SGK’ya yanlış veya yersiz ödenen prim ve idari para cezalarının iadesi

Yanlış veya yersiz ödenen bu tutarların, belirli şartların sağlanması halinde SGK’dan iade alınması mümkündür.

Prim iadesinin şartları

Sigorta primlerinin ilgililere iade edilebilmesi için:

• Primlerin ödendiği tarihten talep tarihine kadar 10 yıllık sürenin geçmemiş olması,
• İşyerinin bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine yazılı başvuruda bulunulması gerekir.

Dolayısıyla SGK, ilgilinin talebi olmaksızın kendiliğinden iade işlemi yapmamaktadır.

İade edilecek primlerde faiz

SGK yanlış ve yersiz tahsil edilmiş olan primleri iade ederken kanuni faiz de hesaplamaktadır.

Buna göre, 1 Ekim 2008 tarihinde veya sonrasında yanlış ya da yersiz tahsil edilen primlerin iadesinde kanuni faiz; primin SGK’ya ödendiği tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanmaktadır.

Ödeme tarihi 1 Ekim 2008 ve sonrası olan primlerin iadesinde hem sigortalı hissesi hem de işveren hissesi için kanuni faiz ödenmektedir.

506 sayılı Kanun’un mülga 84’üncü maddesinde, yanlış veya yersiz tahsil edilen primlerin iadesinde yalnızca işveren hissesine kanuni faiz ödenmesi öngörüldüğünden, 30 Eylül 2008 tarihinde veya öncesinde tahsil edilen primlerin iadesinde:

• Sigortalı hissesine, 1/10/2008 tarihinden iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için,
• İşveren hissesine ise, primin SGK’ya ödendiği tarihi takip eden aybaşından, iadenin yapılacağı ayın başına kadar geçen süre için kanuni faiz hesaplanmaktadır.

Sigortalılık çakışmalarında ve belge türü değişikliklerinde prim iadesi

Çeşitli nedenlerle kişiler, 4/a (SSK) statüsünde prim ödemesi gerekirken 4/b (Bağ-Kur) statüsünde veya 4/b (Bağ-Kur) statüsünde prim ödemesi gerekirken 4/a (SSK) statüsünde prim ödeyebilmektedir. Sosyal güvenlik mevzuatında bu durum “sigortalılık çakışması” olarak nitelendirilmektedir.

5510 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesi uyarınca sigortalılık statülerinde meydana gelen çakışma sonucunda, çakışan hizmet süresi olarak iptal edilmesi gereken 4/a (SSK) kapsamındaki primler, sigortalı ile işveren arasında kurulan hizmet akdi karşılığında zorunlu olarak ödendiğinden, SGK tarafından yanlış veya yersiz tahsil edilmiş prim olarak değerlendirilmemektedir.

Aynı şekilde, sigortalı bildirimlerine ilişkin belge türü değişikliği sonucunda oluşan fark prim tutarları da SGK tarafından yanlış veya yersiz tahsil edilen primler kapsamında değerlendirilmemektedir. Örneğin, “02-Sosyal Güvenlik Destek Primi” belge türü yerine “01-Tüm Sigorta Kolları” belge türünden prim ödenmesi bu kapsamdadır.

Bu nedenle, gerek çakışan hizmet süreleri dolayısıyla iptal edilmesi gereken 4/a (SSK) kapsamındaki geçersiz sigortalılık statüsü için ödenen primler —geçerli sigortalılık statüsüne ilişkin prim borcuna aktarım yapıldıktan sonra veya her iki statü için de prim ödendiğinin tespit edilmesi hâlinde— gerekse belge türü değişikliği sonucunda oluşan fark prim tutarları ilgililere iade edilmekle birlikte, bu tutarlar için kanuni faiz hesaplanmamaktadır.

İade tutarının borçlara mahsubu

İade sırasında ilgilinin SGK’ya borcunun bulunması halinde, iade edilecek tutar öncelikle bu borca mahsup edilmektedir. SGK’ya borç bulunmadığının anlaşılması durumunda ise 5510 sayılı Kanun’un 88’inci maddesinin on altıncı fıkrası uyarınca tutar, ilgilinin varsa Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine olan muaccel borçlarına mahsup edilmektedir. Bu kapsamda da borç bulunmaması halinde iade işlemi gerçekleştirilmektedir.

Gecikme cezası ve gecikme zammının iadesi

Yanlış veya yersiz tahsil edildiği için iadesine karar verilen primlerin, yasal süresi dışında gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte tahsil edilmiş olması hâlinde, bu prime ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammının tamamı kanuni faiziyle birlikte ilgililere iade edilmektedir.

İdari para cezalarının iadesi

Yanlış veya yersiz tahsil edilen primlerin yanı sıra, idari para cezaları için de iade talebinde bulunulması mümkündür.

Bu çerçevede, yanlış veya yersiz tahsil edilen idari para cezalarının iade alınabilmesi için, ödemenin yapıldığı tarihten başvuru tarihine kadar on yıllık sürenin geçmemiş olması ve işyerinin bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine yazılı başvuruda bulunulması gerekmektedir.

Bununla birlikte, 5510 sayılı Kanun’da yanlış veya yersiz tahsil edilen idari para cezalarının iadesinde kanuni faiz ödeneceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. İadeye konu mahkeme kararında kanuni faize hükmedilmişse, idari para cezası kanuni faiziyle birlikte iade edilmektedir. Buna karşılık, mahkeme kararında kanuni faize ilişkin bir hüküm bulunmaması veya SGK’ya ödenen idari para cezasının dava konusu yapılmamış olması hâlinde, tahsil edilen tutar faizsiz olarak iade edilmektedir.

Sonuç olarak, SGK’ya yanlış veya yersiz olarak ödenen sigorta primleri ile idari para cezalarının iadesi, kendiliğinden değil ilgilinin yazılı başvurusu üzerine gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle, ödemenin niteliğinin ve tarihinin doğru belirlenmesi, on yıllık başvuru süresinin geçirilmemesi ve kanuni faiz uygulanıp uygulanmayacağının her duruma göre ayrı ayrı değerlendirilmesi, özellikle sigortalılık çakışmaları, belge türü değişiklikleri ve idari para cezalarının iadesi gibi durumlarda faiz uygulaması farklılaşabildiğinden, başvuru öncesinde bu duruma dikkat edilmesi gerekmektedir.