Üniversite diploması artık tek başına yetmiyor

Financial Times, üniversite diplomasının değerinin ABD ve İngiltere’de gerilediğine dikkat çekiyor. Gazeteye göre diploma, bir zamanlar yüksek gelirli işlere açılan güvenli kapıydı. Şimdi yapay zekâ, üniversite mezunlarının yaptığı pek çok işi değiştirmeye başladı. Analiz, yazılım, araştırma, finans ve içerik üretimi gibi alanlarda bazı işleri artık makineler çok daha hızlı yapabiliyor.

İşveren tarafında da değişim var. Şirketler adayın mezun olduğu üniversiteden çok, işi gerçekten yapıp yapamadığına bakıyor. Diploma yerine beceri ölçen testler, uygulamalı değerlendirmeler ve iş üzerinde öğrenme daha fazla önem kazanıyor.

Wall Street Journal’ın haberindeki İngiltere örneği, değişimi gençlerin de fark ettiğini gösteriyor. Bazı gençler, üniversiteye yerine doğrudan iş hayatına giriyor. Beyaz yakalı “degree apprenticeship” programlarında çalışırken eğitim alıyor, gelir elde ediyorlar. Yani üniversiteyi tamamen reddetmekten çok, eğitimi iş hayatıyla birleştirmeyi tercih ediyorlar.

Peki Avrupa’da üniversitelerin en çok mezun verdiği ilk 3 ülkeden biri olan Türkiye?

Bizde üniversite hâlâ hem gençler hem de ebeveynler için sınıf atlamanın en önemli araçlarından. Ancak diplomanın sayısı arttıkça, tek başına taşıdığı anlam da zayıfl ıyor. TÜİK’in 2025 verileri de bunu açıkça gösteriyor: Lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 73,9’a geriledi. Oran 2024’te yüzde 75’ti. Bölümler arasında da fark var. Tıp yüzde 95,5 ile ilk sıradayken bazı alanlarda iş bulmak çok daha zor.

Mesele üniversiteye karşı çıkmak değil, beklentimizi değiştirmek. Gençlere sadece diploma vermek yetmiyor. İş yapma becerisi, teknoloji kullanımı, yabancı dil ve gerçek deneyim kazandırmak şart. Çünkü yapay zekânın yükseldiği dünyada işverenin sorusu da değişecek: “Hangi üniversiteden mezunsun?” yerine “Ne yapabiliyorsun?”

Eğitim politikamız da bu soruya hazırlanmalı. Yoksa her yıl daha fazla diploma karşılığında daha az iş üretmenin döngüsünde kalırız.

Üniversitenin değeri bitmiyor. Ama diplomanın tek başına gelecek garantisi olduğu dönem kapanıyor.