Türkiye'nin son iki yüz yıllık tarihine bakıldığında da bu düşüncenin neden etkili olduğu kolaylıkla anlaşılabilir. Osmanlı Devleti'nin çözülmesi, Balkanlar'ın kaybedilmesi, Kafkasya'dan ve Balkanlar'dan gelen büyük göçler, Birinci Dünya Savaşı, işgaller, Kurtuluş Savaşı, Soğuk Savaş dönemi ve terörle mücadele süreçleri devletin devamlılığı meselesini yalnızca yöneticilerin değil, toplumun da zihnine yerleştirmiştir.
Ancak tarih bize başka bir gerçeği de göstermektedir. Devletler yalnızca dış tehditler nedeniyle yıkılmazlar. Hatta birçok durumda devletleri zayıflatan asıl faktör dış saldırılar değil, içeride biriken çözülmemiş sorunlardır. Tarihteki büyük imparatorlukların çöküşleri incelendiğinde askerî yenilgilerin çoğu zaman son aşama olduğu görülmektedir.
fazla okuBu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Çöküşün asıl nedenleri ise daha derinlerde yatmaktadır. Adalet duygusunun aşınması, yönetenlerle yönetilenler arasındaki güven ilişkisinin zayıflaması, ekonomik dengesizliklerin büyümesi, toplumsal grupların sistemden dışlanması ve devletin değişen şartlara uyum sağlayamaması gibi nedenler çoğu zaman askerî yenilgilerden önce ortaya çıkmıştır.
Bu nedenle modern siyaset teorisi devletin gücünü yalnızca zor kullanma kapasitesiyle açıklamamaktadır. Günümüzde güçlü devlet kavramı giderek daha fazla meşruiyet kavramıyla birlikte ele alınmaktadır. Bir devletin polis gücü, ordusu, bürokrasisi ve mali kaynakları güçlü olabilir.
Ancak vatandaşlarının önemli bir bölümü o devleti kendi devleti olarak görmüyorsa, uzun vadede bu gücün sürdürülebilirliği tartışmalı hâle gelir. Buna karşılık daha sınırlı kaynaklara sahip bazı devletler yüksek düzeyde toplumsal güven üretebildikleri için çok daha dayanıklı hâle gelebilmektedir.
Burada karşımıza toplumsal meşruiyet kavramı çıkmaktadır. Toplumsal meşruiyet, insanların yalnızca yasal zorunluluk nedeniyle değil, aynı zamanda ahlaki ve siyasal nedenlerle de bir düzeni kabul etmeleri anlamına gelir. İnsanlar vergilerini yalnızca ceza korkusuyla değil, sistemin adil olduğuna inandıkları için öderler.
Mahkeme kararlarına yalnızca yaptırım korkusuyla değil, hukukun meşru olduğuna inandıkları için uyarlar. Seçim sonuçlarını yalnızca başka seçenekleri olmadığı için değil, sürecin adil olduğuna inandıkları için kabul ederler.
Modern devletlerin gerçek gücü büyük ölçüde burada yatmaktadır. Çünkü hiçbir devlet yalnızca zor kullanarak uzun süre ayakta kalamaz. Tarih boyunca en otoriter rejimler bile belirli ölçüde toplumsal rızaya ihtiyaç duymuştur. Zor kullanma kapasitesi devletin araçlarından biridir; fakat meşruiyet onun temelidir.
Bu noktada beka paradigması ile toplumsal meşruiyet paradigması arasındaki temel fark ortaya çıkmaktadır. Beka paradigması devleti korumayı öncelikli amaç olarak görür. Toplumsal meşruiyet paradigması ise devletin korunmasının yolunun toplumu güçlendirmekten geçtiğini savunur. Birincisi güvenliği özgürlüğün ön koşulu olarak değerlendirirken, ikincisi güvenlik ile özgürlüğün birbirini beslediğini ileri sürer.
Aslında bu iki yaklaşım arasındaki fark yalnızca teorik değildir. Hukuki reformlara bakışta da kendisini göstermektedir. Beka perspektifiyle bakıldığında reformlar çoğu zaman risk üretir. Yeni haklar yeni talepler doğurabilir. Yerel yönetimlerin güçlenmesi merkezî otoriteyi zayıflatabilir. Sivil toplumun etkinliği devletin hareket alanını daraltabilir. Kültürel hakların genişlemesi ulusal birlik üzerinde baskı oluşturabilir. Bu nedenle reformlar sürekli olarak potansiyel riskler üzerinden değerlendirilir.
Toplumsal meşruiyet perspektifinde ise aynı meseleler farklı biçimde görülür. Yeni haklar sisteme bağlılığı artırabilir. Yerel yönetimlerin güçlenmesi vatandaşların karar alma süreçlerine katılımını artırabilir. Sivil toplum kamu politikalarının kalitesini yükseltebilir. Kültürel hakların tanınması farklı toplumsal kesimlerin ortak siyasal düzene aidiyetini güçlendirebilir. Bu nedenle reformlar riskten çok fırsat olarak değerlendirilir.
