Yakın zamanda Türkiye'nin ASEAN'ın 12'nci Diyalog Ortağı olması vesilesiyle kaleme aldığım yazıda, ülkemizin Güneydoğu Asya ile ilişkilerinin önümüzdeki dönemde neden daha fazla önem kazanacağına değinmiştim. Bu kez ASEAN coğrafyasının en kalabalık ülkesine, en büyük ekonomisine, dost ve kardeş ülke Endonezya'ya biraz daha yakından bakmak istiyorum.
Endonezya, 17 Ağustos 2026 tarihinde bağımsızlığının 81'inci yıl dönümünü kutladı. Ankara dışında olduğum için maalesef millî gün kutlamalarına katılamadım. Yaklaşık 285 milyonluk nüfusu, G20 üyeliği, Türkiye ile beraber MİKTA grubuna (Meksika, Endonezya, Güney Kore, Türkiye ve Avustralya) dâhil olması, Güneydoğu Asya'nın kalbindeki stratejik konumu ve giderek büyüyen iç pazarı düşünüldüğünde Endonezya'yı yalnızca "uzak bir dost ülke" olarak değerlendirmek yeterli değildir. Endonezya aynı zamanda Türkiye açısından önemli bir ekonomik ve stratejik ortaktır. İki ülke ilişkileri, daha da güçlü olma potansiyeline sahiptir.
Nitekim Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler'in 17 Ağustos 2024'te Ankara'da düzenlenen Endonezya Millî Günü resepsiyonuna katılması ve burada yaptığı konuşmada Endonezya'nın Türkiye için özel bir yere sahip olduğunu vurgulaması da iki ülke arasındaki ilişkinin siyasi ve stratejik boyutunun bulunduğunu göstermektedir.
Endonezya'nın yükselen öneminin başlıca nedenlerinden biri ekonomik performansıdır. Küresel ekonominin son yıllarda salgın sonrası toparlanma, jeopolitik gerilimler, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve ticaret savaşları gibi çok sayıda belirsizlikle karşı karşıya kalmasına rağmen Endonezya ekonomisi dirençli bir büyüme çizgisini korumaktadır. Büyük iç pazarı, genç nüfusu, zengin doğal kaynakları, artan sanayi üretimi ve bölgesel ticaretteki merkezi konumu ülkeye önemli avantajlar sağlamaktadır.
Özellikle doğal kaynakların yalnızca ham madde olarak ihraç edilmesi yerine ülke içinde işlenmesini amaçlayan sanayileşme politikası dikkat çekicidir. Endonezya, dünyanın en önemli nikel üreticilerinden biridir. Nikel ise elektrikli araç bataryalarından enerji depolama teknolojilerine kadar geleceğin sanayilerinde kritik bir hammaddedir. Dolayısıyla Endonezya'nın önümüzdeki yıllardaki ekonomik yükselişini sadece nüfus büyüklüğü veya doğal kaynak zenginliği üzerinden değil, küresel değer zincirlerinde daha yüksek katma değerli bir konuma geçme çabası üzerinden değerlendirmek gerekir.
Türkiye açısından ise belki de en dikkat çekici gelişmeler savunma sanayiinde yaşanmaktadır.
İki ülke arasındaki savunma ilişkileri artık yalnızca insansız hava araçlarından ibaret değildir. Endonezya ile Türkiye arasında 48 adet KAAN Millî Muharip Uçağı için yapılan anlaşma, bu ilişkinin ulaştığı seviyeyi göstermesi bakımından son derece önemlidir. Haziran 2025'te duyurulan ve Temmuz 2025'te sözleşmeye bağlanan anlaşma kapsamında 48 adet KAAN'ın Türkiye'de üretilerek Endonezya'ya ihraç edilmesi öngörülmektedir. Bu anlaşma aynı zamanda Türk savunma sanayisinin bugüne kadarki en büyük ihracat sözleşmelerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
Endonezya'nın Ankara Büyükelçisi Achmad Rizal Purnama'nın da KAAN anlaşmasını iki ülke arasındaki savunma sanayii iş birliğinin "dönüm noktalarından biri" olarak nitelendirmesi önemlidir. Çünkü söz konusu iş birliği klasik anlamda bir alıcı-satıcı ilişkisinin ötesine geçme potansiyeli taşımaktadır.
Nitekim 2026 yılı itibarıyla bu iş birliği daha da çeşitlenmeye başlamıştır. Baykar ile Endonezyalı savunma ve havacılık şirketleri arasında Bayraktar KIZILELMA insansız savaş uçağına ilişkin ihracat ve yerel üretim anlaşmaları imzalanmıştır. Anlaşmalar KIZILELMA teslimatlarının yanı sıra Endonezya'da üretim altyapısının oluşturulmasını da kapsamaktadır. Böylece iki ülke arasındaki savunma ilişkileri, hava araçları ve insansız sistemlerden teknoloji transferi ve ortak üretime doğru genişlemektedir.
