüdün kendisiyle ilişkilendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
Satışlar Borsa İstanbul'a yayıldı
16 Eylül'de yatırım fonlarından gelen satış baskısı Borsa İstanbul genelinde etkili oldu.
BIST 100 endeksi günü yüzde 5,54 düşüşle 13.122,58 puandan tamamladı. Gün içinde çok sayıda hissede sert kayıplar görülürken bazı endekslerde düşüş yüzde 7'yi aştı.
Financial Times'ın aktardığına göre fonlardan yaklaşık 1 milyar dolarlık çıkış yaşandı.
Tera Portföy'de de temerrüt
16 Eylül akşamında sorun Tera Portföy'e de yansıdı.
Tera Portföy, Hisse Senedi Fonu THF ile Para Piyasası Fonu TP2'nin katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu açıkladı.
Şirket ayrıca TLY'nin de aralarında bulunduğu altı fonda ödeme koşullarını değiştirdi.
Bu fonlarda daha önce her iş günü hesaplanan birim pay fiyatının artık ayda bir kez, ayın 15'inci günü hesaplanması kararlaştırıldı. Satış talimatları alınmaya devam edecek ancak yatırımcıya para, fiyat hesaplama tarihini takip eden 10'uncu iş gününde ödenecek.
Tera Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen ise yaptığı açıklamada yaşanan durumu “geçici bir likidite sıkıntısı” olarak nitelendirdi ve grubun spekülatif bir atakla karşı karşıya olduğunu savundu.
Atlas Portföy'de de ödeme gecikmesi
17 Eylül sabahı krizle ilgili bir başka açıklama Atlas Portföy'den geldi.
Atlas Portföy, Para Piyasası Serbest Fonu PSE'nin katılma payı iade ödemelerinde, aracı kurumlarla yürütülen mutabakat ve likidite yönetimi süreçleri nedeniyle gecikmeler yaşandığını açıkladı.
Şirket daha önce DFI kodlu serbest fonunda da çıkış koşullarını değiştirmişti. Bu fonda birim pay fiyatının ayda bir kez hesaplanmasına ve yatırımcıya ödemenin değerleme tarihini takip eden beşinci iş gününde yapılmasına karar verilmişti.
Böylece likidite sorunu Pusula ve Tera'nın ardından Atlas Portföy tarafında da yatırımcı ödemelerine yansıdı.
SPK'dan Pusula Portföy'ü de kapsayan yaptırım
17 Eylül'ün bir diğer önemli gelişmesi SPK'nın gece yayımlanan bültenindeydi.
Kurul, Katılımevim, Gündoğdu Gıda ve Destek Finans Faktoring hisselerindeki işlemlere ilişkin incelemelerin ardından çok sayıda kişi hakkında suç duyurusunda bulundu ve iki yıllık işlem yasağı uyguladı.
Karara Pusula Portföy Yönetimi de dahil edildi. Reuters'a göre inceleme, bu üç şirketin hisselerinde gerçekleştirildiği öne sürülen piyasa bozucu işlemleri kapsıyor.
Aynı akşam, İnfo Yatırım ile Hedef Holding'in ortak başkanı Namık Kemal Gökalp de başka bir soruşturma kapsamında gözaltına alındı. Hedef Portföy, ertesi gün SPK'nın işlemlerini durdurduğu yedi şirketten biri oldu.
Finansal İstikrar Komitesi toplandı
17 Eylül sabahında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında Finansal İstikrar Komitesi de olağanüstü gündemle toplandı.
Toplantının ardından yapılan açıklamada sermaye piyasalarındaki son hareketliliğin “sınırlı sayıdaki portföy yönetim şirketlerinin uhdesindeki bazı fonlarda yaşanan kredi ve likidite sorunlarından” kaynaklandığı belirtildi.
Komite, Borsa İstanbul'un ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığını, sorunun fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaştığını ve “geçici ve yönetilebilir” nitelikte olduğunu bildirdi.
Açıklamada alınacak tedbirlerin öncelikle likidite sıkışıklığının giderilmesi ve bulaşma riskinin önlenmesine yönelik olacağı belirtildi.
SPK’dan 7 portföy şirketine müdahale
SPK krizle ilgili şimdiye kadarki en kapsamlı adımını da bugün attı.
Kurul; Tera Portföy, Pusula Portföy, Hedef Portföy, Atlas Portföy, A1 Portföy, Pardus Portföy ve Bulls Portföy’ün kurucusu olduğu ve TEFAS’ta işlem gören tüm yatırım fonlarının platformda hem alım hem de satım yönünde işleme kapatılmasına karar verdi.
SPK ayrıca söz konusu şirketlere ait listede yer alan toplam 130 yatırım fonunun, Kurul tarafından belirlenecek yöntemle tasfiye edilmesine karar verdi.
Kredili işlemlerde özkaynak oranı düşürüldü
SPK aynı kararla Borsa İstanbul’daki satış baskısının kredili işlemler üzerinden büyümesini sınırlamaya yönelik bir adım da attı.
Kredili sermaye piyasası işlemlerinde yüzde 35 olan asgari özkaynak koruma oranının, aracı kurumların kendi risk politikaları çerçevesinde geçici olarak yüzde 20’ye kadar indirilebilmesine imkan tanındı.
Uygulamanın ikinci bir duyuruya kadar ve en geç 2 Ekim 2026 seans sonuna kadar geçerli olması kararlaştırıldı.
TCMB de likidite adımları açıkladı
Yine bugün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da finansal piyasalardaki gelişmelerin ardından Türk lirası likidite yönetimine yönelik yeni tedbirler açıkladı.
TCMB, haftalık repo ihaleleriyle sağlanan fonlama miktarının likidite koşullarına göre artırılacağını, Bankalararası Para Piyasası’nda bankaların borçlanma limitlerinin güncelleneceğini ve Merkez Bankası piyasalarında kullanılan teminatlara uygulanan iskonto oranlarının azaltılacağını bildirdi.
Aynı gün piyasadaki nakit sıkışıklığını önlemek amacıyla haftalık repo ihalesinin büyüklüğü beklenenin 3 katı olarak 300 milyar TL’ye çıkarıldı.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.