Elbette bu ikinci yaklaşımın da sınırları vardır. Her talebin sınırsız biçimde kabul edilmesi mümkün değildir. Her toplumun ortak kurallara ve ortak kurumlara ihtiyacı vardır. Ancak burada önemli olan nokta, reformların otomatik olarak tehdit olarak görülmemesidir. Çünkü birçok durumda reform eksikliği de ciddi riskler üretebilmektedir.
Türkiye'nin son yıllardaki birçok tartışması bu açıdan yeniden değerlendirilebilir. Örneğin gençlerin yurt dışına gitme eğilimleri yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Aynı zamanda geleceğe ilişkin güven duygusuyla ilgilidir. Kadınların güvenlik talepleri yalnızca suç politikalarıyla ilgili değildir.
Aynı zamanda toplumsal eşitlik meselesidir. Yerel yönetimlerin etkinliği yalnızca idari bir konu değildir. Aynı zamanda vatandaşların yönetime katılım biçimiyle ilgilidir. Hukukun üstünlüğü tartışmaları yalnızca mahkemelerle ilgili değildir. Aynı zamanda devlet ile toplum arasındaki güven ilişkisinin niteliğini belirlemektedir.
Bütün bu alanlarda ortak bir unsur bulunmaktadır: İnsanlar kendilerini sistemin ne kadar parçası olarak görmektedir? Eğer vatandaşlar sistemin kendilerini temsil ettiğine, seslerini duyduğuna ve haklarını koruduğuna inanıyorsa, devletin meşruiyeti güçlenir. Buna karşılık insanlar sistemin kendilerine kapalı olduğunu düşünmeye başladıklarında, devlet ile toplum arasındaki mesafe büyür.
Bu nedenle güçlü devlet ile katılımcı toplum arasında zorunlu bir çelişki bulunduğu varsayımı yeniden düşünülmelidir. Tarihsel olarak bakıldığında en dayanıklı devletlerin önemli bir bölümü aynı zamanda yüksek düzeyde toplumsal katılım üretebilen devletler olmuştur. Vatandaşların yönetime güven duyduğu, hukukun adil işlediğine inandığı ve farklı toplumsal kesimlerin kendilerini sistem içinde ifade edebildiği toplumlar uzun vadede daha istikrarlı hâle gelmiştir.
Buradan hareketle Türkiye için yeni bir perspektif önerilebilir. Bu perspektif devletin önemini inkâr etmez. Güvenlik ihtiyacını küçümsemez. Tarihsel tecrübeleri yok saymaz. Ancak bütün siyasal meseleleri güvenlik eksenine indirgemeyi de reddeder. Devletin gücünü yalnızca kontrol kapasitesinde değil, aynı zamanda toplumsal güven üretme kapasitesinde arar.
Böyle bir yaklaşımda hukuk yalnızca yasak koyan veya cezalandıran bir mekanizma olmaktan çıkar. Aynı zamanda toplumsal güven inşa eden bir kurum hâline gelir. Vatandaş yalnızca denetlenen kişi değil, siyasal düzenin ortağı olarak görülür. Reformlar yalnızca risk hesapları üzerinden değil, uzun vadeli toplumsal faydalar üzerinden değerlendirilir.
Belki de Türkiye'nin önündeki en önemli mesele budur. Devletin gücünü korkular üzerinden değil, güven üzerinden yeniden tanımlayabilmek. Çünkü korku kısa vadede itaat üretebilir; fakat güven uzun vadede bağlılık üretir. Korku insanları sessizleştirebilir; fakat güven onları sisteme ortak eder. Korku düzen sağlayabilir; fakat güven meşruiyet sağlar.
Sonuçta bir devletin gerçek bekası yalnızca sınırlarını koruyabilmesinde değil, vatandaşlarının o devleti kendi ortak eserleri olarak görebilmelerinde yatmaktadır. Modern hukuk devletinin nihai başarısı da burada ölçülür: İnsanların devlete rağmen değil, devletle birlikte yaşayabildikleri bir düzen kurabilmekte.
(Devam edecek…)
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
DAHA FAZLA OKUHakkında daha ayrıntılı: HUKUKBEKAHasan Köse
DAHA FAZLA HABER OKU
İsrail'in Ebu Zuhur saldırısı: Yanlış istihbarat, karar arızası ve bölgesel risk
Bıçaklı saldırıda yaralanan YENİ Parti Milletvekili Melih Meriç entübe edildi
Mazlum Abdi’den Türkiye mesajı: Olumlu sinyaller var, şartlar olgunlaşırsa gidebilirim
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.