Aslında tam da burada üzerinde durulması gereken temel nokta şudur: KAAN ve KIZILELMA ile ortaya çıkan bu güçlü stratejik ivme neden daha kapsamlı bir ekonomik ve teknolojik ortaklığa dönüştürülmesin?
Savunma sanayii iki ülke arasında güven yaratmaktadır. Büyük ölçekli ve uzun vadeli savunma projeleri yalnızca ürün satışından ibaret değildir; mühendislik ekiplerinin birlikte çalışmasını, eğitim programlarını, bakım ve lojistik altyapısını, teknoloji paylaşımını ve yıllara yayılan kurumsal ilişkileri beraberinde getirir. Dolayısıyla KAAN veya KIZILELMA gibi projeler, Türkiye ile Endonezya arasında başka sektörlere de yayılabilecek bir güven altyapısı oluşturmaktadır.
Bu güven altyapısının enerji, kritik mineraller, elektrikli araçlar, batarya teknolojileri, altyapı, inşaat, sağlık, turizm, gıda ve tarım teknolojileri, dijital ekonomi, finans, lojistik ve yükseköğretim gibi alanlara taşınması mümkündür.
Örneğin Türkiye savunma elektroniği, otomotiv yan sanayii, beyaz eşya, tekstil, inşaat, altyapı ve çeşitli mühendislik hizmetlerinde ciddi üretim tecrübesine sahipken Endonezya kritik mineraller, büyük ölçekli iç pazar ve Güneydoğu Asya'daki üretim ağları açısından önemli avantajlara sahiptir. Bu iki ekonomik yapının birbirini tamamlayan yönleri bulunmaktadır.
Aynı durum enerji dönüşümü açısından da geçerlidir. Dünyada elektrikli araçlara, enerji depolama teknolojilerine ve yenilenebilir enerji altyapısına yapılan yatırımlar hızla artarken Endonezya'nın sahip olduğu nikel kaynakları ülkeyi küresel batarya değer zincirlerinin önemli merkezlerinden biri hâline getirmektedir. Türkiye'nin de elektrikli araçlar, batarya teknolojileri ve enerji depolama alanındaki yatırımları dikkate alındığında iki ülke arasında bu alanlarda ortak yatırım fırsatlarının araştırılması faydalı olacaktır.
Bunun yanında Endonezya'ya yalnızca yaklaşık 285 milyonluk bir ulusal pazar olarak bakmak da eksik olur. Endonezya aynı zamanda yaklaşık 700 milyon nüfuslu ASEAN coğrafyasının en büyük ekonomisidir. Türk şirketleri için Endonezya'da kurulacak ekonomik ve teknolojik ortaklıklar Malezya'dan Vietnam'a, Tayland'dan Filipinler'e uzanan çok daha geniş bir bölgesel pazara erişim sağlayabilir.
Aynı şekilde Endonezyalı şirketler açısından Türkiye de yalnızca 85 milyonu aşan nüfusa sahip bir pazar değildir. Türkiye; Avrupa, Balkanlar, Karadeniz, Kafkasya, Orta Asya, Orta Doğu ve Afrika arasında önemli bir üretim, lojistik ve ticaret merkezidir. Dolayısıyla iki ülkenin birbirine yalnızca karşılıklı ihracat yapılacak pazarlar olarak değil, üçüncü ülkelere ve bölgelere birlikte açılabilecek stratejik ortaklar olarak bakması gerekir.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Şubat 2025'te gerçekleştirdiği Asya turunda Endonezya ile enerji, madencilik ve savunma sanayii dâhil çeşitli alanlardaki iş birliğinin ön plana çıkması da bu potansiyeli göstermektedir.
Türkiye'nin ASEAN Diyalog Ortağı olması ise bu sürece yeni bir diplomatik çerçeve kazandırmaktadır. ASEAN ile ilişkilerimizin geliştirilmesinde Endonezya'nın özel bir konumu olacaktır. Çünkü Endonezya yalnızca ASEAN'ın en büyük ekonomisi değildir; aynı zamanda örgütün siyasi ve diplomatik ağırlık merkezlerinden biridir.
Dolayısıyla ASEAN Diyalog Ortaklığı ile Türkiye-Endonezya ikili ilişkilerini birbirinden bağımsız süreçler olarak görmemek gerekir. Tam tersine bunlar birbirlerini tamamlayan iki dış politika ve ekonomik diplomasi kanalıdır. Türkiye, Endonezya ile geliştirdiği stratejik ilişkileri ASEAN coğrafyasına açılan daha geniş bir ekonomik kapıya dönüştürebilir. Endonezya da Türkiye üzerinden Avrupa, Orta Asya, Balkanlar, Kafkasya ve Orta Doğu'daki yeni pazarlara daha etkin biçimde ulaşabilir.
