İktisat dünyamızdan iki ‘yıldız’ kaydı

İktisat Dünyamızın iki büyük hocasını, Prof. Dr. Gülten Kazgan ve Prof. Dr. Yücel Candemir'i kaybetmenin derin üzüntüsü içindeyiz. Arkalarında her iktisatçının başköşesinde yer alan kitaplar, makaleler, akademik çalışmalar ve yetiştirdikleri binlerce öğrenci bıraktılar. Ama, tüm eserlerin de ötesinde, 21. Yüzyıl'ın derinleşen iktisadi ve toplumsal çelişkileri içinde, iki 'çınar'ın asıl mirası çok daha kıymetli; 'iktisadı insan, toplum ve siyaset gerçekliğinden koparmadan düşünmek.'
Bugün, dünya ekonomisi büyük bir paradoksun içinden geçiyor. İnsanlık tarihin en yüksek teknolojik kapasitesine ulaşırken, gelir veservet dağılımındaki uçurum ne yazık ki büyümekte. Yapay zeka üretkenliği sıçratırken, milyonlarca insan gelecekteki mesleğinin sürüp süremeyeceğini sorguluyor. Küresel sermaye saliseler içinde kıtalar arasında yüksek kazanç peşinde koşarken, toplumların ciddi bir bölümü hayat pahalılığıyla mücadele etmekte. Dev şirketlerin ekonomik gücü kimi ülkelerin milli gelirlerini çoktan aşmışken, devletler ekonomik egemenliklerini korumanın yollarını aramaktalar.
İşte, Gülten Kazgan ve Yücel Candemir hocalarımızın iktisadi ve insani duruşları tam da böyle bir 'maddiyatçı', 'mekanik' bir dünyada yeniden anlam kazanıyor. Prof. Dr. Gülten Kazgan, Türkiye'de 'Hocaların Hocası' ve 'İktisadın Duayeni' sıfatlarını her anlamda hak etmiş bir bilim insanımızdı. Eşi Prof. Dr. Haydar Kazgan ile birlikte iktisat tarihi ve iktisadi düşünce tarihi alanlarında iktisat dünyamıza bıraktıkları miras, Türkiye'nin akademik hafızasının önemli parçalarından birisi konumunda. Kazgan Hoca'nın düşünce dünyasının merkezinde her daim hümanizm vardı. Ekonominin nihai amacı insanın refahı, özgürleşmesi ve onurlu bir hayat sürmesiydi.
Bu nedenle, büyüme rakamlarının arkasındaki insanı görmeyen, toplumsal maliyetleri hesaba katmayan bir iktisat anlayışını her daim eksik bulurdu. İkinci büyük eksen toplum sosyolojisiydi. Çünkü ekonomi boşlukta işlemez. İnsanların tarihleri, kültürleri, sınıfsal konumları, kurumları ve toplumsal ilişkileri ekonomik davranışları şekillendirir. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nin, Nazi Almanyası'ndan Türkiye'ye sığınan bilim insanlarının da katkısıyla güçlenen köklü sosyal bilim geleneği, Gülten Kazgan Hoca'mızın düşünce dünyasında güçlü biçimde yaşamaya devam etti.
Gülten Hocamız için, üçüncü eksen siyaset ile iktisat arasındaki ayrılmaz bağdı. 'İktisadi Düşünce veya Politik İktisadın Evrimi' adlı eseri bu anlayışın anıtsal örneklerinden birisidir. Kazgan Hoca, piyasanın arkasındaki güç ilişkilerini, sınıfsal çıkarları, devletleri ve hegemonya mücadelelerini öğrencilerine ve iktisat dünyamıza okumayı öğretti. Küreselleşme ve neoliberalizm üzerine çalışmalarında ise, sermayenin artan hareketliliği karşısında ulus-devletin değişen egemenlik alanının önemini tartıştı. 21. Yüzyıl'ın ticaret savaşları, yaptırımları, teknoloji ambargoları, enerji mücadeleleri ve küresel tedarik zincirleri bugün bize aynı gerçeği yeniden hatırlatmakta; 'iktisat ile jeopolitik artık aynı masada oturuyor.'
Prof. Dr. Yücel Candemir de bu büyük entelektüel geleneğin güçlü temsilcilerindendi. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi kökeninden gelen Candemir Hoca, özellikle İTÜ'de binlerce mühendis ve işletmeciye güçlü bir iktisat perspektifi kazandırdı. Makro İktisat, kalkınma, küreselleşme ve özellikle ulaştırma ekonomisi alanında bayrağı taşıyan müstesna bir hocamızdı. Yücel Hocamızın yaklaşımında da, Gülten Hocamız gibi, insan merkeze oturuyordu. Kalkınmayı yalnızca milli gelirin artışıyla ölçmek mümkün değildi. Eğitim, sağlık, yaşam kalitesi, fırsatlara erişim ve toplumsal refah kalkınmanın gerçek ölçüleriydi.
Candemir Hoca'nın ulaştırma ekonomisine yaklaşımı da bunun çok güzel bir örneğiydi. Yol, liman, demiryolu veya lojistik merkezi yalnızca bir mühendislik yatırımı değildi. Ulaştırma ağları insanların hayatını, şehirlerin kaderini, göç hareketlerini, üretim coğrafyasını ve bölgeler arasındaki eşitsizlikleri değiştiriyordu. Yani altyapının arkasında da insan ve toplum vardı. Bugün, Türkiye'nin ulaştırma ve lojistik alanında ürettiği değerin önemini hep vurgulamıştı.
Kazgan ve Candemir Hocalarımızın yaklaşımları aynı üç büyük kavramda buluştu; 'hümanizm, toplum sosyolojisi ve politik iktisat.' 21. Yüzyıl'da bu üç kavrama her zamankinden fazla ihtiyacımız olduğu bir gerçek. İktisat biliminin topluma karşı sorumluluğu da tam burada başlıyor. Gülten Kazgan ve Yücel Candemir Hocalarımız bize iktisadın yalnızca rakamları açıklayan bir bilim olmadığını; insanı anlayan, toplumu okuyan ve gücün nasıl dağıldığını sorgulayan büyük bir sosyal bilim olduğunu hatırlatan bir miras bıraktılar. İktisat dünyamızdan 'ikiyıldız' kaydı. Arkalarında bıraktıkları ışık, 21. Yüzyıl'ın ekonomik çelişkileri derinleştikçe daha da görünür olacak. Prof. Dr. Gülten Kazgan ve Prof. Dr. Yücel Candemir Hocalarımıza rahmet, saygı ve minnetle.

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.

YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI Tüm Yazıları >