Coğrafi uzaklık da artık geçmişte olduğu kadar belirleyici değildir. Savunma teknolojilerinden doğrudan hava bağlantılarına, dijital ticaretten küresel tedarik zincirlerine kadar pek çok gelişme Ankara ile Cakarta arasındaki mesafeyi giderek kısaltmaktadır.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde Türkiye-Endonezya ilişkilerinin hedefi sadece ticaret hacmini artırmak olmamalıdır. Esas hedef; savunma sanayiinde oluşmaya başlayan karşılıklı güveni ortak üretim, teknoloji geliştirme, yatırım ve üçüncü pazarlarda iş birliği modeline dönüştürmek olmalıdır.
KAAN ve KIZILELMA bu açıdan yalnızca savunma sanayii projeleri değildir. Doğru değerlendirildiğinde iki ülke arasındaki çok daha geniş bir stratejik ekonomik ortaklığın öncü projeleri olabilirler. Savunmada birlikte çalışabilen Türkiye ve Endonezya'nın enerji teknolojilerinde, kritik minerallerde, elektrikli araçlarda, altyapıda, dijital ekonomide, eğitimde ve inovasyonda da birlikte hareket etmemesi için herhangi bir neden bulunmamaktadır.
Dost ve kardeş Endonezya'nın 81'inci bağımsızlık yıl dönümünü kutlarken, Türkiye açısından üzerinde durmamız gereken temel fırsatın da burada olduğunu düşünüyorum: KAAN ve KIZILELMA ile başlayan stratejik yakınlaşmayı, savunma alanının ötesine taşıyarak uzun vadeli bir Türkiye-Endonezya ekonomik ve teknolojik ortaklığına dönüştürmek.
Türkiye'nin yeni ASEAN açılımında Endonezya, hiç şüphesiz üzerinde en fazla durmamız gereken ülkelerin başında geliyor.
Kaynaklar:
T.C. Millî Savunma Bakanlığı – Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, Endonezya Millî Günü Dolayısıyla Düzenlenen Resepsiyona Katıldı, 17 Ağustos 2024
https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/4bc2bf1ead4c4aa4b2b5ec11cc68c0a3
Anadolu Ajansı – Endonezya'ya 48 adetlik KAAN uçağı satışında sözleşme imzalandı, 26 Temmuz 2025
https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/endonezyaya-48-adetlik-kaan-ucagi-satisinda-sozlesme-imzalandi/3642773
Anadolu Ajansı – Cumhurbaşkanı Erdoğan: 48 adet KAAN Türkiye'de üretilerek Endonezya'ya ihraç edilecek, 11 Haziran 2025
https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-48-adet-kaan-turkiyede-uretilerek-endonezyaya-ihrac-edilecek/3593934
Anadolu Ajansı – Endonezya'nın Ankara Büyükelçisi Purnama: KAAN, savunma sanayi işbirliğinin dönüm noktalarından, 12 Haziran 2025
https://www.aa.com.tr/tr/gundem/endonezyanin-ankara-buyukelcisi-purnama-kaan-savunma-sanayi-isbirliginin-donum-noktalarindan/3594904
Anadolu Ajansı – Baykar signs first export deal for fighter drone with Indonesia, 6 Mayıs 2026
https://www.aa.com.tr/en/science-technology/baykar-signs-first-export-deal-for-fighter-drone-with-indonesia/3928960
Anadolu Ajansı – Indonesia dan Türkiye sepakati kerja sama pesawat tempur nirawak KIZILELMA, 7 Mayıs 2026
https://www.aa.com.tr/id/turkiye/indonesia-dan-turkiye-sepakati-kerja-sama-pesawat-tempur-nirawak-kizilelma/3929562
Anadolu Ajansı – Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Asya turuna bölgesel işbirliği ve dayanışma damgasını vurdu, 14 Şubat 2025
https://www.aa.com.tr/tr/politika/cumhurbaskani-erdoganin-asya-turuna-bolgesel-isbirligi-ve-dayanisma-damgasini-vurdu/3482224
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: EndonezyaTürkiyeAsyaDoç. Dr. Ali Oğuz Diriöz
DAHA FAZLA HABER OKU
Gürsel Tokmakoğlu Türkiye barışçıdır ve bunu en iyi İsrail halkı bilmelidir
Nabi Kırmızı Faili meçhullerden barış umuduna
Prof. Dr. Süleyman Kızıltoprak Lozan'ın yüzyıllık dersi: Güç barışı kazanır, meşruiyet yaşatır
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.